Azərbaycan İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Ermənistanla sülh müqaviləsinin imzalanmasının tezləşməsində maraqlıdır. Ermənistan bu prosesin ləngidilməsinə çalışsa da, proseslər göstərir ki, İrəvan yenə niyyətində fiaskoya uğrayır. Çünki sülh müqaviləsinin imzalanmasında Azərbaycandan başqa dünya birliyi, o cümlədən Rusiya və Qərb dünyası maraqlıdır. Hətta buna görə Ermənistana müəyyən təzyiqlərin olmasına dair fikirlər də səslənir.
Qeyd edilənlər fonunda Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Vladivostokda Şərq İqtisadi Forumunda çıxışında dedikləri xüsusi diqqət cəlb edir. Onun sözlərinə görə, Ermənistan Rusiyanın dəstəyilə Türkiyə ilə münasibətlərini yoluna qoymaq istəyir: “Türkiyə ilə danışıqlar artıq başlanıb, eləcə də Qarabağ problemilə bağlı Azərbaycanla intensiv danışıq aparılır. Biz təkcə Ermənistanın strateji müttəfiqi kimi deyil, həm də Azərbaycanın çox yaxın biznes tərəfdaşı kimi Rusiyanın dəstəyinə ümid edirik”. Paşinyan eyni zamanda Rusiya və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinin Ukrayna ətrafındakı vəziyyətə yönəlməsindən dolayı regionda vəziyyətin kəskinləşməsi ehtimalından narahatlığını bildirib. Baş nazir Rusiya və Ermənistanın digər tərəfdaşları ilə sıx əməkdaşlıq sayəsində vəziyyəti nəzarətdə saxlamağın mümkün olacağına ümidini bildirib. Rusiyanın “Kommersant” qəzeti yazır ki, Paşinyanın Kremldən imdad diləməsinə baxmayaraq, Moskva İrəvanın Bakı ilə sülh müqaviləsi imzalamasını tezləşdirməsini istəyir. Bu fonda erməni politoloq Hrant Mikayelyan “Kommersant”a müsahibəsində bildirib ki, İrəvanın güzəştə getmək istəyi yüksəkdir. Rus siyasi ekspert Andrey Petrov qeyd edir ki, Ermənistan baş naziri və xarici işlər nazirinin Rusiyaya çağırılmasının əsas məqsədi sülh sazişi ilə bağlı prosesi ölü nöqtədən tərpətməkdir. Onun sözlərinə görə, yaxın vaxtlarda sülh sazişinin tərkibi ilə bağlı işə başlanılacaq: “Hər şeydən əvvəl Ermənistan tərəfi buna başlayacaq. Çünki Azərbaycan tərəfi sülh sazişi ilə bağlı təklifini edib. Bu, 5 bənddən ibarət baza prinsipləridir. Rusiya Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişinin bağlanmasında prinsipial marağı olan ölkələrdən biridir. Rusiya özü üçün sülh, sabitlik və təhlükəsizlik içində yaşayan Cənubi Qafqazda nüfuzu təmin etmək və birdəfəlik bu mövzunu bağlamaq istəyir. Lakin biz son iki ildə Ermənistanın bu istiqamətdə heç bir praktiki addım atmadığını görürük. Ermənistan tərəfindən heç bir kommunikasiya açılmayıb, plana uyğun bir kilometr yol belə çəkilməyib”. Rusiyalı ekspert Ermənistanın hələ də sərhədlərin delimitasiyası ilə bağlı komissiyanın işini ləngitdiyini də qeyd edib: “Baxmayaraq ki, sərhədlərin delimitasiyasının aparılması üçün bütün lazımi sənədlər mövcuddur. Bunların eynisini biz sülh sazişi prosesi ilə bağlı da görürük. Buna müvafiq olaraq Ermənistan rəhbərliyi Rusiyaya ona görə çağırılıb ki, xarici işlər nazirləri səviyyəsində