Məlum olduğu kimi, İnqilab Keşikçiləri Korpusunun Quru Qoşunları oktyabrın 17-dən Ərdəbil və Şərqi Azərbaycan vilayətlərinin şimalında, Araz çayı yaxınlığındakı ərazilərdə təlimlərə başlayıb. İran Azərbaycanın sərhədləri boyu irimiqyaslı hərbi təlimlərində qoşunlarının bütün növlərindən istifadə edir.
İnqilab Keşikçiləri Korpusunun quru qoşunlarının komandanı Məhəmməd Pakpur qeyd edir ki, oktyabrın 20-də bitəcək bu hərbi təlimdə texnika və silahların daşınması məqsədilə Araz çayı üzərində ilk dəfə olaraq səyyar körpü quraşdırılacaq.
İnqilab Keşikçilərinə yaxın olan “Tasnim” xəbər agentliyi “Hərbi təlimdə Arazı keçmək üçün məşq” başlıqlı xəbərdə bu təlimin coğrafi əhatəsinin Ərdəbil və Şərqi Azərbaycan vilayətlərinin bütün sərhəd zolağı üzrə olduğunu bildirib. “İran” qəzeti də öz birinci səhifəsində eyni xəbər başlığından istifadə edib və bu təlimin təfərrüatları barədə Məhəmməd Pakpura istinadən yazıb: “Araz çayı üzərində körpünün quraşdırılması, rabitə yollarının ələ keçirilməsi və nəzarətə alınması, hündürlüklərin ələ keçirilməsi və məhvetmə məqsədilə hücumedici taktikaların məşqi nəzərdə tutulur”. İnqilab Keşikçiləri Korpusunun komandirləri bu hərbi təlim barədə məlumat verərkən, coğrafi miqyas, qoşun və texnikanın miqdarının əvvəlki təlimlərə nisbətən daha geniş və çox olduğunu bildiriblər. Bu arada qeyd edək ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra ölkə silahlı qüvvələri İran Azərbaycanında 3 dəfə hərbi təlim keçirib. Halbuki, Ermənistanın işğalı dövründə İran bir dəfə də sərhəd zonasında hərbi təlim keçirməyib. Bu fonda “Xorasan” və “Ettelaat” qəzetləri son günlər öz manşetlərini SEPAH-ın Araz yaxınlığındakı təlim xəbərlərinə həsr ediblər. Həmçinin “Şərq” qəzeti “Təhdidə cavab” başlığı ilə məqalə dərc edərək, Azərbaycan və Ermənistan arasında son zamanlar baş verən münaqişələrə toxunub və bu əməliyyatın iki Cənubi Qafqaz ölkəsinin sərhəddində baş verən hadisələrlə bağlı keçirilməsini dəyərləndirib. Həmin məqalə “İrdiplomacy” saytında “Bakı təhdidinə cavab” başlığı ilə dərc olunub. İran Azərbaycanından vəkil Cəfər Afşarniya İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Araz bölgəsində keçirdiyi təlimlə bağlı “İnstaqram” hesabında bildirib ki, bu təlim BMT-nin Nizamnaməsinin 2-ci bəndinə və ölkələrin ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipinə ziddir. Azərbaycanlı hüquqşünasın sözlərinə görə, Araz çayının ən dərin hissəsi İran, Azərbaycan və Ermənistan ölkələri arasında sərhəddir və bu çayın üzərindən səyyar körpü vasitəsilə hərbi qüvvələrin keçməsi ərazi bütövlüyünün pozulması hesab olunur. Bu mənada, baş verənlər Azərbaycan tərəfindən diqqətlə izlənilir. Təbii ki, təlim zamanı İran Azərbaycanla sərhədi pozmağa cəhd edərsə, mütləq adekvat cavab alacaq.
Onu da bildirək ki, İran bu təlimlərlə şərti olaraq Azərbaycan və Ermənistanı hədəf göstərir. Qeyd edildiyi kimi, Azərbaycan İrana adekvat cavab verməyə hazırdır. Lakin İran Ermənistan sərhədini pozduğu halda Ermənistanın eyni cavab verə bilməyəcəyi dəqiqdir. İranın təlimlərində çaylardan keçmə, körpülərin atılması o deməkdir ki, onlar Araz çayının üzərindəki əməliyyatları nəzərdə tuturlar. Məsələnin digər tərəfi isə Avropanın Ermənistana göndərdiyi texniki heyətdir ki, bu da İranda qıcıq yaradır. Çünki İran bilir ki, o heyətlərin məqsədi təkcə Azərbaycan-Ermənistan sərhədi deyil, onların bir funksiyası da kəşfiyyat məlumatlarının toplanması olacaq. İndiki proseslərin fonunda İran buna qarşı planlar qurur. Ermənistanın Avropa İttifaqı, Fransa və ABŞ-dan hərbi yardım ala biləcəyinə ümid edərək onlarla işbirliyi İranın bu ölkəyə ümidlərinin üzərindən xətt çəkir. O da xüsusi qeyd olunmalıdır ki, İran Qərbə qarşı iki cəbhədə yer alir. Birinci halda Rusiya-Ukrayna müharibəsində Qərbin əleyhinə Moskvanı silahla təchiz edir. İkinci halda isə Zəngəzur dəhlizinə qarşı çıxaraq, Cənubi Qafqazda Qərbin geosiyasi layihələrinin reallaşdırılmasına əngəl yaratmağa çalışır. Lakin İranın bölgəyə hərbi-siyasi təsir imkanları son dərəcə məhduddur. Onun Ermənistan ərazisindən bölgəyə müdaxiləsinə nə Rusiya, nə Qərb razı olar. Azərbaycan ərazisinə istənilən müdaxilə cəhdinə ordumuz layiqincə cavab verməyə hazırdır. Həm də bu, İranın Türkiyə ilə üz-üzə gəlməsi deməkdir. Rusiyanın və Qərbin də bu halda İrana qarşı duracağı şübhəsizdir. Lakin istənilən halda faktdır ki, İranın Azərbaycanla sərhəddəki hərbi fəallığı İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra, ordumuzun Araz çayı boyunca azadetmə əməliyyatları apardığı vaxtdan qeydə alınıb. Hətta o vaxt İran rəhbərliyi Bakıya ziddiyyətli mesajlar göndərdi və güc nümayiş etdirərək Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin irəliləyiş sürətinə təsir edəcəyinə ümid etdi. Lakin sonda yanıldığını gördü. Tehran Cənubi Qafqazın münaqişələrin həllində tamamilə fərqli bir xüsusiyyətə malik olduğunu da nəzərə almır. Dövlətlər arasında sülhə nail olmaq üçün ən vacib amil nəqliyyat əlaqələrinin, o cümlədən Zəngəzur dəhlizinin açılmasıdır. Artıq Rusiya bunu öz iqtisadi faydası hesab edərək, bu gündəmi fəal şəkildə təbliğ edən ölkələrdən biridir. Azərbaycan və Türkiyə arasında quru əlaqəsi qurulmasını istəmədiyini açıq şəkildə nümayiş etdirən İran indi son nəticədə Rusiyanın Qafqazın nəqliyyat inteqrasiyası sahəsində səylərini rədd edir. Bununla isə İran yenə regionda özünü oyundankənar vəziyyətdə qoyur.
Tahir TAĞIYEV
