İşğal altında olan Xocavənd istiqamətində yerləşən Ermənistan silahlı qüvvələrinin 1-ci ümumqoşun ordusunun 37-ci atıcı diviziyasının 3-cü motoatıcı alayının müdafiə sahəsindəki bölmələrinə xeyli sayda fosfor tərkibli yükün gətirildiyi barədə kəşfiyyat məlumatı daxil olub. Bu barədə Müdafiə Nazirliyinin yaydığı məlumatda qeyd edilir.
Məlumat üçün bildirək ki, fosforlu tərkibli silahdan istifadə etmək beynəlxalq qanunvericiliyə əsasən qadağandır. Fosfor tərkibli silahın istifadəsinin qadağan edilməsi ilə bağlı müxtəlif beynəlxalq sənədlər qəbul olunub.
Qeyd edək ki, ilk olaraq, 1868-ci ildə Sankt-Peterburq deklarasiyasi qəbul edilib. Bundan başqa, fosforlu bombalardan istifadəni qadağan edən Cenevrə Konvensiyasının üçüncü protokolu mövcuddur. Məsələn, "Zarin" adlı fosfor silahı 2-ci Dünya müharibəsində, o cümlədən, 1980-88-ci illərdə İran-İraq savaşında istifadə edilib. Bu silah 1993-cü ildə Cenevrə Konvensiyası ilə qadağan olunub. Sənədlərdə qeyd olunub ki, istənilən şəraitdə mülki əhali olmaq etibarilə ayrı-ayrı mülki şəxslərə və ya mülki obyektlərə yandırıcı silah tətbiq etməklə hücum qadağandır. Amma buna baxmayaraq, 2013-cü ildə Suriyada bu silah istifadə olunub.
Onu da vurğulayaq ki, bu silahların əsas tərkibi, gücü və qorxulu tərəfi ağ fosfordur. Belə ki, ağ fosfor atmosferlə təmasa keçdikdə yanğın əmələ gəlir və bu zaman istilik 1300 dərəcəyə çatır. Yanğın ağ tüstü ilə müşahidə edilir və fosforun və ya oksigenlə təmasın bitməsinə qədər davam edir. Ağ fosforun 0,05 qramı yetərlidir ki, insanı öldürsün. Partlayışdan sonra ətrafda olan hər şeyi yandırır. Bu xüsusiyyətinə görə bəzən yanğın yaratmaq üçün də istifadə edilir.
“…qadağan olunmuş sursatlardan istifadəsinə dair ilk fakt deyil”
Fosforlu bombanın insan sağlamlığına və təbiətə vurduğu ziyan haqqında danışan hərbi şərhçi Ramil Məmmədli bildirdi ki, 2016-cı ildə də Ermənistan mülki əhalinin yaşadığı ərazilərə fosforlu bombalar atıb. Bu faktı da Azərbaycan rəsmi olaraq dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırmışdı: “Bu, erməni silahlı bölmələrinin beynəlxalq konvensiyalarla qadağan olunmuş sursatlardan istifadəsinə dair ilk fakt deyil. Bəllidir ki, onlar təkcə fosforlu bomba ilə kifayətlənmirlər. Düşmən müharibə qanunlarına zidd olaraq, kassetli və fosforlu bombalardan da istifadə edərək mülki əhalinin yaşadığı əraziləri atəşə tutur”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, ağ fosforlu bombalardan istifadə zamanı dinc əhali arasında tələfat risqi böyükdür: “Həmçinin, fosforlu bombaların təsirindən yaralananları xilas etmək çətin olur. Onların bədənlərində ağ fosforun təsirindən əmələ gələn yanıqlar dərinin soyulmasına və dəhşətli yaralara yol açır. Bundan başqa, bu cür mərmilərin qəlpələri insanların bədənində dəhşətli yanıqlar əmələ gətirir. Mərminin qəlpələri hətta suda belə sönmür. Belə mərmilərin partlayışı nəticəsində insan bədəninin dərisi öz-özünə soyulur, yaralıları müalicə etmək isə mümkün olmur”.
Günel CƏLİLOVA
