İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra gündəmə gələn məsələlərdən biri Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlıdır. Bu, Azərbaycanın tələbi, Ermənistanın üçtərəfli bəyanatlarla üzərinə götürdüyü öhdəliyidir. Erməni mediası yazır ki, indi bu məsələdə rəsmi İrəvan yalnız qalıb. Çünki dünyada böyük əksəriyyət bu dəhlizin açılmasını tələb edir.
Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır ki, Ermənistan uğrunda mübarizə başlayıb, baş nazir Nikol Paşinyan ortadadır, bilmir nəyə təslim olsun ki, onu rahat buraxsınlar: “İndi hamı açıq danışır ki, Zəngəzuru, Göyçənin yarısını, Cermuku, Basarkeçəri, Soylanı və Ağrı vilayətinin bir hissəsini verməlisən, Naxçıvanla quru əlaqəsi təmin edilməlidir. Digər tərəfdən deyirlər ki, əziz Ararat Mirzoyan, nə yaxşı ki, şikayət edirsən, amma boş vaxtın olan kimi gələrsən, nəyin nədən sonra olduğunu deyərik. Başınıza gələnlərə görə özünüzü günahlandırmayın. Əziyyəti özünüz çəkdiniz. KTMT-ni dağıtdınız, olmayan ağlınızla 44 günlük müharibəni qızışdırdınız, Hadrut və Şuşanı verdiniz, Kəlbəcərdən qaçdınız, Ermənistandan ərazilər verdiniz, rəqibə yol verdiniz... Elə isə, Nikolcan, indi də ayağa qalx, türk əl çalsın, sən də rəqs et”. Bu fonda Nikol Paşinyanın ailəsinə aid “Aykakan jamanak” qəzetində Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı diqqətçəkən məqalə dərc olunub. Nəşr qeyd edir ki, dəhlizin əsas istəkli tərəfləri Azərbaycan, Türkiyə və Rusiyadır: Dəhliz Azərbaycana aşağıdakılara imkan verəcək: 1.Azərbaycan-Naxçıvan-Türkiyə yükdaşımaları daha sərfəli şərtlərlə olacaq; 2.İrandan Ermənistana gələn yüklərə nəzarət imkanı yaranacaq; 3.Ermənistanda daxili siyasi vəziyyəti və ictimai əhval-ruhiyyəni gərginləşdirmək üçün bundan qaynar mövzu kimi istifadə etmək; 4.Azərbaycanın Zəngəzurla bağlı üstüörtülü ambisiyaları var. Dəhliz azərbaycanlıların bu ərazilərə qayıtması üçün qanuni zəmin yaradılması istiqamətində ilk addımdır və s. Dəhliz əvəzinə yol verilərsə, Azərbaycan vergi ödəməli olacaq və yükün hesabatını verəcək. Bunu isə Bakı istəmir.Türkiyəyə dəhliz nə verəcək: 1.Türk dünyası ilə maneəsiz əlaqə; 2.İrandan Ermənistan vasitəsilə Avropaya mümkün qaz nəqlinin bağlanması; 3.Yüklərin Azərbaycandan keçirilərək Türkiyəyə çatdırılması; 4.İrandan Ermənistanın quru ərazisindən keçən yüklərə təsir göstərmək imkanı; 5.Ermənistana əlavə təsir imkanları”. Ukraynadakı müharibə fonunda yüklərin daşınması üçün bu yolun Rusiyaya çox lazım olduğu vurğulanan məqalədə “dəhliz açılacağı halda Azərbaycanın Rusiya üçün rolu artacaq” deyə qeyd edilir. Məqalədə Rusiya və KTMT-nin ünvanına ittihamlar da yağdırılır. O da bildirilir ki, guya Rusiya Azərbaycanın “aqressiyasına” şərait yaratmaqla, Naxçıvana açılan dəhlizi gələcəkdə öz nəzarəti altına almaq istəyir. Halbuki, 10 noyabr bəyanatında Naxçıvana gedən yolun Rusiya Sərhəd Xidmətinin nəzarətində olacağı açıq mətnlə yazılıb.
