Azərbaycan Vətən müharibəsinin gedişində illərdir barəsində mif yaradılan Ermənistan ordusunu darmadağın etdi. Bu ordunun yenidən bərpa edilməsi indiki şərtlər daxilində mümkünsüzdür. Ermənistanın maliyyə və digər iqtisadi imkanları, həmçinin əhalisinin sayı və tərkibi də ordunun bərpa olunmasına imkan vermir. İqtisadi böhran məngənəsində boğulan Ermənistan dövlət büdcəsindən hərbi məqsədlər üçün çəkilən xərcləri artırmaq iqtidarında deyil. Artan dövlət borcunun təhlükəli həddə çatması da buna imkan vermir. Üstəlik, Ermənistan əhalisinin demoqrafik tərkibi, xüsusən də gənc nəslin say azlığı ordunun şəxsi heyətlə də tələb edilən həddə komplektləşdirilməsini mümkünsüz edir.
O səbəbdən bu gün Ermənistan əhalisinin sürətlə yaşlanması haqda erməni mediası daha çox həyəcan təbili çalır. Real vəziyyət Azərbaycanın sarsıdıcı zərbələrindən sonra Ermənistan ordusunun yaxın onilliklər ərzində əvvəlki döyüş qabiliyyətini bir daha bərpa edə bilməyəcəyini göstərir. Ümumiyyətlə, bu gedişlə Ermənistan ordusunun ayrıca struktur kimi ləğvi də istisna olunmur. Bu xüsusda “168.am” nəşri yazır: “Nikol Paşinyan zaman-zaman həyata keçirdiyi əyalət səfərlərində ordunu ləğv etməyin ən axmaq və dağıdıcı tezisini seçicilərinin şüuruna tədricən yeridərkən, buna paralel olaraq, öz itaətkar fraksiyası vasitəsilə onu tez həyata keçirməyə çalışır”. Nəşr yazır ki, türk dünyası ilə sərhədlərə və həll edilməmiş hərbi konfliktə sahib olan Ermənistanın baş naziri kürsüsünü tutan şəxs ordu xidmətini cəlbedici etmək üçün əslində ölkənin təhlükəsizliyinin qarantı olan erməni silahlı qüvvələrini məhv etmək qərarına gəlibsə, onun üçün faktiki olaraq ölkənin təhlükəsizliyi bir qəpik dəyərə sahib deyil: “Hakim fraksiyaya yaxın olan mənbələrimizin məlumatına görə, “Mənim addımım”çılar yığcam, özəl görüşlərdə növbədənkənar seçkilərə qədər məcburi hərbi xidmətin müddətinin azaldılması ilə bağlı qanun qəbul etməyi müzakirə edirlər. Bizə dedilər ki, yaxşılaşdırılan norma əsasında bu qanun geri dönüş qüvvəsinə də malik olacaq və bu, səlahiyyətlilərə minlərlə hərbi qulluqçunu xidmətdən azad etmək imkanı verəcək. Əslində isə bu, ordunu ləğv etmək deməkdir”.
Bu şəraitdə Azərbaycanın əməkdaşlıq təklifləri, 2020-ci il noyabrın 10-da və 2021-ci il yanvarın 11-də imzalanmış üçtərəfli bəyanatlar əsasında bu istiqamətdə atdığı addımlar Ermənistan üçün müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Lakin Ermənistanda Azərbaycanın postmüharibə dövründə əməkdaşlıq niyyətini hələ də layiqincə qiymətləndirməyib revanşist mövqedən çıxış edən qüvvələr mövcuddur. Belə qüvvələr sırasında “Qarabağ klanı” daha çox seçilir. Lakin bu zaman revanşist mövqedən çıxış edən digər qüvvələr unudur ki, Azərbaycan ikinci Qarabağ müharibəsində öz ərazi bütövlüyünü bərpa edib və buna müqavimət göstərməyə çalışan Ermənistan ordusu darmadağın edilib. Bu fonda Ermənistanın revanş üçün nə ordusu, nə də digər imkanları var. Elə sabiq prezident Levon Ter-Petrosyan da məsələyə bu prizmadan yanaşır. Ermənistan müxalifətinin əksəriyyətinin Nikol Paşinyanı 44 günlük müharibədə məğlubiyyətin yeganə təqsirkarı elan etməsinə rəğmən, ölkənin birinci prezidenti məsuliyyəti yalnız Paşinyanın daşımadığını bəyan edib.
