“Naxçıvanı Azərbaycanın qərb rayonları ilə birləşdirəcək Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı bəzi dairələrdəki qorxu və narahatlıq mənə görə reallıqdan uzaqdır. Yəni artıq bütün Qarabağla bağlı atılan bu addımlardan sonra belə bir qorxuya ehtiyac yoxdur. Azərbaycan əmin addımlarla yoluna davam edir.
Bu yol bölgənin sülh, əminamanlıq və sabitliyinə töhfə verəcəyi kimi, Xəzərdən keçməklə Şərq-Qərb, Orta Dəhliz marşrutları üzərində yerləşən bütün ölkələr üçün ticarət və sərmayə imkanları təqdim edəcək”. Bu fikirləri Cəbrayıl şəhərində Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə görüşdən sonra mətbuata birgə bəyanatla çıxışı zamanı Türkiyə dövlət başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğan səsləndirib.
Hazırda Zəngəzur dəhlizindən narahat olan yeganə tərəf Ermənistan və İrandır. Lakin Ərdoğan açıq mətnlə mesaj verir ki, bu ölkələrin narahatlığına heç bir əsas yoxdur. Digər tərəfdən, Azərbaycan bu dəhlizi açımaqla regionu ticarət-nəqliyyat qovşağına çevirmək istəyir. Azərbaycanın bu mövqeyinə beynəlxalq miqyasda böyük dəstək var. Bunu Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan da etiraf edir. O, İranın xarici işlər naziri ilə keçirdiyi brifinqdə bu xüsusda qeyd edib: “Biz görürük ki, üçüncü ölkələr, hətta bəzən bizim üçün gözlənilməz olan üçüncü dövlətlər yol və ya Zəngəzur dəhlizi məsələsində Azərbaycanı dəstəkləyirlər". O qeyd edib ki, 10 noyabr bəyanatında və digər sənədlərdə nəqliyyat və iqtisadi infrastrukturların açılmasının vacibliyi vurğulanır: “Bu sənədlərdə Naxçıvanla Azərbaycanın əsas hissəsi arasında nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması da qeyd olunur. Biz dəfələrlə bildirmişik ki, Azərbaycanın sərnişin daşımaları və yük daşımaları üçün yollar açmalı, açılan infrastrukturun ölkələrin suverenliyi altında qalmalıdır. Biz bunu təsdiqləməyə hazırıq. Naxçıvandan Azərbaycanın əsas hissəsinə gedən yoldan üçüncü ölkə vətəndaşları da keçə bilərlər. İnanırıq ki, bu məsələdə daha müasir həll yolları mümkündür. Amma əsas tələb odur ki, yol bizim suverenliyimizdə qalsın və qanunvericiliyimizə uyğun fəaliyyət göstərsin”. Ararat Mirzoyan mətbuat konfransında qeyd edib ki, Türkiyə Naxçıvana dəhlizin açılmasında Azərbaycandan daha maraqlı görünür. Burada qeyd edək ki, 10 noyabr razılığına əsasən, Ermənistan Zəngəzurdan Azərbaycana dəhliz statusunda avtomobil və dəmir yolları verməlidir. Ermənistan parlamentinin deputatı Tiqran Abrahamyan etiraf edir ki, Azərbaycan istəyinə nail olacaq: “Sentyabr döyüşlərindən sonra Azərbaycan ilkin şərt kimi Zəngəzur dəhlizini yenidən aktivləşdirib”. Onun sözlərinə görə, həmçinin Türkiyənin xarici işlər naziri Laçın və Zəngəzur dəhlizlərinin eyni statusa malik olması lazım olduğunu açıqlayıb: “Azərbaycan prezidenti bunu daha əvvəl açıqlasa da, indiki mərhələdə bu, daha qabarıq görünür. Bu nə deməkdir? Problem belədir: Azərbaycan və Türkiyə Ermənistanı Qarabağla birləşdirən Laçın dəhlizində Azərbaycan keçid məntəqəsi və nəzarəti yaratmaqla hədələyir. Düzdür, 