ABŞ prezidenti Donald Tramp xüsusi nümayəndələri Stiv Vitkoff və Cared Kuşnerin planlaşdırıldığı kimi İranla danışıqlar aparmaq üçün Pakistana uçmaması qərarına gəlib. Bu arada, İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Pakistandan Omana yola düşüb.
Tramp əvvəlcə Uitkoff və Kuşnerin səfərinin ləğvini Fox News-a elan edərək, "18 saat uçub oturub heç nədən danışmağın mənası yoxdur" dedi. Daha sonra o, bu qərarını öz veb saytında təsdiqlədi. "Uçuşlara sərf olunan çox vaxt, çox iş! Üstəlik, onların "idarəetməsində" dəhşətli daxili çəkişmələr və qarışıqlıq var. Özləri də daxil olmaqla, heç kim kimin patron olduğunu bilmir", - Tramp Truth Social-da yazıb. "Bundan əlavə, bütün kartlar bizdədir, onlarda isə heç biri yoxdur! Əgər danışmaq istəyirlərsə, sadəcə zəng etməlidirlər!!!", - deyə Amerika prezidenti davam etdi. ABŞ prezidentinin mətbuat mərkəzindən BBC müxbirinin verdiyi məlumata görə, Tramp daha sonra bir neçə jurnalistlə telefonda danışıb və onlardan biri - hazırda İslamabadda olan və danışıqları gözləyən "New-York Post" müxbirinə "Evə qayıt!" mesajı göndərib. Müxbirimiz qeyd edir ki, “Bu, (Vitkoff və Kuşner arasında) səfərin yaxın günlərdə də baş tutacağına ümid edənlər üçün yaxşı əlamət deyil”. Beləliklə, sülh danışıqları və Tramp tərəfindən uzadılan atəşkəslə bağlı bundan sonra nə baş verəcəyi hələ də bəlli deyil. İranlılar Vitkoff və Kuşnerlə görüşməyəcəklərini bildirdilər. Trampın bu qərarının əsas səbəbi məhz iranlıların onun "diplomatlar"ı ilə danışmaqdan imtina etməsidir. İran tərəfinin bu vasitəçilərdən imtina etməsinin səbəbi nə ola bilər? İranın Vitkoff və Kuşnerlə görüşdən imtina etməsinin bir neçə səbəbi ola bilər. Birincisi, bu iki şəxs İran üçün qəbuledilən vasitəçi sayılmır. Cared Kuşner Trampın kürəkənidir və onun prezidentliyinin birinci dövründə İsrailin maraqlarını açıq müdafiə edirdi. O, "Əsrin sövdələşməsi" planının memarı olub, ABŞ səfirliyinin Qüdsə köçürülməsində əsas rol oynayıb. Tehran üçün Kuşner İsrail lobbisinin adamıdır və ona etibar yoxdur. Stiv Vitkoff da Trampa yaxın biznesmendir, diplomat deyil. İran xarici siyasətində rəsmi, dövlət kanallarına üstünlük verir. Tehranda daşınmaz əmlak iş adamı və keçmiş kürəkənlə danışıqları ciddi qəbul etmirlər. İkincisi, İran hazırda vasitəçi olmadan birbaşa ABŞ-la və ya ənənəvi kanal sayılan Oman üzərindən danışmağa üstünlük verir. Abbas Əraqçinin Pakistandan Omana uçması da bunu göstərir. Oman 2013-cü ildə nüvə sazişində də, son illərdə məhbus mübadiləsində də neytral vasitəçi olub. Pakistan isə İran üçün tam neytral platforma deyil, üstəlik Hindistan-Pakistan gərginliyi, Əfqanıstan məsələsi var. Tehran danışıqları başqa dövlətlərin geosiyasi oyununa qatmaq istəmir. Üçüncüsü, Tramp görüşü ləğv edəndə qarşı tərəfi açıq şəkildə alçaltdı: “heç nədən danışmağın mənası yoxdur”, “onlarda kart yoxdur”, “idarəetmədə qarışıqlıq var”. Bu cür ritorika İranın daxili auditoriyası üçün qəbuledilməzdir. Tehran rəhbərliyi zəif görünməkdən ehtiyat edir. Əgər Trampın təhqiramiz mesajlarından sonra gedib onun adamları ilə görüşsələr, daxildə “təslim oldular” görüntüsü yaranacaq. İran üçün sima məsələsi nüvə proqramı qədər vacibdir. Dördüncüsü, Trampın özü danışıqları şəxsiləşdirir. “Zəng etsinlər, kartlar bizdədir” deməklə göstərir ki, qərarı Vitkoff-Kuşner yox, şəxsən o verir. İran da bunu görür və anlayır ki, bu iki nümayəndənin səlahiyyəti məhduddur. Vaxt itirib nəticəsiz görüş keçirməkdənsə, birbaşa Trampdan dəqiq təklif gözləməyi seçirlər. Ona görə də İran tərəfi bu vasitəçilərdən imtina etdi. Onlar üçün Kuşner İsrailə bağlıdır, Vitkoff diplomat deyil, Pakistan məkanı uyğun gəlmir, Trampın təhqiramiz dili isə görüş üçün şərait yaratmır. Tehran ya Oman kimi neytral kanalı, ya da birbaşa yüksək səviyyəli təması gözləyir.
Dəniz NƏSİRLİ