Belə bir vaxtda “Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının deputatı Qaqik Melkonyan da olduqca maraqlı açıqlamalar verib. O qeyd edib ki, Rusiya dəhlizin açılmasında israrlıdır. Hökumətyönlü deputat bildirib ki, Zəngəzur dəhlizinə görə Rusiyanın Ermənistana təzyiqləri artıb. Rusiyada gözlənilən Əliyev-Putin- Paşinyan danışıqları öncəsi Ermənistan baş nazirinin komandasının üzvü üçtərəfli görüşdən yaxşı heç nə gözləmədiyini bildirib. Rəsmi açıqlamaya baxmayaraq, o hətta görüşün baş tutacağına da şübhə etdiyini bildirib: “Görüş baş tutsaydı, iki həftə əvvəl Astanada olardı. Rusiya çarı orada toplantı təşkil etmək istəsəydi, təşkil edərdi, amma istəmədi. Yaxşı, indi o bu görüşü istəyir, rəsmi dəvətdən sonra görək nə olacaq”. Deputat Rusiyanın Azərbaycanın xeyrinə fəaliyyət göstərməsi ilə bağlı suala belə cavab verib: “Bunu hiss etmirsiniz? Mən Qərbin bizə təzyiq etdiyini görmədim, sadəcə olaraq görürəm ki, Rusiya dəhliz məsələsini qaldırır”. “Şərəf duyuram” müxalifət fraksiyasının deputatı Tiqran Abramyan isə Qaqik Melkonyanın bu açıqlamalarına təəccüblənir: “Bir tərəfdən müxtəlif hakimiyyət orqanları Rusiya ilə münasibətləri müttəfiq və strateji kimi təqdim etməyə çalışır, digər tərəfdən isə belə bəyanatlar verilir. 2020-ci ildə 44 günlük müharibəni Rusiya dayandırıb. Birgə bəyanatlarda Rusiya üçüncü tərəf və əslində, qarant kimi çıxış edir. İndi hakimiyyət təmsilçilərinin bu cür bəyanatları, əlbəttə ki, həm ümumi proses, həm də Ermənistan-Rusiya münasibətləri üçün kifayət qədər böyük təhlükə yarada bilər. Əgər elə bir vəziyyət yaranarsa ki, Rusiya bu qədər çox istiqamətlərdə açıq-aşkar erməni maraqlarının əleyhinə işləsin, o zaman bu, Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin siyasi səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşməsini nəzərdə tutur ki, bu da baş verməyib. Amma Paşinyan hakimiyyətinin siyasəti nəticəsində bu da olacaq”. Erməni türkşünas Tiran Loxmagözyan isə qeyd edir ki, İranın da Zəngəzur dəhlizinə mane olması mümkün deyil: “Bu gün İrana qarşı baş verənlərdə bizim günahımız böyükdür və iranlılar bizə satqın kimi baxırlar. Sərhədlərin dəyişməsi ilə bağlı İranın son bəyanatları Azərbaycana və ya Türkiyəyə deyil, Ermənistana yönəlib ki, torpağı verməyəcəksən, satmayacaqsan, imkan verməyəcəm. Azərbaycan dəfələrlə bəyan edib ki, silah gücü ilə götürə bilər. Bu gün onlar bizim hakimiyyəti əraziləri təhvil verməyə razı salırlar”. Erməni ekspert bildirib ki, İran hərbi yolla Zəngəzur yolunu özü üçün açıq saxlamağa çalışsa, o zaman Zəngəzurda İrana qarşı gözlənilən müharibə başlayacaq. Dəhliz Qərblə Türkiyənin əl-ələ verərək irəlilədiyi böyük bir layihədir. İndi hər ikisinin planları üst-üstə düşür, Türkiyə Turan yaratmaq, Qərb isə Rusiyanın cənubunda böyük sədd qurmaq istəyir. Bu proqram SSRİ dövründə də var idi, ona “yaşıl aypara” deyirdilər. Bu gün bu proqram daha da böyüyüb, SSRİ-dən qopmuş türkdilli xalqları da bu proqrama daxil etmək istəyirlər. İkinci problem odur ki, İrana qarşı da planlar var, çünki İran ya Türkiyənin bu bölgədə əsas düşmənidir, ya da Qərbin və İsrailin tikanıdır”.
Nahid SALAYEV
