Işğal altındakı ərazilərin azad edilməsinin Azərbaycan üçün mühüm cəhətlərindən biri də ərzaq təhükəsizliyi sahəsində yeni üstünlüklər əldə etməsi ilə bağlıdır. Məsələ burasındadır ki, erməni tapdağından azad edilmiş ərazilər öz məhsuldarlığı ilə seçilir. Indiyə qədər Ermənistanın aqrar məhsullara, xüsusən də dənli bitkilərə olan tələbinin ödənilməsində işğal altındakı Azərbaycan torpaqlarının müstəsna yeri olub. Amma məlum 44 günlük savaşın gedişi indi tamam fərqli mənzərə yaradıb. Artıq Azərbaycan həmin ərazilərdən öz ehtiyaclarının qarşılanması üçün istifadə edə biləcək.
Yaranmış durum həm də Azərbaycana əvvəlki dövrlə müqayisədə daha çox aqrar məhsul istehsal etmə şəraiti yaradır. Bu, eyni zamanda, ölkənin ixrac potensialının artması deməkdir. Belə vəziyyətdə ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycan aqrar sahədən daha çox gəlir əldə edəcək və bunun üçün ölkənin qarşısında duran əsas məsələlərdən biri də ixrac coğrafiyasını genişləndirmək, yeni bazarlar tapmaqdır. Bu fonda xatırladaq ki, elə Prezident İlham Əliyev də 2020-ci ilin yekunları ilə bağlı keçirdiyi müşavirədə Azərbaycanın kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı məsələsinə yenidən baxmalı olmasının vacibliyinə diqqət çəkib. Xüsusən də dövlət başçısı Rusiyanın Azərbaycandan ixrac edilən pomidorlara bir neçə dəfə qoyduğu sanksiyanı xatırladaraq, hökumətə ənənəvi bazarlar saxlanılmaqla yeni bazarlar axtarışına çıxmağı tapşırıb. Bundan başqa, Prezident ixrac, eləcə də ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün kənd təsərrüfatı məhsullarının çeşidinin artırılmalı olduğunu qeyd edib. Mütəxəssislər bu sahədə ciddi çətinlik yaşanmayacağı qənaətindədirlər. Hesab edilir ki, Azərbaycan məhsullarının yüksək keyfiyyəti fonunda yeni bazarlar əsasən Avropa və Orta Asiya ölkələri ola bilər. Bura həmçinin ərəb ölkələri də aid edilir. Digər tərəfdən belə fikirlər də səslənir ki, Azərbaycan yeni bazarlara çıxmaq üçün Ümumdünya Ticarət Təşkilatına (ÜTT) üzvlük məsələsini də tezləşdirə bilər. Bu, ixrac sahəsində Azərbaycana əlavə dividendlər qazandıracaq hal sayılır.
Hazırda Azərbaycanın kənd təsərrüfatı məhsullarının əsas hissəsi Rusiyaya ixrac olunur. Lakin indi Azərbaycan çoxşaxəli ixrac modelinə keçidə hazırlaşır. Hesab edilir ki, ilk olaraq yaxın çevrəmizdə bazarlara diqqət edilməlidir. Məsələn, Orta Asiya bazarında müəyyən yer tutmaq mümkündür, Qazaxıstan, Türkmənistan, Tacikistan, Qırğızıstan kimi ölkələrdə bazar tapmaq Azərbaycan üçün elə də çətinlik yaratmayacaq. Bundan sonra Avropa İttifaqı bazarları əsas diqqət mərkəzində yer ala bilər. Xatırladaq ki, Bakı Avropa İttifaqı ilə geniş sazişin imzalanmasına hazırlaşr. Avropa İttifaqı ilə qeyd edilən əməkdaşlıq sazişi 2021-ci ildə imzalanarsa, Avropa bazarlarına çıxış imkanları da yaranacaq. Çünki tərəfdaş ölkələrə müəyyən güzəştlərlə Avropa İttifaqı dövlətlərinə məhsulların ixrac olunması üçün kvotalar ayrılır. İqtisadçılar hesab edir ki, ən yaxşı bazar qiymət baxımından məhz Avropa bazarıdır. Bu mənada Azərbaycan istehsalçıları da Avropa bazarlarında özlərinə yer tapmağı orta və uzunmüddətli hədəf kimi qarşıya qoymalıdırlar. Burada onu da qeyd edək ki, indi Avropada daha çox geni modifikasiya edilmiş məhsullar bazara çıxarılır. Buna görə də Avropanın özü maraqlıdır ki, Azərbaycan kimi geni modifikasiya edilməmiş, təmiz məhsullar ixrac edən ölkələrə üstünlük versin. Belə ölkələrdən biri də məhz Azərbaycandır. Kənd təsərrüfatı məhsullarının xarici bazarlara ixracı ilə bağlı məsələlərlə məşğul olan əsas qurumlardan biri olan Azərbaycanda İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Fondu (AzPromo) Azərbaycanın 170-dən çox ölkə ilkə xarici ticarət əlaqəsinin olduğunu bildirir. Qurum Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşları kimi Rusiya, Türkiyə, ABŞ, Almaniya, Fransa və İtaliyanın adını çəkir. AzPromonun məlumatında deyilir ki, Azərbaycan qeyri-neft məhsulları arasında ən çox meyvə-tərəvəz, spirtli və spirtsiz içki, şəkər, müxtəlif yağlar, çay, plastik və kimya məhsulları ixrac edir. Qurumun kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə bazar araşdırmaları bölməsində Baltik ölkələri, İsveçrə, Böyük Britaniya, Almaniya, Rusiya, Çin kimi ölkələrin adlarına rast gəlmək mümkündür.
Dövlət Gömrük Komitəsinin 2020-ci il üzrə statistikasında ən çox ixrac edilən kənd təsərrüfatı məhsulları arasında meyvə-tərəvəz, çay, bitki və heyvan mənşəli piylər və yağlar, şəkər kimi məhsullar yer alır. Indi bu məhsulların çeşidinin daha çox artması gözlənilir. Çünki yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş əraziləri aqrar sahədə ölkəyə əlavə üstünlüklər qazandırır. Xatırladaq ki, Qarabağda kənd təsərrüfatı potensialı daim yüksək olub. Digər tərəfdən məlumdur ki, işğaldan azad olunan torpaqlar münbitdir və orada su resursları çox olduğuna görə əlverişlidir.
Bu mənada, həmin ərazilərin taxılçılıq, tərəvəzçilik və heyvandarlıqla bağlı böyük potensialı var. Belə vəziyyət Azərbaycan üçün ixrac bazarlarının coğrafiyasının genişləndirilməsinə və ənənəvi ixrac bazarlarındakı mövqelərin möhkəmləndirilməsinə əlavə dəstək yaradır. İxrac sisteminin təkmilləşdirilməsi, beynəlxalq standartların təmin edilməsi isə ölkənin beynəlxalq bazarlarda mövqeyni daha güclü hala gətirir.
Tahir TAĞIYEV
