Avropa liderləri Avropa Siyasi Birliyinin yaradılması üçün oktyabrın 6-da Praqada görüşəcəklər.
Avropa İttifaqı (Aİ) sammitinə dəvət olunanlar arasında Gürcüstan, Ukrayna, Moldova kimi quruma üzvlük üçün müraciət edən bir çox ölkələr də var. Tədbirə üzv olmayan, üzvlük üçün müraciət etməyən ölkələr – Azərbaycan və Ermənistan da tədbirə dəvət olunub.
Avropa Siyasi Birliyinin yaradılmasını Fransa prezidenti Emmanuel Makron təklif edib. Birlik Aİ-yə üzvlük perspektivlərini nəzərdən keçirən dövlətlərlə qarşılıqlı əlaqələrin formatını təsdiqləyir. Azərbaycan Aİ-nin “Şərq Tərəfdaşlığı” təşəbbüsünün iştirakçısıdır. Lakin Aİ və Azərbaycan arasında beş ildir danışıqlar getsə də, saziş indiyə kimi imzalanmayıb, lakin müvafiq mətnin 90 faizindən çoxu razılaşdırılıb. Yeni sazişin imzalanması ilə bağlı danışıqlar 2017-ci ildə başlayıb. 1996-cı il tarixli tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq haqqında sazişi əvəz edəcək yeni sənəd daha əhatəli olacaq və burada Azərbaycanın istəkləri tam nəzərə alınır. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan Avropa İttifaqından bərabərhüquqlu əsasda əməkdaşlıq tələb edir və bu da indiyə kimi Qərbdə bəzi qüvvələr tərəfindən narazılıqla qarşıanıb. Lakin Bakı da dediyindən dönməyib və belə görünür ki, istəyinə nail olur. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, 1990-cı illərin əvvəllərində Qərblə sıx əlaqələr qurmağa qərar verən Bakı 1996-cı ildə Avropa İttifaqı ilə Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq sazişinə imza atıb. Amma Azərbaycan başqa postsovet ölkələrdən fərqli olaraq, İttifaqa üzvlük perspektivini nəzərdən keçirməyib. 2010-cu ildə Azərbaycan Avropa İttifaqı ilə Assosiasiya sazişi üzrə danışıqlara başlasa da, bu sənəddən imtina edərək 2017-ci ildən bəri müzakirə olunan strateji əməkdaşlıq sazişinə üstünlük verib. Bu da səbəbsiz deyil. Azərbaycan uzun müddətdir ki, bloklara meylli olmadığını nümayiş etdirir. Bu səbəbdən Moldova, Ukrayna və Gürcüstandan fərqli olaraq, o, Avropa İttifaqı ilə Assosiyasiya sazişindən imtina edib ikitərəfli sazişlərə üstünlük verir.
Ekspertlər də bu fikirdədir ki, Azərbaycanın Praqada keçiriləcək görüşə dəvət alması müsbət bir hadisədir. Bu, Azərbaycana marağın yüksəldiyini göstərir.
Polotoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu əməkdaşlıq müstəvisi ilə bağlı söhbətlər çoxdandır dövriyyəyə buraxılıb: “Hətta sizinlə olan müsahibələrimizdən birində bu formatın anonsunu da vermişik. Avropa Birliyinin rəhbərliyindən belə bir təklif gəldi ki, Ukrayna və Türkiyəyə üzv olmadan da daha başqa bir formatda əməkdaşlıq edəcəklərini deyiblər. Biz bu formatı mini Avropa əməkdaşlıq modeli kimi dəyərləndirmişdik. İqtisadi yox, siyasi Avropa Birliyi haqda danışanda biz bu məsələni müzakirə edirik. Rusiyanın qıcıqlanmayacağı bir formatdır. Eyni zamanda Aİ-nin özünün istəyindən irəli gələn bir təsisat yaradılır. Azərbaycan üçün siyasi əlaqələr çox vacibdir. Ancaq biz heç bir halda Avropa Birliyinin çətiri altında olmaq istəmirik. Avropaya inteqrasiyada maraqlıyıq, ancaq siyasi münasibətlərin dərinləşməsini istəmirik. Mental yanaşmamızda çox fərqlilik var. Heç Avropa Birliyi də bizi öz sırasında görməkdə maraqlı deyil. Türkiyənin timsalında biz Avropanın hansı kaprizlər ortaya qoyduğunun şahidi oluruq. Həmin prioritetlərə bir müsəlman ölkəsi kimi heç Azərbaycan da uyğun gəlmir. Ora mədəni formada bir xristian klubudur. Biz bir izləyici kimi yeni formatda olacağıq. Amma dərin əməkdaşlıq gözləməyə dəyməz. Biz qarşılıqlı faydalıq istəyirik. Böyük Britaniya Aİ-dən məhz qarşılıqlı fayda götürə bilmədiyi üçün qurumu tərk etdi. Quruma faydası böyük idi, amma qərar vermədə dotasiya ilə yaşayan ölkələrlə bərabər səlahiyyətə sahib olurdu. Azərbaycan Avropa Birliyi ölkələri ilə ikitərəfli münasibətlərin qurulmasında çox maraqlıdır. Bu yeni formatda da biz izləyici olacağıq. Mövcud şərtlərdə bizim daha dərin əlaqələrə getməyimiz üçün bu təsisat cazibədar deyil”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
