İsraildə bu ilin payızında parlament seçkiləri keçriləcək. Seçki 27 oktyabr 2026-cı ilə planlaşdırılıb. Ən səs-küylü xəbər iki keçmiş baş nazirin - Naftali Bennett və Yair Lapidin Benyamin Netanyahuya qarşı birləşməsidir.
Bennett sağçı siyasətçidir, Lapid isə mərkəzçi və liberal xəttin lideridir. İkisi də vaxtilə Netanyahu hökumətində işləyib, sonra onun əleyhinə çıxıblar. 2021-ci ildə məhz Bennett və Lapid birləşib geniş koalisiya qurmuşdular. Həmin koalisiya Netanyahunun 12 illik fasiləsiz baş nazirliyini bitirmişdi. O vaxt Bennett bir il yarım baş nazir oldu, sonra Lapid rotasiya ilə kresloya keçdi. Hökumət 2022-ci ildə dağıldı, növbədənkənar seçkidə Netanyahu yenidən hakimiyyətə qayıtdı.
İndi 2025-ci il seçkisi öncəsi Bennett "Bennett 2026" adlı yeni partiya qurdu. Lapid isə əsas müxalifət partiyası "Gələcək Var"ın lideridir. Aprelin 26-da ikisi Herzliya şəhərində birgə mətbuat konfransı keçirib, elan etdilər ki, seçkiyə “Birlikdə” adlı vahid siyahı ilə gedirlər. Blokun lideri Bennett olacaq. Məqsəd müxalifətin səslərini parçalamaq əvəzinə birləşdirmək və Netanyahunu yenidən devirməkdir.
Bennett açıqlamasında dedi ki, Lapidlə bir çox məsələdə fərqli düşünürlər, amma aralarında güvən var və məqsəd İsraildə siyasi "parçalanma dövrünə" son qoymaqdır. Lapid də bildirdi ki, “Bennett sağçıdır, amma dürüstdür” və mərkəz partiyaları Bennettin arxasında birləşməyə çağırdı. Dedi ki, “bu gün eqoları kənara qoyub İsrail üçün ən doğru olanı edirik”.
İsrail mediasının yazdığına görə, bu ittifaq Netanyahu üçün ciddi təhlükədir. Son rəy sorğularında Bennettin bloku 24 mandat alır, Netanyahunun Likud partiyası da 24 mandatla gedir. Lapidin partiyasının isə 7 mandatı var. Yəni birləşəndə 31 mandat edir və başqa kiçik partiyalarla 120 yerlik Knessetdə 61 çoxluğu yığıb Netanyahusuz hökumət qurmaq şansı yaranır.
Bennett 2021-də Netanyahunun yanında siyasətə başlamışdı, sonra ona qarşı çıxdı. Fələstin məsələsində sərt mövqeyi ilə tanınır, İordan çayının qərb sahilinin bir hissəsinin ilhaqını müdafiə edib. Lapid isə mülayimdir, iki dövlətli həlli dəstəkləyir. İdeoloji fərqlərə baxmayaraq, ikisini birləşdirən tək şey Netanyahuya qarşı olmaq və müharibədən, daxili böhrandan sonra ölkədə "birlik hökuməti" qurmaq istəyidir.
Seçkiyə hələ 6 ay var, amma Bennett-Lapid bloku artıq Netanyahunun əsas rəqibinə çevrilib. 2021-ci ildə bacarmışdılar, indi ikinci dəfə sınayacaqlar.
Bennett və Lapid tandeminin şansı var, amma bu qarantiya deyil. Real vəziyyət belədir.
Onların güclü tərəfləri çoxdur. Birincisi, 2021-ci ildə artıq bir dəfə bunu bacarıblar. O vaxt da hamı deyirdi ki, sağçı Bennett ilə mərkəzçi Lapid bir yerdə dura bilməz. Durdular və Netanyahunun 12 illik hakimiyyətini bitirdilər. İndi də eyni formulu təkrarlayırlar. Seçicidə "bunlar Netanyahunu devirə bilən yeganə komandadır” fikri var.