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyannaməyə əsasən, dəhliz Rusiya sülhməramlılarının nəzarətindədir və Azərbaycanın nəzarət-buraxılış məntəqələrinin yerləşdirilməsi nəzərdə tutulmur, lakin Azərbaycanın bu bəyannaməni öz ideyalarına uyğun tətbiq etdiyini nəzərə alsaq, bu halda problem daha da mürəkkəbləşir. Ermənistanı Qarabağla birləşdirən dəhlizdə Azərbaycan keçid məntəqəsinin yaradılmasının nəticələri nə olacaq? Keçid məntəqəsinin mümkün yerləşməsi mütləq şəkildə Qarabağ əhalisinin azalmasına gətirib çıxaracaq, çünki Qarabağ və Ermənistanda bir çox insanlar üçün həmin hissədən keçmək ciddi təhlükəsizlik təhdidinə çevriləcək. Azərbaycanın o yola nəzarət etməsinin istənilən vəziyyətdə yolun bağlanması təhlükəsini gətirəcəyi barədə hələ danışmıram. Hesab edirəm ki, Azərbaycan təkcə Ermənistan hakimiyyətini Ermənistan ərazisi vasitəsilə dəhliz və ya Ermənistanı Qarabağa bağlayan yolda keçid məntəqələrinin yerləşdirilməsi ilə bağlı seçim qarşısında qoymayıb, həmçinin əslində öz prinsipini rəhbər tutur və bu birbaşa zaman məsələsidir”.
Erməni ekspert dairəsi və mediası belə bir məqama diqqət edir ki, Zəngəzur dəhlizinin və Azərbaycanla sərhədin digər hissələrinin keçdiyi yerlər sürətlə boşalır. Bu fonda Azərbaycan üçün Zəngəzur dəhlizinin açılması daha asan hala gəlir. Erməni türkşünas Varujan Geğamyan bu xüsusda qeyd edir: “İstisu, Qarakilsə şəhərləri və iyirmiyə yaxın kənd faktiki olaraq boşaldılıb, həmin yaşayış məntəqələrində normal həyat fəaliyyəti yoxdur. Ermənistanın elə bir dövləti və dövlət başçısı yoxdur ki, bizə qarşı qoyulan müharibədə müqavimət göstərsin qalib gələk. Əsas problemin həlli olmadığı üçün atılan bütün addımlar səmərəsiz olacaq. Ermənistanın son 2 ildə yalnız bir real problemi var ki, onun həlli bizə qalanlarını uğurla həll etməyə imkan verəcək. Bu, milli hakimiyyətin bərpasıdır. Bunun ardınca təhlükəsizliyin, iqtisadi inkişafın və ictimai həmrəyliyin bərpası gələcək. Amma ərazilər boşalır və o yerlər boş qalır”. Ermənilərin “Qara Pantera” dəstəsinin komandiri Serob Qasparyan isə qeyd edir ki, sərhədlərin müəyyən edilməməsi də Ermənistanın əleyhinə işləyir: “Bu fonda Azərbaycan Cermuk (İstisu) istiqamətində nəinki geri çəkilmir, əksinə, mövqelərini hər gün daha da gücləndirir. Azərbaycan ordusu Cermuka vizual nəzarət edir. Cermukun “Gömer” adlanan hissəsindən cəmi 4 kilometr məsafədə azərbaycanlıların mövqeləridir. Yollar çəkir, mühəndislik işləri görürlər. Cermuk istiqamətində bütün strateji yüksəkliklər Azərbaycanın nəzarətindədir. Əvvəlki mövqelərimizin 90 faizini itirmişik. Bir-birindən 1, 2, 3, yaxud 4 kilometr məsafədə olan 15 mövqeyimizdən geri çəkimişik”. Serob Qasparyan deyir ki, Azərbaycan əsgəri qarışqa kimi işləyir: “Bizim əsgərlərimiz piyada gəzir, yemək axtarır, amma azərbaycanlılar sürətlə keyfiyyətli yollar salır. Bu yollar elədir ki, hətta sərnişin avtomobilləri də dağların arasından sürətlə keçə bilər. Onlar əsgərlərini düşündükləri üçün səngər qazır, dəmir-beton istehkamlar yaradırlar”.
Tahir TAĞIYEV
