MDB-də "üzən məzənnə"yə keçən son ölkə... Azərbaycan niyə buna get(məli)di...

Tarix: 22.12.2015 / 06:59
Bölmə: İqtisadiyyat

"Üzən məzənnə"yə keçidin ardınca gələn rəsmi maliyyə tədbirlərinin də anonsu verildi

Banklarda və əhalinin əmanətlərinin qorunmasında maraqlı dəyişikliklər olacaq

Mərkəzi Bank daha nə edəcək?

Dünyada cərəyan edən son hadisələr Azərbaycanın siyasi iqtisadi modelinin necə uğurlu və həyati qabiliyyətli olduğunu göstərir.

Neft qiymətlərinin kəskin şəkildə aşağı düşməsinə baxmayaraq, Azərbaycan iqtisadiyyatında artım tendensiyası dəyişməyib. Bu artım daha çox qeyri-neft sektorunun hesabına təmin edilib.

Bununla yanaşı, karbohidrogen ehtiyatlarının hasilatı və nəqli sahəsində nəzərdə tutulan proqramlar da uğurla həyata keçirilməkdədir.

Makroiqtisadi sabitliyin qorunması, düzgün monetar siyasətin yürüdülməsi nəticəsində Azərbaycan bank-maliyyə sektoru da kəskin kataklizmlərdən yan keçib.

Dünyada müşahidə edilən iqtisadi böhrana baxmayaraq, son bir il ərzində Azərbaycan hökuməti manatın kursunu qorumağa çalışıb, bu məqsədlə strateji valyuta ehtiyatlarından da istifadə edib.

Manatın kursuna süni müdaxilə əhalini dünyada gedən iqtisadi böhrandan qorumaq məqsədi güdürdü, iqtisadi əsalandırılması olmayan sosial tədbir idi. Amma makroiqtisadi sabitliyin sırf sosial yanaşma tətbiq edildiyi şəraitdə qorunması mümkünsüzdür.

Azərbaycanın əsas ticarət partnyoru olan Rusiya, Türkiyə, İran, Qazaxıstan, Gürcüstan kimi ölkələrdə artıq çoxdan milli valyutaların "üzən məzənnə" kursuna keçilib. 2014-cü ilin əvvəlindən bir sıra tərəfdaş ölkələrin milli valyutalarının dəyərsizləşməsi 100%-i ötüb.

Tərəfdaş ölkələrdə davam edən devalvasiyalar milli iqtisadiyyatın beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinə mənfi təsir edir, manatın süni yolla sabit kursda saxlanması Azərbaycanın bu ölkələrlə ticarət zamanı külli miqdarda vəsait itirməsinə səbəb olur.

Azərbaycan valyuta ehtiyatları əsasən neft satışından əldə edilən gəlirlər hesabına formalaşdırılır. Neftin ucuzlaşması isə, gözləntilərdən daha çox olmaqla, 2014-cü ilin iyun ayından bəri 3 dəfədən çox aşağı düşüb.

Aparıcı mərkəzi bankların, xüsusən ABŞ federal rezerv bankının son qərarları, dünya enerji daşıyıcıları bazarlarında təklifin artması, iri iqtisadiyyata malik və əsas neft istehlakçıları olan inkişaf etmiş ölkələrdə sənaye istehsalının nəzərəçarpacaq dərəcədə aşağı düşməsi, habelə digər qlobal amillər neftin qiymətinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarıb.

Nəticə etibarilə Azərbaycanın xarici ticarət balansının müsbət saldosu və valyuta daxilolmalarının digər mənbələri kəskin azalıb.

Yaranmış şərait valyuta bazarının və manatın məzənnəsinin yeni neft qiymətlərinə uyğunlaşmasını zəruri edirdi.

Elə Azərbaycan Mərkəzi Bankı da bu arqumentlərə söykənərək kurs dəyişikliyinə gedib.

Qlobal iqtisadiyyatda müşahidə olunan mürəkkəb proseslər, aparıcı mərkəzi bankların son qərarları, dünya enerji daşıyıcıları bazarlarında təklifin artması, iri iqtisadiyyata malik və əsas neft istehlakçısı olan bir sıra inkişaf edən ölkələrdə iqtisadi artımın zəifləməsi, habelə digər qlobal amillər neftin qiymətinin 2014-cü ilin iyun ayından bəri 3 dəfədən çox aşağı düşməsinə gətirib çıxarıb.

Bu barədə Azərbaycan Mərkəzi Bankının yaydığı bəyanatda bildirilir.

Bütün bu proseslər qlobal iqtisadiyyata sıx inteqrasiya olunmuş Azərbaycan iqtisadiyyatına da öz təsirini göstərib: "Ölkənin xarici ticarət balansının müsbət saldosu və valyuta daxilolmalarının digər mənbələri kəskin azalıb. Ölkənin valyuta bazarına və manatın məzənnəsinə ciddi təzyiqlərin yaranması nəzərə alınaraq, cari ilin fevral ayında manatın devalvasiyası həyata keçirilib, iqtisadiyyat, valyuta bazarı və manatın məzənnəsi neftin 50-55 dollar qiymətinə adaptasiya olunub.

Lakin cari ilin iyul ayının sonlarından etibarən neftin qiymətinin sürətlə aşağı düşməsi valyuta bazarına və məzənnəyə təzyiqi yenidən əhəmiyyətli artırıb. Eyni zamanda tərəfdaş ölkələrdə davam edən devalvasiyalar milli iqtisadiyyatın beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinə mənfi təsir etməyə başlayıb. Son aylarda volatilliyin daha da artması nəticəsində 2014-cü ilin əvvəlindən bir sıra tərəfdaş ölkələrin milli valyutalarının dəyərsizləşməsi 100%-i ötüb. Yaranmış şərait valyuta bazarının və manatın məzənnəsinin yeni neft qiymətlərinə uyğunlaşmasını zəruri edib".