sülh sazişinin erməni variantının tərkibi ilə bağlı praktiki işə başlanılsın. Rusiya prezidenti isə Paşinyanı prinsipial olaraq strateji məsələləri müzakirə etmək üçün çağırıb. Düşünmürəm ki, sülh sazişi ilə bağlı Paşinyan Putinin təklifi ilə razılaşmasın”. Ekspertin fikrincə, Ermənistan rəhbərliyinin Rusiyaya çağırılması təkcə Qarabağ ətrafındakı vəziyyət və sülh sazişi ilə bağlı deyil: “Rusiyanı Ermənistan daxilində Moskvanın ünvanına rəsmi və qeyri-rəsmi ittihamların səslənməsi narahat edir. Rusiya müttəfiqindən hazırkı dövrdə ittiham yox, açıq dəstək gözləyir. Ona görə də, Putin Paşinyanın ölkəsinin konkret olaraq Rusiyadan nə istədiyini soruşacaq. Təbii ki, Rusiyanın da Paşinyandan istədikləri var. Paşinyan hakimiyyətindən sözdən əməli işə keçilməsi tələb olunacaq”. Rusiyalı ekspert APA-ya açıqlamasında bu ilin sonuna kimi sülh sazişi ilə bağlı çərçivə sazişinin hazır olacağaını, Azərbaycan tərəfinin təklif etdiyi 5 baza prinsipinin təsdiq olunacağını qeyd edib: “İlin sonuna kimi sülh sazişinin hazırlanması ilə bağlı komissiyanın yaradılması mümkündür”.
Ermənistan mediası yazır ki, əslində, İrəvanın Bakı ilə sülh sazişini imzalamaqdan başqa çıxış yolu yoxdur. “Qraparak” nəşri yazır ki, bu məsələ Nikol Paşinyanın hakim “Vətəndaş müqaviləsi” partiyasının deputatları ilə Dilican şəhərində keçirilən qapalı görüşdə bir daha təsdiqini tapıb. Qəzetin yazdığına görə, qapalı görüşdə deputatlar Paşinyana belə bir sual veriblər: Hazırkı “status-kvo” qorunub saxlanılsa və Ermənistan bu qeyri-müəyyən vəziyyəti uzatsa, müqaviləni imzalamasa, rəsmi İrəvanın Azərbaycan tərəfindən təzyiqlərə məruz qalmayacağına, “yeni Fərrux əməliyyatları”nın keçirilməyəcəyinə zəmanət varmı? Cavab belə olub ki, heç bir zəmanət yoxdur. Bu halda hakim partiyanın deputatları baş nazirə aşağıdakını təklif ediblər: “Ən doğrusu Rusiya Federasiyasını şantaj etməkdir ki, ya Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizliyini qoruyur, ya da Qarabağ ermənilərinin Ermənistana köçürüldüyünü elan edir və İrəvan sülh müqaviləsi imzalanmasına razılaşır”. Deputatlar məsuliyyətin bir ucunu da Qarabağ separatçılarına yönəltməyin, onların Rusiyaya bağlı olduqlarını göstərməyin vacibliyini vurğulayıblar. Nəşrin yazısında qeyd olunur ki, baş nazir Paşinyan həm Qərbin, həm də Rusiyanın qarşısında manevr etməklə təhlükəli davranışlar nümayiş etdirir. Ermənistanın “Respublika Naminə” partiyasının sədri Arman Babacanyan isə bildirir ki, indiki halda Azərbaycan Rusiya və Qərblə daha yaxşı münasibətlər qurub onların köməyilə istədiyi şərtlər altında sülh müqaviləsini imzalamağa hazırlaşır: “Erməni hakimiyyəti qorxaqlıq nümayiş etdirir. Diplomatik səylər lazımi müdafiə imkanları ilə təmin olunarsa, perspektivimiz olacaq. Belə görünür ki, Ermənistanın dəqiq gündəmi yoxdur, hər şeyi Rusiyaya həvalə edib. Rusiya isə müttəfiqinin maraqlarını Türkiyə və Azərbaycana satmağa hazırdır”.
Nahid SALAYEV
