"Kooperasiya qanunu" indiyədək qəbul olunsaydı...

Tarix: 19.12.2015 / 01:54
Bölmə: İqtisadiyyat

Aqrar məhsulu artırmaq şanslarını hər gün itiririk

Azərbaycanda uzun müddətdən bəri gündəmdə olan məsələlərdən biri də kooperativ təsərrüfatların yaradılması ilə bağlıdır. Aqrar sahədə daha çox məhsul istehsalına yol açan belə kooperativlərin yaradılmasını əngəlləyən əsas amillərdən biri isə "Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında" qanunun qəbulunun illərdir gecikməsidir. Lakin son proseslər artıq bu istiqamətdə mühüm dəyişikliyin başladığını göstərir.

Hər halda, Milli Məclisdə "Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında" qanun layihəsinin müzakirəsi istiqamətində atılan addımlar bunu deməyə əsas verir. Qanunun qəbulu aqrar sahədə daha çox məhsul istehsalına yol açan kooperativ təsərrüfatların yaradılmasına imkan verəcək. Qanun layihəsində deyilir ki, kənd təsərrüfatı kooperasiyası kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları tərəfindən öz maddi və sosial tələbatlarının ödənilməsi məqsədilə həyata keçirilən könüllü birgə fəaliyyətdir.

Qanunun məqsədi ölkədə kənd təsərrüfatı kooperasiyasının formalaşmasına və inkişafına təkan vermək, kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının könüllü birləşməsi əsasında iri kənd təsərrüfatı müəssisələri yaratmaqdır.

Mütəxəssislər hesab edir ki, kooperasiyaların yaradılması Azərbaycan fermerləri üçün ilk növbədə xırda pay torpaqlarının birləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Dünya təcrübəsində kənd təsərrüfatı kooperativlərinin iki fərqli forması fəaliyyət göstərir. Birinci forma istehsal kooperativləridir və aqrar istehsalın vahid müəssisə çərçivəsində təşkilini nəzərdə tutur. Bu halda eyniprofilli, amma pərakəndə fəaliyyət göstərən xırda istehsalçılar əmlaklarını və maliyyə resurslarını kooperativ müəssisə çərçivəsində birləşdirir. İkinci forma istehlak kooperativləridir. Ayrı-ayrı ölkələrin təcrübəsində bu kooperativlər, istehsal mərhələsi istisna olmaqla, məhsulun saxlanması, tədarükü, emalı və satışı mərhələsinin hər biri üzrə ayrılıqda və ya birlikdə yaradılır. Yəni emal kooperativləri yalnız son məhsulun hazırlanması, satışla məşğul olanlar məhsulların çeşidlənməsi, qablaşdırılması və satışı, xidmət üzrə ixtisaslaşanlar meliorasiya, baytarlıq, bitki mühafizəsi kimi xidmətlərin çatdırılması ilə məşğul olur. Məsələn, süd emalı ilə məşğul olan bir neçə fermer təsərrüfatı eyni kooperativdə birləşir və onların özlərinə məxsus emal müəssisəsi olur. Ekspertlər hər iki formanın Azərbaycanda yaradılmasını zəruri sayır.

Qanunda isə göstərilir ki, kooperativlər dövlət və bələdiyyə orqanları və hüquqi şəxslərlə birlikdə kənd təsərrüfatı məhsullarının topdan və pərakəndə satış bazarlarının təşkilində iştirak edə və ya belə bazarları təşkil edə bilər. Kənd təsərrüfatı məhsulları bazarlarında kooperativlərə ticarət yerlərinin verilməsi qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanları və bələdiyyələr kənd təsərrüfatı məhsulları yarmarkalarının təşkilində kooperativlərin iştirakını təmin edir. Bu da o deməkdir ki, kooperativlərin məhsullarının satışında heç bir problem olmayacaq. Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları ilə istehlakçıları arasında birbaşa əlaqə yaratmaq isə həmin məhsulun ucuz başa gəlməsinə səbəb olacaq. Onu da bildirək ki, illik istehsalın 60 faizindən az olmayan hissəsini bitkiçilik, heyvandarlıq, kənd təsərrüfatı və su bioresurslarından əldə edən qurum kənd təsərrüfatı kooperativinə aid edilir.

Ümumiyyətlə isə, kənd təsərrüfatında iqtisadi artımın təmin edilməsi və ərzaq təhlükəsizliyi baxımından koorperativ fermer təsərrüfatının yaradılması və inkişafı ən vacib amillərdən biridir. Ekspertlər isə digər parametrlərə görə də kooperativ təsərrüfatların yaradılmasının tezləşdirilməsini vacib sayır. Məlumdur ki, bu gün əkin sahəsi 2-3 hektardan daha az olan fermerlər subsidiyaların alınmasında çətinliklərlə üzləşir və yaxud da heç ala bilmirlər. Ona görə də torpaqların birləşdirilməsi günün ən vacib tələblərindən biri olmalıdır. Məhz kollektiv təsərrüfatlar yaradıldıqdan sonra fermerlər kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında öz sözünü deyə bilər. Bundan başqa, koorperativ fermer təsərrüfatının yaradılması son nəticədə kənd təsərrüfatı məhsullarını ucuzlaşdıracaq əsas amillərdən sayılır. Beləliklə, ölkədə istehsal edilən, daxili və xarici bazarda satılan yerli kənd təsərrüfatı məhsullarının ümumi həcmində kooperativlərin payının artmasının stimullaşdırılması əsas diqqət mərkəzindədir. Bu istiqamətdə atılan addımlar nəticə etibarı ilə ərzaq məhsullarını həcminin artmasına və onların ucuzlaşmasına rəvac verir.

Tahir TAĞIYEV