Məlumatda bildirilir ki, uzunmüddətli xarakter daşıyan xarici iqtisadi şokların güclənməsi nəzərə alınaraq, tədiyyə balansının tarazlaşdırılması, ölkənin valyuta ehtiyatlarının kritik səviyyədə qorunması, milli iqtisadiyyatın beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin təmin olunması məqsədilə AMB-nin İdarə Heyəti 21 dekabr 2015-ci il tarixində üzən məzənnə rejiminə keçilməsi barədə qərar qəbul edib: "Bu qərara əsasən, manatın məzənnəsi başlıca olaraq valyuta bazarında tələb və təklifin nisbətini müəyyən edən fundamental amillərin təsirinə uyğun olaraq formalaşacaq. Mərkəzi Bankın valyuta bazarında iştirakı isə bu rejimə uyğun həyata keçiriləcək.

Eyni zamanda, banklarda əhalinin əmanətlərinin və digər depozitlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə bankların maliyyə dayanıqlığının, kapital və likvidlik mövqeyinin gücləndirilməsi, əmanətlərin sığortalanması sisteminin təkmilləşdirilməsi məqsədilə kompleks tədbirlər görüləcək".

Mərkəzi Bankın bu arqumentli izah bəyanatına əlavə olaraq deməliyik ki, göstərilən iqtisadi əsaslar zərurət olsa da, cəmiyyətimizin müəyyən hissəsi onun mahiyyətini lazımınca qavramaya bilər. Bu halda ekspert və analitiklərin üzərinə düşən böyük vəzifə budur ki, Azərbaycan MDB-də üzən məzənnə siyasətinə keçən ən son ölkədir və bu addım qaçılmaz zərurətlərin nəticəsi olaraq meydana çıxır. Azərbaycan qlobal bir prosesə illər boyu sosial siyasət prinsipləri ilə müqavimət göstərdi ki, xalqın rifahı maksimum qorunsun, lakin sırf sosial yönümlü kursu bu məsələdə sonsuzluğadək aparmaq çətindir...

Azərbaycanın "üzən məzənnə"yə keçidi məcburi addımdır

İqtisad elmlər namizədi, iqtisadçı ekspert Oqtay Haqverdiyev "Trend"ə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanın "üzən məzənnə"yə keçidi məcburi addımdır. Bu, dünyanın valyuta bazarındakı proseslərlə izah edilir. Hazırda gördüyümüz manatın real qiymətidir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Mərkəzi Bankının indiki addımını manatın real qiymətinə doğru dönüşü olmayan hərəkətin başlanğıcı kimi qiymətləndirmək olar: "Güman edirəm ki, dolların bahalaşması prosesi 2016-cı il ərzində səlis davam edəcək. Ekspert qiymətləndirmələrimə əsasən, dolların real qiyməti 3-5 manat arası təşkil edə bilər".

Ekspert AMB-nin bu addımını məcburi addım adlandırıb: "Dünya valyuta bazarında baş verən proseslər olmasaydı, heç nəyi dəyişməyə ehtiyac yaranmayacaqdı. Lakin Azərbaycan xarici ticarəti dollarda apardığına görə bu addım məcburidir".

O.Haqverdiyev qeyd edib ki, indi Azərbaycan qarşısında qeyri-neft sektorunu inkişaf etdirmək vəzifəsi dayanır.

Nahid SALAYEV

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 09.07.2026 / 19:05

Azərbaycana diri heyvan idxal edən iri şirkətlər əsas məlumatları "gizli" saxlayır...

Tarix: 09.07.2026 / 17:56

Britaniya “Zəngəzur” tankerini sanksiya siyahısından çıxardı

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

Tarix: 07.07.2026 / 20:11

İran müharibəsi qlobal enerji təminatında yeni böhran yaradıb...

Tarix: 07.07.2026 / 16:35

Beyləqanın Əlinəzərli kəndində fermerlər üçün aqrar sığorta təlimi keçirilib

Tarix: 07.07.2026 / 12:56

Azərbaycanda vençur kapitalı fondları yaradılacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 21:45

Ermənistan Azərbaycanla Türkiyənin elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq istəyir...

Tarix: 06.07.2026 / 21:05

Avropanın daha bir dövləti Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsinə qoşulur...

Tarix: 06.07.2026 / 19:25

Ermənistan məhsullarının Avropaya çatdlrılmasında ağır problemlər yarandı...

Tarix: 06.07.2026 / 17:09

Rusiya Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana 30 vaqon propan göndərdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 02.07.2026 / 20:10

Dövlət qurumlarının portal və mobil tətbiqləri birləşdirilir - Mehriban Əliyevanın rəhbərlik etdiyi Şura böyük islahatlar mesajını verdi...

Tarix: 02.07.2026 / 15:16

Xırdalan Xəstəxanasına qarşı kəskin iddia - orqan köçürülmüş xəstələr ölüm təhlükəsində?...

Tarix: 25.06.2026 / 20:33

Əmək pensiyası yaşına görə qonşular bizi bir neçə il qabaqlayır...

Diasporumuza Rusiyada problemlər yaradılandan sonra Avropa, Amerika istiqamətində fəallıq başladı...