Levon Ter-Petrosyan “ilur.am” saytında yazdığı böyük məqalədə qeyd edir ki, 1997-ci ildən bəri onun özünün Erməni Ümumilli Hərəkatından başqa bütün Ermənistan siyasi qüvvələri Qarabağ probleminin güzəştli həlli üçün bütün əlverişli imkanları pozub və kompromislərdən imtina, status-kvonun saxlanması kimi məhvedici yol tutublar. Keçmiş prezidentin gəldiyi qənaətə görə, nəticədə bu ölümcül kurs bütün növbəti siyasi rejimlərin dövlət səviyyəsində apardığı siyasətə çevrilib və fəlakətə gətirib çıxarıb. Ter-Petrosyanın fikrincə, məhz buna görə də hamı bugün günahı Nikol Paşinyanın boynuna qoyur: “Halbuki, məsuliyyət payını millətin elitası – ziyalıların əksəriyyəti, politoloqlar, təhlilçilər, jurnalistlər, alimlər, ali məktəb professorları və diasporanın demək olar bütün strukturlarının liderləri daşıyır”. Keçmiş prezident bəyan edir ki, bu adamlar “bir qarış da vermərik” tezisini ermənilərin az qala “İncil qədər mübahisəsiz” etiqadına çeviriblər: “Obrazlı desək, Nikol Paşinyan son olaraq bütün sadaladığım qüvvələrin, Vazgen Sarkisyanın iki “nəsihətini” parlaq şəkildə icra edib: “Qanla alınan torpağı kağız üzərində qaytarmırlar”. Bu isə o deməkdir ki, onu daha böyük qanla təslim edirlər. İndi də elə bu baş verib. Başqa bir nəsihətdə isə deyilirdi: “Kompromisə yalnız məcbur olanda gedərik”. Baxın, məcburi kompromis elə kapitulyasiya deməkdir və o, bu gün gerçəyə çevrilib”. Levon Ter-Petrosyan daha sonra ən yeni Ermənistan tarixinin qanlı hadısələrindən birinə toxunub: “İnsafən, özümə borc bilirəm qeyd edəm ki, Vazgen gec də olsa öz səhvini başa düşərək, bunu Karen Dəmirçyanla blok yaratmaqla düzəltmək istəyirdi. O, Qarabağ tənzimləməsini realist axarına qaytara bilərdi. Lakin 27 oktyabr cinayəti bu ümidverən prosesə son qoydu”.
Eks-prezident əmindir ki, xalqın ölkənin taleyinə düşən bu fəlakətdə heç bir rolu, erməni ordusunun isə məğlubiyyətdə heç bir günahı yoxdur: “Biz Azərbaycana məğlub olmadıq, öz siyasi fikrimizin kallığından məğlubiyyəti öz üstümüzə gətirdik”. Levon Ter-Petrosyan təəssüflə qeyd edir ki, müharibədən sonrakı dövrdə ritorika həm Ermənistanın özündə, həm də diasporada beynəlxalq icmanın dəstəyinə olan “əbəs” ümidlərlə doludur və Azərbaycanla Türkiyənin ünvanına “qeyri-ciddi, hətta təhlükəli” hədələr səsləndirilir. Ter-Petrosyan əmindir ki, bütün bu ritorika seçki kampaniyasında daha da güclənəcək: “Bu, bizim tarixdən dərs ala bilmək qabiliyyətimizə olan ümidləri puç edəcək. Bu o deməkdir ki, xalqımızı yeni itkilər və məyusluqlar gözləyir”.
Nahid SALAYEV
