Qərb və Rusiya arasında enerji müstəvisində çəkişmələr getdikcə daha da darinləşir. Belə görünür ki, Rusiya bu payız-qış mövsümündə Avropanı enerji imtahanına çəkməyə çalışacaq. Belə vəziyyətdə Avropanın Rusiyanın şərtləri ilə razılaşmaq ehtimalının artması ABŞ-ı ciddi narahat etməyə başlayıb. ABŞ hakimiyyəti Avropanın enerji böhranının təsiri altında Rusiya ilə bağlı mövqeyinin dəyişəcəyindən ehtiyat edir.
CNN-in telekanalı bildirir ki, hazırda Avropada real parçalanma riski var. Qeyd edilir ki, avropalı vətəndaşlar Qərbin Rusiyanın iqtisadi təcridi strategiyasına qarşı üsyan edə bilərlər: “Məmurlar bildirirlər ki, ABŞ prezidenti Co Baydenin administrasiyası Avropada ictimai iğtişaşların və siyasi qeyri-sabitliyin qarşısını almaq niyyətindədir. Telekanalın həmsöhbətləri qeyd ediblər ki, çox şey hava şəraitindən asılı olacaq. Əgər qış isti keçsə, qaz ehtiyatı kifayət edə bilər”. Xatırladaq ki, Böyük Britaniya Almaniyada bütün avrozonanın iqtisadiyyatını çökdürə biləcək enerji böhranının dağıdıcı nəticələri barədə xəbərdarlıq edib. Bu yaxınlarda Belçikanın baş naziri Almaniyada qaz çatışmazlığı üzündən Avropa İttifaqında domino effekti olacağını proqnozlaşdırıb. “The Wall Street Journal” nəşri də yazır ki, “Şimal axını -1” ilə qaz nəqlinin dayandırılması qış ərəfəsində avropalıları şoka salıb. Nəşrin yazdığına görə, “Şimal axını -1” qaz kəməri ilə yanacaq təchizatının dayandırılması Avropa iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurub. Bu səbəbdən Avrop İttifaqı ölkələri təcili olaraq enerji böhranı ilə mübarizə üçün yeni planlar hazırlamağa başlayıblar. Nəşr qeyd edib ki, avronun məzənnəsi 20 ildə ilk dəfə olaraq dollardan aşağı paritetə düşüb və enerji qiymətləri dəfələrlə bahalaşıb: “Mövcud vəziyyət inflyasiyanın daha da artmasına təkan verir ki, bu da bir sıra ölkələrdə istehsalın tədricən dayanmasına gətirib çıxarır. Bundan əlavə, işsizlik səviyyəsi yüksəlir, avropalıların alıcılıq qabiliyyəti sürətlə aşağı düşür. “Bloomberg”, “Goldman Sachs” ekspetlərinin hesablamalarına görə, “Şimal axını -1” boru kəmərindən qazın ötürülüməsinin dayanması səbəbindən Almaniyada istehsal 65% azalacaq. “The Guardian” qəzeti bu fonda Avropa Komissiyasına istinadən yazır ki, Avropa İttifaqı Rusiya qazının qiymətinə məhdudiyyətin tətbiqi ilə bağlı qərar qəbul etməsə də, neft-qaz şirkətlərinin izafi mənfəətinə vergi tətbiqi variantını nəzərdən keçirir. Redaksiyanın əlinə düşən sənədin layihəsində Rusiyadan və ya digər ölkələrdən idxal ediləcək qazın qiymətlərinə yuxarı həddin tətbiqindən bəhs olunmur. Bir müddət öncə Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula Fon der Lyayen Rusiya qazı üçün “qiymət tavanı” müəyyən etmək barədə Avropa İttifaqının Enerji Şurasına təklif verəcəyini demişdi. “Politico” qəzetinin yazdığına görə, Avropa Komissiyası Rusiya qazının qiymətini min kubmetr üçün təxminən 520 avro ilə məhdudlaşdırmaq niyyətində idi. Amma bu mümkün olmayıb. Nəticədə Avropanın kənar mənbələrdən daha çox qaz idxalına ehtiyacı artıb.
Almaniyanın “Deutche Welle” nəşri qeyd edir ki, indiki halda Azərbaycan və İsrail Avropa üçün böyük maraq kəsb etməyə başlayıblar: “İsrailin baş naziri Yair Lapid ölkəsinin 2021-ci ildə Avropanın Rusiyadan aldığı qazın təxminən 10%-ni Avropa İttifaqına tədarük edə biləcəyini deyib. Bu ilin iyun ayında İsrail və Misir Qahirədə Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula fon der Leyenin iştirakı ilə Avropaya mayeləşdirilmiş təbii qazın tədarükü haqqında saziş imzalayıblar. İsrail qazı qonşu Misirə nəql etməli olacaq, burada xammal maye halına çevriləcək, bundan sonra onlar tankerlərlə Avropaya çatdırılacaq. Öz növbəsində Azərbaycan da bəyan edib ki, ilin sonuna qədər AB-yə 2021-ci ilə nisbətən 30% çox təbii qaz tədarük etməyi planlaşdırır. 2022-ci ildə Avropaya tədarükün ümumi həcmi 12 milyard kubmetr təşkil edəcək. Azərbaycanın energetika naziri Pərviz Şahbazovun sözlərinə görə, avqust ayına qədər hasilat təxminən 10% artaraq 30,6 milyard kubmetrə çatıb. Brüssel iyulda Bakı ilə növbəti illərdə Azərbaycandan qaz idxalını iki dəfə artırmaq barədə razılığa gəlib. Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə və Yunanıstandan keçən qaz dəhlizinin genişləndirilməsi də planlaşdırılır. Kəmərin ötürücülük qabiliyyətinin ildə 20 milyard kubmetrə çatdırılması planlaşdırılır”. Bu məsələ ilə bağlı Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu da maraqlı açıqlamalar verib: “Rusiya qazı kəsiləndən sonra Balkan yarımadası ölkələri, Şərqi Avropa ölkələri öncə üzünü Türkiyəyə, daha sonra can Azərbaycana döndü. Niyə? Çünki Avropanın can Azərbaycanın qazına ehtiyacı var. TAP və TANAP, digər təbii qaz boru xətləri ilə bərabər bu ölkələrə yardım etmək üçün lazımi tədbirləri görürük. Bu ölkələr bizə müraciət edir, biz də Azərbaycanla danışıqlara gedirik ki, təbii qaz ixracını, TANAP-ın perspektivdə potensialını nə qədər artıra bilər? Hazırda bu rəqəm 16 milyard kub metrdir, 2023-cü ilin sonunda bu rəqəm 26 milyard kub metrə, 2024-cü ilin sonunda bu rəqəm 31 milyard kub metrə çatacaq. Demək olar ikiqat artım deməkdir. Əlbəttə bizim də təbii qaza ehtiyacımız var. Amma bu ölkələri də düşünürük”.
Ramil QULİYEV
