Avropa İttifaqı ölkələrinin energetika nazirləri Brüsseldə keçirilən təcili görüşdə Rusiya qazının alış qiyməti üçün limit qoyulmasını Kremlin ultimatumu səbəbindən razılaşdıra bilməyiblər. Belə ki, Vladimir Putin belə olacağı təqdirdə Rusiyanın qeyri-dost ölkələrə qaz ixracını tamamilə dayandıracağını deyib.
“The Daily Telegraph” qəzeti görüş barədə dərc etdiyi materialda razılaşmanın baş tutmamasının səbəbi ilə bağlı yazır ki, Avropa Komissiyasının Rusiya yanacağına “qiymət tavanı” müəyyənləşdirməsi təklifi müzakirələrin gedişində rus qazından daha çox asılı olan Avropa İttifaqı ölkələrinin etirazı ilə qarşılaşıb.
Qeyd edək ki, Avropa Komissiyası üzv dövlətlərin energetika nazirlərinin görüşü üçün Avropada enerji böhranına cavab üzrə beş təklif hazırlayıb. Rusiya qazının qiymətini min kubmetr üçün 520 avro ilə məhdudlaşdırmaqla yanaşı, ittifaq ölkələrindən elektrik enerjisi məsrəfini son beş ilin orta aylıq göstəricisinə nisbətdə 10 faiz azaltmağın tələb olunması, istehsalı nisbətən aşağı maya dəyərinə başa gələn elektrikin qiymətlərinə limit qoyulması, habelə əhalinin ən həssas təbəqəsinə və biznes sahələrinə subsidiyalar verilməsi təklif edilib. Amma qeyd edildiyi kimi Avropa İttifaqının energetika nazirləri Rusiyanın kəmərlə ixrac olunan təbii qazının qiymətinə limitin qoyulması ilə bağlı razılığa gəlməyiblər. Avropa İttifaqının enerji məsələləri üzrə komissarı Kadri Simsonun sözlərinə görə, Avropa Komissiyasına mavi yanacağın bütün növlərinə, o cümlədən mayeləşdirilmiş təbii qaza (LNG) məhdudiyyətlərin tətbiqi imkanlarının öyrənilməsi tapşırılıb. Avropa İttifaqının məsələyə belə yanaşması ABŞ-da da mənfi qarşılanıb. Belə ki, ABŞ ixracatçıları Avropa İttifaqının təklif etdiyi qazın qiymətinə qoyulan məhdudiyyətlərə qarşı çıxmaq qərarına gəliblər. Vaşinqtonda yerləşən Mayeləşdirilmiş Təbii Qaz Mərkəzinin icraçı direktoru Çarli Ridl bildirib ki, qiymətin məhdudlaşdırılması tədbirləri istər-istəməz enerji bazarlarını pozur və zəiflədir, gözlənilməz nəticələr yaradır. Məsələ burasındadır ki, Avropaya indi ABŞ şirkətləri tərəfindən yüksək qiymətə maye qaz satılır. Bundan ABŞ şirkətləri yaxşı vəsait əldə edir. Amma “qiymət tavanı” müəyyənləşdirildiyi halda ABŞ şirkətləri həmin gəlirdən məhrum olacaqlar. Çarli Ridl bu fonda qeyd edir ki, ABŞ Avropa ölkələrinin üzləşməli olduğu problemlərdən yaxşı xəbərdardır. Bununla belə, ABŞ ümid edir ki, Avropa İttifaqı ölkələri hələ də məhdudiyyətlərə aid olan bu cür yanaşmadan qaçacaqlar. “Citigroup”un Əmtəə Analitikasının rəhbəri Edvard Morse Vaşinqtonda Brukinqs İnstitutunda keçirilən seminarda çıxışı zamanı deyib ki, ABŞ və Avropanın Rusiya neftinin qiymətlərini məhdudlaşdırmaq cəhdləri Avropa İttifaqında enerji böhranını daha da gücləndirə bilər. Onun sözlərinə görə, enerji hasilatı baxımından Avropa üçün bu il qış çox pis olacaq və vəziyyətdən narazı olanlar artacaq. Beləliklə, görünən budur ki, ABŞ Avropanı Rusiyanın enerji şantajından xilas etmək niyyətində deyil və burada daha çox öz biznes maraqlarını güdür. Bu da indiki halda Rusiyanın istəklərinə tam cavab verir.
