Avropada enerji böhranı getdikcə daha kəskin xarakter almağa başlayır. Rusiya qazının kəsliməsi fonunda Avropa düşdüyü vəziyyətdən xilas olmağa çalışır. İş o yerə çatıb ki, Almaniyanın qaz idxalçısı “Uniper”in etirafına görə, Rusiyanın “Şimal axını -1” kəməri ilə “mavi yanacağın” nəqlini dayandırmaq qərarından sonra şirkət qazın paylanmasını istehlak norması ilə həyata keçirməyi düşünür.
“Uniper”in baş icraçı direktoru Klaus-Diter Maubax bildirib ki, qeyd olunan məhdudiyyət mümkün variantlardan biri kimi nəzərdən keçirilir.
Bu qış ölkədə qaz çatışmazlığı şəraitində evlərini 19 dərəcədən yuxarı qızdıraraq hökumətin göstərişlərini pozan isveçrəliləri isə cərimə və üç ilə qədər həbs cəzası gözləyir. Ölkənin iqtisadiyyat nazirliyinin sözçüsü Markus Spurndli bu xüsusda bildirib: “Bir ölkənin təchizat qanununun pozulması həmişə cinayətdir və standart olaraq kantonlar tərəfindən mühakimə edilməlidir”. Qaydaların qəsdən pozulması halında üç ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə cəzası verilə bilər. Qaydalar səhlənkarlıq səbəbindən pozularsa, o zaman ölkə sakinlərini cərimələr gözləyir. Fransa, Britaniya və digər Avropa ölkələrində də vəziyyət ağırdır. Xatırladaq ki, sentyabrın 2-də Rusiyanın “Qazprom” şirkəti “Şimal axını-1” ilə qaz təchizatının müəyyən edilmiş avadanlıqların nasazlığı səbəbindən qeyri-müəyyən müddətə dayandırıldığını elan edib. Bu fonda məlum olub ki, Avropa İttifaqı (Aİ) gələn həftə enerji böhranının aradan qaldırılması üçün yeni tədbirlər paketini açıqlaya bilər. Qurumun enerji üzrə komissarı Kadri Simsonun sözlərinə görə, Aİ-nin enerji nazirləri enerji bazarında qiymət artımı probleminin mümkün həll yollarını müzakirə etmək üçün sentyabrın 9-da növbədənkənar iclas keçirəcəklər.
Kadri Simson onu da qeyd edib ki, Avropa Komissiyasının qərarlar paketinin gələn çərşənbə günü qəbul edilməsi gözlənilir. Qeyd olunur ki, paketə qaz və digər enerji daşıyıcılarının qiymətlərinin ayrılması, bazarlarda likvidliyin təmin edilməsi və tələbin koordinasiya edilmiş azaldılması üzrə tədbirlər nəzərdə tutulur. Nazirlər, həmçinin, elektrik enerjisi istehsalı üçün istifadə olunan qazın qiymətinin müvəqqəti məhdudlaşdırılması və enerji resursları birjalarında ticarət qaydalarının dəyişdirilməsi ilə bağlı razılığa gələ bilərlər. Mövcud vəziyyətdə “Fitch Ratings” beynəlxalq reytinq agentliyi Avropa İttifaqı ölkələrinin qaz tələbi ilə bağlı proqnozunu açıqlayıb. Aİ ölkələrində illik təbii qaz tələbi 2022-ci il üzrə 357 (2021-ci ilə nisbətən 10% az), 2023-cü il üzrə isə 339 milyard kubmetr (bu ilə nisbətən 5% az) proqnozlaşdırılıb. “Fitch Ratings2in proqnozuna görə, Aİ ölkələrinin Azərbaycan qazına tələbi bu il və 2023-cü il üzrə 12 milyard kubmetr təşkil edəcək. Başqa sözlə, Azərbaycan qazı ixrac həcminə görə LNG (mayeləşdirilmiş təbii qaz), Norveç və Afrika ölkələrindən sonra dördüncü yerdə qərarlaşıb. Agentliyin proqnozuna görə, Rusiyanın “Şimal axını-1” kəməri ilə qaz ixracını dayandırması fonunda Aİ ölkələri LNG idxalını bu il üzrə 121 milyard kubmetrə, 2023-cü il üzrə isə 155 milyard kubmetrə qədər, Afrika ölkələrindən qaz idxalını bu il 43 milyard kubmetrə, gələn il isə 46 milyard kubmetrə qədər artıracaq. “Fitch Ratings” hesab edir ki, alternativ qaz tədarükünün artırılması, xüsusilə rekord mayeləşdirilmiş təbii qaz idxalı və 2021-ci illə müqayisədə 2023-cü ildə qaz istifadəsinin 15% azaldılması ilə bağlı plan Aİ ölkələrində qaz qıtlığının qarşısını almağa kömək edəcək. Qurum bildirir ki, son aylarda Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri ABŞ, Norveç və Qətərdən qısamüddətli LNG tədarükü üçün tədarük sövdələşmələri əldə ediblər və Azərbaycan kimi ölkələrlə uzunmüddətli müqavilələrdə maraqlı olduqlarını bildiriblər. Bundan başqa, qaz qıtlığının qarşısının alınması məqsədilə Avropa Azərbaycandan aldığı “mavi yanacağ”ın həcmini genişləndirməyə çalışır. Bununla bağlı olaraq “Transadriatik” boru kəmərinin icraçı direktoru Luka Şkieppati bildirib ki, TAP-ın ötürmə qabiliyyətinin iki dəfə artırılması ilə bağlı yekun qərarın gələn ilin əvvəlində qəbul olunacaq. Əlavə təbii qaz Azərbaycanın bir neçə yatağından gələcək: “Tələb kifayət qədər olsa, genişləndirməyə başlayacağıq, bu addım-addım baş verə bilər. Proses təzyiq tələbindən maksimum bir neçə ay davam edə bilər”. Luka Şkieppati əlavə edib ki, boru kəmərinin genişləndirilməsi mərhələlərlə həyata keçirilə bilər: “36 aydan sonra ilk əlavə gücü təhvil verə, 60 aydan sonra ikiqat artıra bilərik”. Eyni zamanda TAP hidrogenin nəqli üçün infrastrukturun hazır vəziyyətə gətirilməsi üçün də çalışır. Luka Şieppati bildirib ki, növbəti addım materialın və boru kəmərinin hidrogen daşınmasına uyğunluğuna əmin olmaq üçün qaynaq işlərini sınaqdan keçirmək olacaq. Hidrogenin sıxlığı qaz sıxlığından aşağıdır, ona görə də eyni enerjini nəql etmək üçün TAP böyük miqdarda hidrogen daşımalıdır.
Xatırladaq ki, Avropa Komissiyası iyul ayında Azərbaycanla təbii qazın idxalını 2027-ci ilə qədər ildə ən azı 20 milyard kubmetrə çatdırmaq üçün anlaşma memorandumu imzalayıb.
Ramil QULİYEV
