“Qarabağ problemi siyasi və diplomatik yolla çoxdan həll edilməli idi”. Bu fikirləri “Kommersant” qəzetinə açıqlamasında Rusiya Xarici İşlər naziri Sergey Lavrov səsləndirib.
Lavrov münaqişə ilə bağlı narahatlığını belə ifadə edib: “Rusiya üçün dost ölkələr olan Ermənistanla Azəbaycan arasındakı düşmənçilikdən rəsmi Moskva çox narahatdır. Bu problem siyasi və diplomatik yolla çoxdan həll edilməli idi. Amma müəyyən səbəblərdən bu olmadı”. Xarici İşlər naziri atəşkəsə nail olmağın vacibliyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, effektiv nəzarət tədbirləri olmadan sabit atəşkəsə nail olmaq çətindir. Lavrov münaqişə zonasında dinc vəziyyətin qorunması üçün bir neçə variantı sadalayıb. Bunlar müxtəlif elektron idarəetmə vasitələrindən, İrəvanla Bakı arasında “qaynar xətt”dən, ATƏT-in himayəsində olan müşahidəçilərdən və digər mexanizmlərdən istifadə etməklə mümkündür.
Lavrov təkliflərində Prezident İlham Əliyevin ideyasını dəstəkləyib: “Biz heç vaxt böhranın güc yolu ilə həllini dəstəkləmədiyimizi gizlətməmişik və gizlətmirik, hərbi əməliyyatların mümkün qədər tez dayandırılmasına çalışırıq. Həm tərəflər, həm də onların bütün xarici tərəfdaşları atəşkəs razılaşmasına, nəzarət mexanizminin yaradılmasına və konkret qrafiklə məzmunlu danışıqlar prosesinin bərpasına ciddi hörmətlə yanaşmalıdırlar. Davamlı barışığa dərhal nail olmaq mümkün olmasa da, biz regiondakı bütün nüfuzumuzdan istifadə etməyə davam edəcəyik, hərbi ssenarinin daha da genişlənməsini dayandırmaq, tərəflər arasında dialoq qurmaq və Bakı ilə İrəvanı danışıqlar masası arxasına əyləşdirmək üçün türkiyəli tərəfdaşlarımızla işləyəcəyik”.
Qeyd edək ki, danışıqlar prosesinin davam etdirilməsi üçün Prezident İlham Əliyevin şəxsində məhz Azərbaycan tərəfi ilkin şərt irəli sürür: işğalçı qoşunların çıxarılması ilə bağlı konkret qrafikin müəyyən edilməsi. İlk dəfədir ki, Rusiya XİN başçısı qoşunların çıxarılması ilə bağlı konkret qrafikin tətbiqi üzrə Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyib. Lavrovun “münaqişə indiyə qədər siyasi yolla həll edilməli idi” fikirləri bir qədər gecikmiş mülahizələr olsa da, Azərbaycanın mənafeyinə uyğundur.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər onun fikirlərinə necə yanaşırlar?
“Lavrovun indiki məqamda İlham Əliyevin ideyasını dəstəkləməsi bu günün reallığından yaranan siyasi gedişdir”
Məsələyə münasibət bildirən AMİP-in sədr müavini Afsəddin Nəbiyev buna bir neçə aspektdən yanaşdı: “Rusiya Xarici İşlər naziri Sergey Lavrovun verdiyi açıqlamada bəzi detalları nəzərə almasaq, əvvəlki illərin açıqlaması ilə tamamilə uyğunsuzluq təşkil edir. Onun "bu problem siyasi və diplomatik yolla çoxdan həll edilməli idi" tezisi Rusiyanın münaqişəyə olan ikili standartlarını açıq şəkildə ortaya qoyur. Düzdür, onun bu cür yanaşması ümumən bizim mənafeyimizə uyğundur. Ancaq hesab edirəm ki, Lavrovun bu fikirləri qeyri-səmimi ifadədir. Birincisi, bu problemin diplomatik həlli mümkün idisə, niyə 28 il müddətində Rusiya ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərindən biri olaraq münaqişənin bu qədər yubanmasına laqeyd yanaşaraq prosesi uzatdı. İkincisi, işğalçı tərəfə Rusiyanın silah və iqtisadi cəhətdən yardım etməsi səbəbindən bu açıqlamaların məğzi, atalar məsəlində olduğu kimi, "arxadan atılan daş topuğa dəyər" ifadəsi ilə üst-üstə düşür. Yəni problem çoxdan həll olunmalı idisə, bəs niyə həll olunmurdu? Bir vaxtlar Rusiya tərəfi belə bir tezisi daha çox möhkəmləndirirdi ki, "Qarabağ probleminin hərbi-siyasi həlli mümkün deyil". Sözügedən açıqlamanın arxasınca Lavrovun indiki məqamda İlham Əliyevin ideyasını dəstəkləməsi bu günün reallığından yaranan siyasi gedişdir. Onun "danışıqlar prosesinin bərpa olunması, Bakı ilə İrəvanı danışıqlar masasına əyləşdirmək üçün türkiyəli tərəfdaşlarımızla işləyəcəyik" ifadəsi Azərbaycanın hərbi uğurlarından yaranan yeni reallıqların mənzərəsini ifadə edir. İlk dəfə olaraq Rusiya XİN başçısının erməni işğalçı qoşunlarının çıxarılması ilə bağlı konkret qrafikin tətbiqi üzrə ölkəmizin mövqeyini dəstəkləməsi də Azərbaycan Ordusunun uğurları ilə bağlıdır. İstənilən halda, Rusiyanın praktiki rasional addımları bu vəziyyətdə davam edəcəksə, bu, hər iki dövlətə - Azərbaycan və Rusiyaya gələcək üçün böyük siyasi dividendlər qazandıracaq. Yox, əgər xoş açıqlama verərək Ermənistanı silahlandırmaqda davam edəcəksə, bu heç də yaxşı nəticələrə gətirib çıxara bilməz”.
Sədr müavini hesab edir ki, Rusiya münaqişənin həllini istəyirsə, o zaman Ermənistana yönəlik müəyyən təzyiqlər etməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
