Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) Katibliyinin "ATƏT-in ehtiyacların qiymətləndirilməsi missiyası" adlandırılan qrupunun Ermənistana göndərilməsi məsələsi ATƏT-in hər hansı bir kollektiv qərar verici orqanı tərəfindən heç zaman müzakirə olunmayıb və nəticədə bu barədə heç bir qərar qəbul edilməyib. Bu barədə Azərbaycan XİN-in 20 oktyabr tarixli şərhində deyilir:
"Bununla da, "ATƏT-in Ermənistana ehtiyacların qiymətləndirilməsi missiyası" adlandırılan hər hansı bir qrup ATƏT mandatına malik deyil, ATƏT-lə heç bir şəkildə əlaqələndirilə bilməz, onun heç bir nəticəsi və ya hesabatı ATƏT sənədi kimi qəbul edilməyəcək”.
Daha sonra sənəddə qeyd olunur ki, Ermənistanın irəli sürdüyü bu birtərəfli təşəbbüs bir neçə iştirakçı dövlətdən olan bir qrupun şəxsi səfərindən başqa bir şey deyil və belə bir səfərin istənilən nəticəsi müvafiq olaraq qiymətləndiriləcək.
Azərbaycan XİN qeyd edir ki, ATƏT-in 2005 və 2010-cu illərdə Azərbaycanın o zaman işğal altında olan ərazilərinə iki missiyasının Ermənistanın aşkar destruktiv mövqeyinə görə ATƏT çərçivəsində konsensusla razılaşdırılması illər çəkmişdi. Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində saysız-hesabsız qeyri-qanuni fəaliyyət, o cümlədən bu ərazilərdə qanunsuz məskunlaşma faktları nəzərə alınaraq, 2020-ci ilə qədər Azərbaycanın növbəti belə missiyası ilə bağlı müraciəti yenə də Ermənistanın müqaviməti nəticəsində baş tutmayıb:
"ATƏT Sədrliyinin və Katibliyin bu cür məsləhətsiz birtərəfli hərəkəti, digər məsələlərlə yanaşı, tərəflərin razılığını, vasitəçilərin qərəzsizliyini və dövlətlərin beynəlxalq hüquqdan irəli gələn öhdəliklərinə riayət olunmasını tələb edən hər hansı məsuliyyətli və etibarlı vasitəçiliyin və etimad quruculuğunun əsas prinsiplərinə ziddir".
ATƏT-in bu qeyri-adi addımı ilə bağlı siyasilər nə düşünür?
Böyük Dayaq Partiyasının sədri Mirkazım Seyidov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, ATƏT-in də Ermənistana missiya göndərməkdə bir neçə məqsədi var: “Ermənistanın siyasi hakimiyyəti ABŞ və Aİ-nın əlində oyuncaqdır. Və bu oyuncağı istədiyi kimi əlində oynadan Qərb bütün fürsətlərdən yararlanmağa çalışır. Çünki üçüncü bir dövlətin və yaxud qurumun Ermənistan-Azərbaycan sərhədinə gəlməsi üçün bu iki ölkədən birinin rəsmi müraciəti olmalıdır. Müstəqil siyasət yürüdən Azərbaycan bu mənada Qərbin işinə yaramır. ATƏT-in hansı missiyasının bölgəyə gəlməsi Ermənistanla Azərbaycan arasında imzalanmalı olacaq sülh sazişini ləngidir. Rəsmi İrəvan da bunu qazanc bildiyi üçün bu tip missiyaların gəlişinə çalışır. ATƏT bir qurum kimi fəaliyyətsizliyini və lazımsızlığını dəfələrlə sübut edib. ATƏT-in Minsk qrupu 30 il müddətində Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsinə “çalışdı”. Amma problemi yenə də Azərbaycan xalqı və Azərbaycan dövləti öz iradəsi ilə birdəfəlik həll etdi. Başqa tərəfdən, Avropa İttifaqının müşahidəçi missiyası artıq Ermənistanda öz işinə başlayıbsa, buna nə ehtiyac vardı? 12-13 sentyabr toqquşmasından sonra siyasi müstəvidə baş verənlər göz qabağındadr - Qərbin, xüsusilə Fransanın bölgəyə müdaxilə imkanlarının genişlənməsi, sərhədə “mülki missiya”nın gəlişi qərarı İrəvanın bölgədəki vəziyyəti öz xeyrinə dəyişmək istəməsi ilə əlaqədardı. Ermənistan Rusiyanın prosesə müdaxiləsinə qədər “beynəlxalq mexanizmlərin” yaradılmasını istəyir. Rusiya mediası Nikol Paşinyanın sərhəddə beynəlxalq müşahidəçi bolluğu yaratmaq istəyinin Ermənistanın Azərbaycanla sərhədin delimitasiyasını və demarkasiyasını pozmaq niyyəti ilə izah edir.
Bu gün Azərbaycanla Ermənistan arasında dəqiq sərhəd yoxdur, sadəcə olaraq, təmas xətti var. Beynəlxalq müşahidəçilərin regiona gəlməsi ilə İrəvan sülh müqaviləsini imzalamaqdan yayınmağa çalışır”.
Cəbrayılda səfərdə olan Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu ATƏT-in Ermənistana ehtiyacların qiymətləndirilməsi missiyası göndərməsinə münasibət bildirib. Nazir jurnalistlərə açıqlamasında bildirib ki, burada konsensus olmalıdır:
“Azərbaycanın qərarı olmadan, Azərbaycandan razılıq alınmadan belə qərar verilməsi ATƏT-in iş prinsiplərinə ziddir. Belə gözlənilməz qərarlardan imtina edilməlidir. Bunu şəxsi qərar olaraq görürük. Bu ATƏT-in missiyası deyil. Çünki ATƏT-də qərar qəbuletmə yolları və mexanizmləri bəllidir. Belə qərarlarla bu iş həll edilə bilməz. Yəni qalıcı sülh istəyiriksə, burada səmimi addımlar və beynəlxalq təşkilatların da səmimi dəstəkləri olmalıdır. Təktərəfli addımlarla olmaz”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
