Azərbaycan İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Ermənistanla sülh müqaviləsinin imzalanmasında maraqlı olsa da, qarşı tərəf hələ də adekvat addımlar atmır. Əksinə, görünən budur ki, erməni tərəfi hələ də reallığı tam dərk edə bilmir, danışıqlarda dediklərini, razıllıqlarını sonradan danır. Bunu Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Vladivostokda erməni icmasının təmsilçiləri ilə görüşündə bir daha nümayiş etdirdi.
O, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə 31 avqust Brüssel görüşü haqda deyib ki, həmin görüşdə Ermənistanı narahat edən ən vacib məsələlər üzrə ümumi mövqeyə gəlmək mümkün olmayıb: “Özəlliklə, məsələ Qarabağ problemindədir. Hər ikimiz, Azərbaycan və Ermənistan sülhə nail olmağa çalışırıq. Hamı istisnasız sülh istəyir. Digər tərəfdən, sülh barədə danışanda hər kəs onu öz bildiyi kimi qəbul edir, hərənin öz şərtləri, öz formulu, öz nəticələri, özünün sülh mühiti var və konfliktlər də buradan yaranır. Azərbaycanın mövqeyi nədir? Onlar deyirlər ki, Dağlıq Qarabağ problemi həll olunub və müzakirə etməyə bir şey qalmayıb. Bizim və beynəlxalq ictimaiyyətin aşkar mövqeyi isə Bakının mövqeyilə üst-üstə düşmür. Xüsusilə Rusiya Azərbaycanın mövqeyini bölüşmür”. Baş nazir qeyd edib ki, apreldə Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə imzalanmış bəyanatda onların Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi yönündə əməkdaşlıq etməli olması qeyd olunub: “Yəni Rusiya problemin olduğunu təsdiqləyir və bu məntiqidir. Problem olmasaydı, Rusiya sülhməramlıları Dağlıq Qarabağda olmazdı”. Beləliklə, Paşinyan hələ də qəbul edə bilmir ki, Qarabağ məsələsi həllini tapıb. Bu məsələ indi sırf Azərbaycanın daxili işidir. Qarabağ məsələsinin həllini tapmadığını söyləməklə Paşinyan faktiki olaraq Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddialarından vaz keçmədiyini göstərir. Bu da sülh müqaviləsinin imzalanmasını əngəlləyir, eyni zamanda Azərbaycanın da Ermənistana qarşı ərazi iddiası ilə çıxış etməsinə əsas yaradır. Xatırladaq ki, prezident İlham Əliyev Ermənistan bizim ərazi bütövlüyümüzü şübhə altına almaqda davam edəcəyi halda Azərbaycanın haqlı olaraq adekvat addımlar atacağını bəyan edib: “Təəssüf ki, hələ də Dağlıq Qarabağın statusu məsələsi qaldırılır, bu tamamilə perspektivsizdir. Düşünürəm ki, bu, Ermənistanın hazırkı acınacaqlı durumunda təhlükəli və zərərlidir. Onlar İkinci Qarabağ müharibəsinin dərslərini unutmamalıdır. Əgər Ermənistan Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları irəli sürməyə davam edərsə, onda biz də özümüzü Ermənistana cavab olaraq ərazi iddiaları irəli sürməkdən saxlaya bilməyəcəyik. Tarixi məxsusluq baxımından bizim Zəngəzura, yaxud Göyçə gölü hövzəsinə iddia irəli sürməyimiz üçün daha çox əsasımız var”.
Qarabağ məsələsi ilə bağlı Paşinyan sülh üçün əsas şərtlərdən biri olan sərhədlərin müəyyən edilməsi, Zəngəzur dəhlizinin açılması mövzusunda da sərsəmləyib. O iddia edir ki, demarkasiya və delimitasiya prosesi ilə bağlı təhdidlər var. Paşinyan Vladivostokdakı erməni icması ilə görüşündə bildirib ki, Azərbaycan beynəlxalq meydanlarda Ermənistana qarşı hər hansı ərazi iddiasının olmadığını deyir: “Ancaq onlar “Şərqi Zəngəzur” terminindən istifadə edirlər, bu isə “Qərbi Zəngəzur”un mövcudluğu deməkdir. Bütün bunlarda gizli məna var”. Paşinyan qeyd edib ki, hansı xəritələrlə sərhədin müəyyən edilməsi ilə bağlı müxtəlif fikirlər var: “Deyirlər, 1921, 1923, 1975 və ya 1969-cu il xəritələri ilə. Biz deyirik ki, demarkasiya və delimitasiya hüquqi qüvvədə olan sənədlər vasitəsilə həyata keçirilməlidir. Azərbaycanda belə bəyanatlar səsləndirilir ki, hansısa ildəki xəritə təsdiqləyir ki, Zəngəzur Ermənistana qanunsuz olaraq verilib və yaxud hansısa yaşayış məntəqəsi qanunsuz olaraq Ermənistana verilib. Bu, destruktiv yanaşmadır, amma bu özü də Azərbaycanın ambisiyasını və daxili təhdidini göstərir. Biz irəli getməliyik və demarkasiya, delimitasiya məsələsinin həllinə nail olmalıyıq. Ermənistan hakimiyyəti heç kimə ölkə ərazisindən dəhliz verməyəcək. Kommunikasiyaların açılması Ermənistan və Zəngəzur bölgəsi üçün heç bir təhlükə yaratmır, əksinə, təhlükəsizlik və sabitliyə əlavə təminatlar gətirəcək. Azərbaycan tərəfinin nitqində bəzən müəyyən təhlükələrdən xəbər verən ifadələr yer alır. Məsələn, dəhlizdən danışırlar. Mən açıq şəkildə bildirmək istəyirəm ki, biz heç kimə Ermənistan ərazisindən dəhliz verməyəcəyik”. Amma burada xatırladaq ki, Azərbaycan öz ərazisindən ermənilərin rahat gediş-gəlişi üçün müasir yol da çəkib, dəhliz də verib. İndi Ermənistanın bu mövqeyi onu göstərir ki, Azərbaycan həmin yolu bağlamalıdır. Beləliklə, Ermənistan sülh üçün yenə təhdid mənbəyi olaraq qalmaqda davam edir. Özü də Paşinyanın dedikləri onun öz komanda üzvlərinin mövqeyi ilə də ziddiyyət təşkil edir. Məsələn, Ermənistanın hakim “Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının deputatı, sabiq səhiyyə naziri Arsen Torosyan etiraf edir ki, 44 günlük müharibədən sonrakı status-kvo özündə bir sıra təhlükələr gizlədir: “Biz daim öldürülmək təhlükəsi altında yaşamalıyıq, yoxsa bu münaqişəni tamamilə sona çatdırmalıyıq?”. Deputat hesab edir ki, həm azərbaycanlılar, həm də ermənilər 30 ilə yaxın müddət ərzində davam edən müharibələr və hərbi münaqişələr nəticəsində yaranmış “yaraları sağaltmalı” və düşmən münasibətlərə son qoymalıdır: “Azərbaycan da 1994-cü ildə “ağır yaralanıb”. Belə ki, müharibənin nəticəsi olaraq 25 min qurban verib və 600 mindən çox insan yurdlarından didərgin düşüb. Beləliklə, biz tək deyilik, hər iki tərəf yaralıdır və bu yaraları sağaltmaq lazımdır. Azərbaycanla uzunmüddətli düşmən münasibətləri bizim üçün tələdir və biz buna son qoymalıyıq”.
Nahid SALAYEV
