Milli Məclisdə “Siyasi partiyalar haqqında” yeni qanun layihəsi ilə bağlı ictimai dinləmə keçirilib. Dinləmələrdə parlament üzvləri ilə yanaşı, MM-də təmsil olunan və təmsil olunmayan siyasi partiyaların nümayəndələri də iştirak edib.
Qeyd edək ki, “Siyasi partiyalar” haqqında qanun 30 il bundan əvvəl qəbul edilib.
Bu illər ərzində Azərbaycan çox dəyişib. Yeni qanun layihəsinin hazırlanmasında dövrün tələbi ilə yanaşı, siyasi partiyaların da təklifləri kifayət qədər əsaslı rol oynayıb. Bir çox Avropa və qonşu ölkələrdə siyasi partiyalarla bağlı qanunvericilikdə dəyişiklik edilib və bu kimi dəyişikliklərində Azərbaycanda olması qaçılmaz idi.
Qəbul ediləcək yeni qanun vətəndaşların hüquqi, siyasi mədəniyyət səviyyəsinin yüksəldilməsi, sosial və siyasi fəallığının artırılmasında nə kimi rol oynayacaq?
Milli Məclisin deputatı, Ana Vətən Partiyasının sədri Fəzail Ağamalı yeni qanun layihəsində zəruri amillər və digər şərtlər nəzərə alınmaqla bu sahədə qanunvericilik bazasının yaradılmasında maraqlı olduqlarını vurğulayıb:
“Qanun layihəsi konseptual siyasi sistemdə partiyaların yerinin və rolunun artırılması baxımından önəmlidir. Bütün bunlar da ölkə başçısının siyasi islahatlarının məntiqinə söykənir”.
Vəhdət Partiyasının sədri, deputat Təhir Kərimli qeyd edib ki, siyasi partiyalarla bağlı qanunun yenilənməsinə ciddi ehtiyac var idi: “Əgər səhv etmirəmsə, ölkədə dövlət qeydiyyatına alınmış 58 siyasi partiya var. Ümumilikdə isə 100-dən çox siyasi partiya mövcuddur. Hətta bu gün ölkədə partiyaların əksəriyyəti bir şəxsin nüfuzu ətrafında formalaşır. Yeni hazırlanan qanun layihəsinin müəyyən hissəsi ilə razı olmasam da, biz özümüzü dövlətdə, cəmiyyətdə təsdiq etməliyik. Müstəqil dövlət olaraq niyə qapalı şəkildə fəaliyyət göstərməliyik?!”.
Gələcəkdə bu tendensiyanın davam etdirilməsi sosial sifarişin təzahürüdür
Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) sədr müavini - Mərkəzi Aparatın rəhbəri Tahir Budaqov isə yeni qanun layihəsində əqidə ilə bağlı yer alan hissənin doğru hesab etmədiyini vurğulayıb: “Çünki partiya insanları əqidəyə görə qəbul edir. Təklif edirəm ki, bu məsələyə yenidən baxılsın. Bütün dünyada proseslər elektronlaşma üzərində qurulub. Reyestrin təqdim edilmə forması dəqiqləşdirilməlidir. Partiyaların bir çoxunun maddi resursları yetərincə deyil və reyestrə də üzvlər elektron qaydada daxil edilməlidir. Digər məsələ torpaqla bağlı məhdudiyyətin götürülməsi ilə bağlıdır ki, bu təklifi etsək də, qanun layihəsində nəzərə alınmayıb. Xahiş edirəm ki, bu məsələyə də dəqiqlik gətirilsin”.
Keçirilən ictimai dinləmə Milli Məclisin müzakirələrə açıq olduğunu nümayiş etdirdi. Siyasi plüralizmin hökm sürdüyü dinləmədə tədbir iştirakçıları layihə ilə bağlı təmsil etdikləri partiya üzvlərinin iradəsini sərbəst ifadə etmək imkanı əldə etdi. Müzakirələrdə çıxış edən siyasi partiya liderlərinin mövcud problemlərin, qarşıda duran məsələlərin həlli baxımından qanun layihəsinə öz münasibətlərini bildirmələri, onun ayrı-ayrı müddəaları barədə konkret rəy və təkliflərini səsləndirmələri üçün şərait yaradıldı.
Heç şübhəsiz, “Siyasi partiyalar haqqında” yeni qanun layihəsinin müxtəlif platformalarda müzakirəsi müsbət haldır və gələcəkdə bu tendensiyanın davam etdirilməsi sosial sifarişin təzahürüdür.
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, “Siyasi partiyalar haqqında” yeni qanun layihəsi bir çox mühüm məqamları özündə ehtiva edir. Heç şübhəsiz ki, Qanun layihəsi cəmiyyətdə baş verən hadisələrin, sosial-siyasi tələblərin daha dolğun qiymətləndirilməsinə xidmət etməklə, onun elmi əsaslarının daha da möhkəmləndirilməsinə fayda verəcək.
Hazırkı qanun dörd fəsil və 22 maddədən ibarətdir. Yeni qanun layihəsində isə siyasi partiyalarla bağlı məsələlərin 6 fəsil və 30 maddə ilə tənzimlənməsi irəli sürülüb.
Yeni qanun layihəsində nələr var?
Qanun layihəsində, əsasən siyasi partiyaların yaradılması, qeydiyyata alınması və ləğvi qaydalarında dəyişikliklər, siyasi partiyanın fəaliyyətinə nəzarət təklif olunur.
Bu qanun layihəsində siyasi partiyaların qeydiyyata alınması üçün tələb edilən minimum üzvlərin sayının 10 minə qaldırılması təklif olunur. Hazırda bu tələb min nəfərdi.
Bundan əlavə, 2 dəfə ardıcıl olaraq, parlament, prezident və ya bələdiyyə seçkilərində iştirak etməyən partiyaların dövlət qeydiyyatı ləğv ediləcək, yeni qanun layihəsində göstərilir. Mövcud qanunda isə partiyalar qarşısında belə bir öhdəlik yoxdur.
Layihədə partiyaların seçkini davamlı boykot etmə hüququ barədə hər hansı müddəa göstərilmir.
Siyasi partiya necə təsis ediləcək?
Mövcud qanuna görə, hər kəs bərabər şəkildə siyasi partiya yaratmaq hüququna malikdir, təklif edilən yeni layihədə də bu müddəa saxlanır, amma bəzi məhdudlaşdırmalarla.
Belə ki, siyasi partiya yaratmaq istəyən şəxs son 20 ildə Azərbaycanda daimi yaşamalıdır.
Üstəlik, siyasi partiya yaradılarkən ən azı 200 təsisçisi olmalı və həmin şəxslər tam fəaliyyət qabiliyyətli olmalıdırlar. Mövcud qanunda isə siyasi partiyaların yaradılması üçün təsisçilərin minimum sayı ilə bağlı məhdudiyyət nəzərdə tutulmayıb.
Layihədə göstərilir ki, siyasi partiya təsisçiləri təsis yığıncağı keçirərək partiyanın nizamnamə və proqramını qəbul etdikdən sonra öz aralarından təmsilçi seçirlər.
Bütün bunlardan belə nəticəyə gəlmək olar ki, qəbul edilməsi gözlənilən yeni qanun ölkədə siyasi mədəniyyət səviyyəsinin yüksəldilməsi, sosial və siyasi fəallığının artırılmasına mühüm təkan verəcək.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
