Ukrayna bataqlığında ilişib qalan Rusiyaya qarşı, ABŞ başda olmaqla, Qərb ölkələri ikinci cəbhə açmağa hazırlaşır. Əvvəllər bu cəbhənin Cənub Qafqazda, Mərkəzi Asiyada olacağı proqnozlaşdırılsa da vəziyyət dəyişib. İkinci cəbhənin Uzaq Şərqdə olması gözlənilir. Belə ki, son zamanlar Kuril adaları ilə bağlı Moskva ilə Tokio arasında münasibətlər ətrafında vəziyyət ciddi şəkildə pisləşib.
Rusiya mediası yazır ki, Yaponiyanın qeyri-dost hərəkətləri Kremli bu ərazilərə vizasız gediş-gəliş haqqında sazişdən imtina etməyə məcbur edib. Bu xüsusda “utro.ru” portalı qeyd edir: “Belə bir addım yaponlarda ciddi narazılıq yaradıb. Yaponların bu rus torpaqlarına ciddi iddiaları var. İndiyə qədər asanlaşdırılmış səfərlər yaponlara bu ərazidən fəal istifadə etmək imkanı verirdi. Amma Tokionun bir sıra anti-Rusiya addımlarından sonra vəziyyət dəyişib. Eyni zamanda, yaponların hücumlarına Kremlin əsaslı reaksiyası sonuncuları çox qıcıqlandırır. Yaponiyanın təmsilçisi Yoşimasa Hayaşi bildirib ki, Tokio bu addımı tamamilə əsassız və qəbuledilməz hesab edir. O, Rusiya Federasiyasının Yaponiyanı Kuril adaları ilə bağlı gözlənilən sərt qərar barəsində ilkin olaraq xəbərdar etməməsindən şikayətlənib. İndi ekspertlərin fikrincə, məhz Kuril adaları amerikalıların Rusiyaya qarşı açdığı yeni Ukrayna cəbhəsinə çevrilə bilər”. Rus ekspert Viktoriya Nikiforovanın da sözlərinə görə, Vaşinqton çox yaxın gələcəkdə Kremlə qarşı ikinci Ukrayna cəbhəsi açmaq niyyətindədir: “İkinci gərginlik nöqtəsi Kuril adaları ola bilər. Amerika Hərbi Dəniz Qüvvələrinin rəis müavininin keçmiş köməkçisi Set Kropsi Rusiyanın Hərbi Dəniz Qüvvələrinin “kifayət qədər zəifləmədiyini” qeyd edib. “Public News Service” onlayn nəşri bildirir ki, amerikalıların fikrincə, ən yaxşı variant Sakit Okeanda rus hərbçilərinə qarşı təxribatlar törətmək olardı. Vaşinqton administrasiyası ümid edir ki, bu cür hallar Rusiya ordusunda balansı pozacaq. Bu səbəbdən ABŞ ikinci cəbhənin açılmasında maraqlıdır”. Burada xatırladaq ki, İkinci Dünya müharibəsində ABŞ-ın Xirosima və Naqasakiyə atom bombaları atdığı və Tokionu kapitulyasiya aktını imzalamağa məcbur etdiyi ərəfədə sovet ordusu Kuril və Saxalin adalarına girmiş və həmin əraziləri ilhaq etmişdi. Halbuki, o vaxt SSRİ bunu etməyəcəyinə dair öhdəlik götürmüşdü. 1941-ci ildə SSRİ ilə Yaponiya arasında bir-birinə hücum etməməyə dair 5 illik neytrallıq paktı imzalansa da, 1945-ci ildə SSRİ rəhbərliyi, Yalta konfransında əldə edilmiş razılığa əsasən, Kuril adalarını geri almaq müqabilində Yaponiyaya qarşı müharibə elan edib. Tərəfsizlik paktının şərtlərini pozaraq İkinci Dünya müharibəsinin son günlərində Yaponiyaya qarşı hücuma keçən Sovet ordusu bütün Saxalin adasını və ardınca Kuril arxipelaqını ələ keçirir. Moskvanın nəzarətinə keçən adaların yapon sakinləri deportasiya edilir və onların yerinə minlərlə rus və ukraynalı ailə köçürülür. 1956-ci ildə Sovet hakimiyyəti yaponların iddia etdiyi 4 adadan ikisini (ən kiçiklərini) - Habomay və Şikotan adalarının Yaponiyaya təhvil verilməsi müqabilində Tokionun yerdə qalan adalardan imtina etməsi və sülh müqaviləsi bağlaması təklifi ilə çıxış etsə də, bu mümkün olmayıb.
Rusiyanın fikrincə, Kuril və Saxalin adaları hələ 1905-ci il məğlubiyyətindən sonra onun əlindən çıxaraq Yaponiyanın suverenliyinə keçib. İkinci Dünya m
üharibəsinin qaliblərindən biri kimi həmin adalara məhz Rusiya sahib olmalıdır. Yaponiya Rusiya ilə 1990-cı illərdə bağladığı bir sıra müqavilələrlə adalara giriş-çıxışa nail olub, onların iqtisadi inkişafına təkan verən investiyalar yatırıb. Yaponiya və Rusiya arasında yenidən başlayan dialoqlar nəticəsində adalardan hər iki ölkənin birgə yararlanması ideyası ortaya çıxıb. Amma Krımın ilhaqı, bu il başlanan Ukrayna müharibəsi hər şeyi dəyişib. Rusiya sülh danışıqlarını dayandırdığını, yapon vətəndaşlarının Kuril adalarına vizasız girişini qadağan etdiyini açıqlayıb. Səbəb kimi isə Yaponiyanın ona qarşı düşmən mövqeyi tutmasını göstərir. 56 ədəd kiçik torpaq sahəsindən və xeyli sayda qayalıqlardan ibarət olan Kuril adaları Yaponiyanın şimalindan Rusiyanın Kamçatka yarımadasına qədər 1300 km ərazidə uzanır. Moskva üçün böyük strateji əhəmiyyətə malik Kuril adaları Rusiyanın Vladivostok hərbi dəniz bazasında yerləşən donanmasının Sakit okeana çıxış qapısı hesab edilir. Bundan savayı, mübahisəli adalar qrupunun dünyanın ən böyük neft ehtiyatlarından birinə malik Saxalin adasının yaxınlığında yerləşməsi onların da zəngin təbii resurslara sahib ola biləcəkləri ehtimalını artırır. Rusiya adaları yaponlara qaytarmaq niyyətində deyil. Bu şəraitdə adaların güc yolu ilə qaytarılması gündəmdədir. Özü də bu dəfə Qərb Yaponiyanın qarşısında yox, yanındadır. Həm də Ukraynda baş verənlər fonunda Kurildə ikinci cəbhənin açılması halında Rusiyanın burada savaş aparması Kreml üçün olduqca çətin olacaq. Bunu Qərbdə və Yaponiyada da nəzərə alırlar.
Tahir TAĞIYEV