İkincisi, riyazi hesablamalar onların tərəfindədir. Son sorğulara görə Bennettin "Birlikdə" bloku 24 mandat alır, Lapidin "Gələcək Var" partiyasının 7 mandatı var. Birləşəndə 31 mandat edir. Netanyahunun Likud partiyasının da 24 mandatı var. Yəni başa-baş gedirlər. Knessetdə hökumət qurmaq üçün 61 mandat lazımdır. Bennett-Lapid 31-lə başlayırsa, yanına 3-4 kiçik partiya çəkib 61-i yığmaq 2021-ci ildəki ssenarinin eynisidir.
Üçüncüsü, Netanyahu yorğunluq yaradıb. 2022-ci ildən bəri baş nazirdir, ondan əvvəl də 15 il olmuşdu. Qəzzada müharibə, iqtisadi problemlər, məhkəmə islahatı etirazları, girov məsələsi cəmiyyəti parçalayıb. Ortada "dəyişiklik" istəyən böyük kütlə var. Bennett-Lapid də məhz "parçalanmaya son, birlik hökuməti" şüarı ilə seçkiyə gedir. Lapid açıq dedi ki, "mərkəz və sağ, dindar və dünyəvi, hamı Bennettin arxasında birləşsin".
Zəif tərəfləri də az deyil. Birincisi, ideologiya fərqi var. Bennett sərt sağçıdır, İordan çayının qərb sahilinin ilhaqını istəyir. Lapid iki dövlətli həll tərəfdarıdır. 2021-ci ildə bu fərq hökuməti 1 ildən sonra dağıtdı. İndi seçkini udsalar belə, sabah Fələstin, məhkəmə islahatı, dini partiyaların statusu məsələsində yenə dalaşacaqlar.
İkincisi, Netanyahu çox təcrübəli oyunçudur. 90-cı illərdən bəri neçə seçki udub, neçə koalisiya dağıdıb. Müxalifəti bölməkdə ustadır. "Bennett sağı satdı, Lapidlə ərəblərlə oturacaq" təbliğatını gücləndirəcək. Sağçı seçicinin bir hissəsini geri çəkə bilər.
Üçüncüsü, müharibə faktoru ortadadı. Qəzzada, Livanda vəziyyət pisləşsə, İsrail seçicisi ənənəvi olaraq "təhlükəsizlik" deyib Netanyahu kimi sərt liderə sığınır. 7 oktyabr 2023-cü ildən sonra da belə oldu. Əgər oktyabr seçkisinə qədər cəbhədə gərginlik artsa, Netanyahunun reytinqi qalxa bilər.
Dördüncüsü, ərəb partiyaları və ultra-ortodoks partiyalar var. 61-i yığmaq üçün Bennett-Lapid ya ərəb partiyalarından, ya da Netanyahudan küsən dini partiyalardan dəstək almalıdır. 2021-ci ildə ərəb Raam partiyası ilə işləmişdilər, sağçılar bunu bağışlamadı. İndi yenə eyni dilemma olacaq.
Yekun ehtimal oldur ki, hazırda vəziyyət 50/50-dir. Sorğular başa-baş göstərir. Əgər Bennett sağçı bazanı saxlayıb üstəlik mərkəzçi və etirazçı səsləri yığsa, Lapid də öz 7 mandatını itirməsə, 61-i tapıb hökumət qura bilərlər. Amma seçkiyə 6 ay var. Bu müddətdə bir terror aktı, bir müharibə, bir qalmaqal bütün hesabatı dəyişə bilər.
2021-dəki uğuru təkrarlamaq üçün gərək iki şeyi bacarsınlar: birincisi, seçkiyə qədər dalaşmasınlar və vahid görsənsinlər. İkincisi, seçkidən sonra 61-i yığıb ən azı 2-3 il dağıtmadan işləməyi bacarsınlar. Birincini bacarsalar seçkini udmaq şansları 60 faizdir. İkincini bacaracaqlarına isə İsrailin özündə də çox adam şübhə ilə baxır.
Akif NƏSİRLİ
