Ölkənin maliyyə sektiorunda uzun müddətdir narazılıq predmetinə çevrilən məsələlərdən biri də lombard kreditləri ilə bağlıdır. Belə kreditləri ayrı-ayrı şəxslərin malik olduğu təşkilatlarla yanaşı, banklar da verir. Amma lombard kreditləri ilə bağlı ciddi problemlərin olması da heç kimə sirr deyil.
Məsələn, banklar borca ehtiyacı olan müştərilərə kreditləri daha çox lombardlar vasitəsilə, onların zinət əşyalarını iki dəfə ucuz qiymətə girov götürməklə, ən azı iki dəfə baha faizlə təklif edirlər. Bununla da bank bir tərəfdən özü üçün təminatsız kredit problemini həll etmiş olur, digər tərəfdən isə qazancını xeyli artırır. Nəticə etibarilə, problemini həll etməyin yolunu yalnız zinət əşyalarını girov qoymaqla lombardlardan kredit götürməkdə görən insanlar lombardların vasitəsilə bankların girovuna çevrilirlər.
Sadəcə lombard kimi fəaliyyət göstərən bir sıra qurumlarda da eyni problem hökm sürür. Hətta onların bəziləri girov kimi götürdükləri əşyalarla bərabər yoxa da çıxır. Lombard fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi şəxslər mənfəət vergisinin, fiziki şəxslər isə gəlir vergisinin ödəyiciləridir. Ancaq qanundakı boşluq onların bu vergidən də asanlıqla yayınmasına imkan verir. Belə ki, lombarda girov qoyaraq alınan kredit məbləği müəyyənləşdirilmiş müddətdə qaytarılmadıqda, həmin əşyalar lombardın mülkiyyətinə keçir. Bu məsələ ciddi narahatlıq predmetinə çevrildiyindən. onun həlli istiqamətində qanunverici orqanda artıq müvafiq addımlar atılması qərarına gəlinib. Belə ki, "Lombardlar haqqında" qanun hazırlanır və məsələ qanunverici orqanda müzakirə olunur. Burada daha bir məqam isə lombard kreditlərinin verilmə müddətinin artırılması və onun da iqtisadiyyata yönləndirilə bilinməsidir. Qeyd edək ki, "Lombardlar haqqında" qanun layihəsinin 10-cu maddəsində qeyd edilib ki, lombardlar tərəfindən kreditlər Azərbaycan milli valyutasında on iki aydan artıq olmayan müddətə verilir. Amma sənəddə lombard kreditinin miqdarı öz əksini tapmayıb. Qanun layihəsinin müzakirəsi zamanı deputatlar lombardlar tərəfindən kreditlərin 1 il müddətinə verilməsinə etiraz edib, bu müddətin artırılmasını təklif ediblər. Xatırladaq ki, Milli Məclisdə "Lombardlar haqqında" qanun layihəsinə ikinci oxunuşda baxılır.
İndilikdə isə Azərbaycanda lombard kreditlərinin verilmə müddətinin artırılması təklif edilir. Ekspertlər də lombard kreditlərinin verilmə müddətinin artırılmasını vacib sayır. Çünki bir il ərzində verilən kreditlər real iqtisadiyyatda, real sektorda, istehsalatda, kənd təsərrüfatında kreditləşməyə, investisiyalara səbəb olmur. Eləcə də 1 il müddətinə verilən kreditlər əksər hallarda ya istehlak kreditləri, yaxud da əməliyyatlarla bağlı olur. O da faktdır ki, 1 il ərzində hansısa biznes layihəsini tam şəkildə reallaşdırmaq mümkün deyil. Ona görə də hesab olunur ki, lombard kreditlərinin verilmə müddəti artırılmalıdır. Bank və maliyyə məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov da bildirir ki, ümumiyyətlə, burada kreditlərin verilmə müddətinin qoyulması düzgün deyil: "Qanunvericilikdə hər bir məhdudiyyətin mənası olmalıdır və burada məhdudlaşma ilə nə əldə edilir? Heç nə əldə edilmir. Bəlkə vətəndaşa kredit 2 il müddətinə lazımdır? Lombard kreditlərinin verilmə müddəti nəinki artırılmalıdır, ümumiyyətlə, müddət ləğv edilməlidir. Onda bankların da verdiyi kreditlərə müddət qoymalıyıq? Tərəflər özləri bunu müəyyən etməlidir". O bildirib ki, sənəddə kreditin maksimum miqdarı göstərilməməlidir: "Lombard krediti girovla təmin edilirsə, burada məhdudiyyətin qoyulmasına ehtiyac yoxdur".
Digər tərəfdən ona da diqqət çəkilir ki, lombard kreditlərində faizlər yumşalmalıdır. İlk növbədə, girov qismində təqdim olunan əmlakın aşağı məbləğdə qiymətləndirilməsini başlıca qüsur kimi qeyd etmək mümkündür. Vətəndaşlar kredit əldə etmək üçün sahib olduqları zinət əşyalarını girov qismində təqdim edirlər. Bu zaman girov əmlakının qiymətləndirilməsi ilə bu məsələdə maraqlı tərəf qismində çıxış edən lombard müəssisəsi məşğul olur. Belə bir vəziyyətdə zinət əşyaları çox aşağı dəyərlə qəbul edilir ki, bu da onun real dəyərindən xeyli aşağı olur. Bununla yanaşı, bəzən vətəndaşların hüquqlarının pozulması hallarına da rast gəlinir. Eyni zamanda, lombard kreditləri üzrə faiz dərəcələrini vaxtlı-vaxtında ödəmək olduqca çətin prosesdir.
Bundan əlavə, lombardlarla bağlı problemlər sırasında ən vacib məsələ sığorta məsələsidir. Girov qoyulan əşyaları lombard sahibi sığorta etməlidir. Bu zaman vətəndaşların lombardlara güvəni çoxalacaq. Vətəndaş biləcək ki, sabah baş verən hər hansı hadisə nəticəsində lombard müflis olarsa, bağlanarsa, hətta yoxa çıxarsa belə, əmlakını sığorta şirkətindən ala bilər. Girovun qiymətləndirilməsində də müəyyən mübahisələr var. Əslində həmin əşyalar bazar qiymətinə münasib qiymətləndirilməlidir. Amma əksər hallarda lombardlar əmlakı 30-40 faiz aşağı qiymətləndirir. Yeni qanunvericiliklə bu məsələnin də həllini tapması gözlənilir. Qanun praktikada işləməsə, lombardlarla bağlı problemin həlli çox uzanacaq.
Tahir TAĞIYEV
