Bankların fantastik kredit faiz kursu maliyyə sistemini uçuruma aparır

Tarix: 19.12.2015 / 02:31
Bölmə: İqtisadiyyat

Azərbaycanda kredit faizlərinin hələ də yüksək olması və bunun problemli kreditlərin həcminin artmasına təsirsiz ötüşmədiyi birmənalı həqiqətdir. Lakin bütün bunlara rəğmən, banklar hələ də bahalı kredit siyasəti yürütməkdə davam edir. Bu səbəbdən insanların kreditlər üçün ödədiyi mbləğin həcmi heç də az deyil. Təkcə bu ilin yanvar-noyabr aylarında əhali gəlirinin 3 faizini və ya 1,104 milyard manatını kreditlər üzrə faizlərin ödənilməsinə yönəldib.

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, yanvar-noyabr aylarında əhalinin gəlirləri əvvəlki ilin müvafiq dövrünə nisbətən nominal ifadədə 5,7 faiz artaraq 36,8 milyard manat və ya əhalinin hər nəfərinə orta hesabla 3860,5 manat təşkil edib. Amma gəlirlərin yuxarıda göstərilən həcmdə hissəsinin kredit faizlərinə yönəldilməsi yenə də yüksək rəqəm sayılır. Halbuki, Mərkəzi Bank bəzi kreditlər üzrə faiz dərəcələrinin yuxarı həddini tətbiq edib. Söhbət istehlak və mikrokreditlərə tətbiq edilir. Baş bank banklara istehlak kreditləri üzrə illik faiz dərəcələrinin 29, mikrokreditlər üzrə illik faiz dərəcələrinin 25 faizdən yuxarı olmamasını tövsiyə edib. Aydındır ki, bu təşəbbüsdə məqsəd faizlərin aşağı düşməsinə nail olmaqdan ibarət olmuşdu. Güman olunurdu ki, kifayət qədər inzibati xarakter daşıyan sözügedən tövsiyə bankların faiz siyasətini korrektə etməsinə səbəb olacaq. Amma bütün bunlara rəğmən, istehlak və mikrokreditlərdən başqa digər kreditlərədə faizlər aşağı salınmadı. Bu isə sonda insanların yenə bahalı kredit faizlərindən əziyyət çəkməsinə səbəb olur. Məsələnin narahatlıq yaradan tərəflərindən daha biri isə baş verənlrin problemli kreditlərin miqdarının artmasına təsir etməsidir. Azərbaycanda belə kreditlərin miqdarı az deyil.

Bu ilin yanvar-oktyabr aylarının yekunlarına görə, Azərbaycanda vaxtı keçmiş kreditlər 1 milyard 353,8 milyon manat təşkil edib. Bu, yanvar-sentyabr aylarının yekunları ilə müqayisədə 1,5% çoxdur. Başqa sözlə, oktyabr ayında problemli kreditlər 20,2 milyon manat artıb. Problemli kreditlərin ümumi kredit portfelində payı isə 6,6%-dən 7,1%-ə yüksəlib. Maraqlıdır ki, vaxtı keçmiş kreditlərin artımı Azərbaycan Beynəlxalq Bankının problemli aktivlərinin restrukturizasiya edilməsi şəraitində baş verir. Belə vəziyyət problemlərin daha çox özəl kommerisiya banklarından qaynaqlandığını göstərir. Ekspertlərə görə, kommersiya banklarının təklif etdiyi kredit faizləri əksər hallarda 30 faizi keçir. Sadəcə istehlak və mikrokreditlər, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, istisnadır. Digər kreditlər üçün maksimal faiz dərəcəsi çox yüksəkdir. Özü də qarşıdakı aylarda bankların faiz siyasətində dəyişiklik gözlənilmir. Deməli, problemli kreditlərin miqdarı daha da çoxalacaq. O da olduqca mühüm amildir ki, vaxtı keçmiş kreditlərin həcminin sürətlə artması bəzi bankların öz funksiyalarını yerinə yetirməsinə imkan vermir. Bu mənada hesab olunur ki, məsələyə yenidən inzibati müdaxiləyə ehtiyac var.

Digər tərəfdən nəzərə alaq ki, banklar dollarla daha çox kredit verir. Dolların bahalaşması fonunda faizlərin yüksək həddə qalması isə xarici valyuta ilə olan kreditlərin də miqdarının artmasına rəvac verə bilər. Onu da qeyd edək ki, banklarda dollarla və digər xarici valyuta ilə yerləşdirilən əmanətlərin həcminin azalması bu maliyyə qurumlarını fərqli addımlar atmağa sövq edib. Bu xüsusda aparıcı riteyl banklar dollar üzrə depozit faizlərini 3 faizdən 7 faizədək yüksəldiblər. Hazırda proseslər bankların dollar və başqa xarici valyatlarla bağlı siyasətlərində ciddi dəyişiklik olduğunu göstərir. Amma xarici valyutalarla qoyulan depozitlər üzrə faizlərin artırılmasının mənfi tərəfləri də var. Belə ki, banklar əhalidən depoziti yüksək faizlə cəlb etdikcə, kredit faizləri də qalxacaq. Qalxan faizlər isə, qeyd olunduğu kimi, sonda bankların problemli kreditlərinin miqdarını da çoxalda bilər.

Bundan başqa, hesab olunur ki, bank aktivlərinin həcmində də azalma müşahidə oluna bilər. Məsələ burasındadır ki, bank aktivlərinin artımı kredit və əmanətlərin həcmindən asılıdır. Bununla yanaşı, hər iki seqmentdə artım tempi ləngiyə bilər. Hələlik isə problemli kreditlərin miqdarı artır. Elə bu da bankların prosesi düzgün qiymətləndirməməsinin vacib göstəricisi sayılır. Məsələnin daha təhlükəli mərhələyə qədəm qoymasının qarşısını almaq üçün prosesə inzibati müdaxilə vacib sayılır.