Maraqlıdır ki, ABŞ qazla yanaşı, neft məsələsində də rusların istəyinə yaxın mövqe nümayiş etdirir. ABŞ Maliyyə Nazirliyinin nümayəndəsi Elizabet Rozenberq bildirib ki, “Böyük Yeddilik” ölkələrinin Rusiya neftinin qiymətinə qoyacağı limit ədalətli bazar qiyməti ilə müəyyən edilməlidir. Onun sözlərinə görə, qiymət Rusiya neftinin hasilatı ilə bağlı maksimum xərclərdən yuxarı təyin olunmalı və tarixi qiymətlər nəzərə alınmalıdır. O deyib ki, “Böyük Yeddilik” ölkələri qiymət limitini və bunun həyata keçirilməsi ilə bağlı digər detalları müəyyən etmək üçün yaxın həftələrdə birgə işləyəcək. Beləliklə, bu açıqlamaya əsasən, rus nefti əslində, bazar qiymətlərinə münasib şəkildə tədarük edilməlidir. Xatırladaq ki, bundan əvvəl Qərb jurnalistləri “Böyük Yeddilik” ölkələrinin Rusiya nefti və neft məhsullarının dəyərinə yüksək qiymət həddi tətbiq etməyi planlaşdırdıqlarını öyrəniblər. Layihəyə əsasən, neftin maksimum qiymət həddi 2022-ci il dekabrın 5-dən, neft məhsulları üçün isə 2023-cü il fevralın 5-dən tətbiq oluna bilər. Amma ABŞ-ın mövqeyi indi Avropanı çətin vəziyyətdə qoyur. Avropa İttifaqı bu vəziiyətdə alternativ enerji mənbələrinin axtarışını sürətləndirib. Avropa İttifaqında enerji ixrac edən alternativ ölkələrlə, o cümlədən təbii qaz sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlığın gücləndirilməsinə böyük maraq var. Təsadüfi deyil ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan Azərbaycana qaz ixracının həcminin artırılması və ya ixraca başlanılması ilə bağlı 10-dan artıq ölkədən rəsmi müraciətlər olunub. Elə buna görə də, bir müddət öncə Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlıq barədə Anlaşma Memorandumu da imzalandı. Təsdiq edilmiş ehtiyatları 2,6 trilyon kubmetrə bərabər olan Azərbaycan il yarım ərzində Avropaya 13,5 milyard kubmetr qaz nəql edib ki, onun da 11,7 milyard kubmetri İtaliyanın payına düşüb. Bu il də İtaliya bazarına 10 milyard kubmetr qaz nəql etmək planlaşdırılır. Ümumi ixrac isə 22 milyard kubmetrdən artıq olacaq. Yeni mərhələdə Avropa İttifaqı və Azərbaycan arasında enerji ilə bağlı dialoqa da start verilib ki, buraya yalnız təbii qaz deyil, həmçinin enerji bazarının digər seqmentləri xüsusilə elektrik enerjisi, hidrogen və yaşıl hidrogen də daxildir. Səbəb də odur ki, bu gün qonşu ölkələrdə və Avropa qitəsində elektrik enerjisinə də böyük ehtiyac var. Azərbaycan isə xam neft, təbii qaz, neft məhsulları və elektrik enerjisini ixrac edən ölkədir və elektrik enerjisini yalnız ekoloji cəhətdən təmiz mənbələrdən istehsal edir.
Tahir TAĞIYEV
