Dolların bahalaşmasının Azərbaycan iqtisadiyyatına mümkün təsiri barədə müzakirələr başladı

Tarix: 19.12.2015 / 02:36
Bölmə: İqtisadiyyat

ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi (FES) tərəfindən dolların faiz dərəcəsinin 0,25%-dən 0,5%-ə qədər yüksəldilməsinin iqtisadi müstəvidə hansı dəyişikliklərə gətirib çıxaracağı hazırda günün ən aktual mövzuları sırasında yer alır. FES bildirib ki, ölkədə iqtisadi fəallıq mülayim templə artır. Mənzil sektorunda davamlı yaxşılaşma müşahidə edilir və işsizlik aşağı düşür.

Bu fonda FES iqtisadi perspektivi nəzərə alaraq və gələcək iqtisadi nəticələrə təsir məqsədilə baza dərəcəsini dəyişdiyini bildirib.

Artıq müəyyən ölkələrdə dolların bahalaşması müşahidə olunur. Ölkəmizə gəlincə, Mərkəzi Bank narahatlığa əsas olmadığını və dolların kursunun sabit qalacağını bildirib. Azərbaycanda, baş verənlər fonunda, tam sərbəst - "üzən məzənnə" rejiminə keçid isə məqbul sayılmır. Məsələn, Qazaxıstanın bu il avqustun 20-də "üzən məzənnə" rejiminə keçməsindən sonra tengenin dollarla müqayisədə 81% zəifləməsi və bu prosesin getdikcə xroniki hal alması bunun təhlükəli olduğunu üzə çıxardı. "Üzən məzənnə"yə keçid milli valyutanın gözlənilməyən dərəcədə qiymətdən düşməsinə səbəb ola bilər. Eləcə də "üzən məzənnə" rejiminin tətbiqi manata inamın azalmasına gətirib çıxara bilər. Bu fonda, ölkənin qeyd olunan rejimə keçməsi məqbul sayılmır.

Burada müəyyən problem xaricdən götürülən borclarla bağlı ola olar. Söhbət dövlət yox, özəl sektorun, məsələn, bankların borcundan gedir. ABŞ dollarının güclənməsi şəraitində banklar pulu aldıqları subyektlərə daha yüksək faizlə qaytaracaq. Lakin ABŞ-ın hökumət bondları onları alanlara yüksək faizlə gəlir gətirəcək. Azərbaycan da müəyyən qədər belə bondlara sahibdir. Beləliklə, güclü dollar böyük borcları, xüsusilə də dollarla borcları olan ölkələr üçün pis xəbər sayılır. Onlar borclar üzrə ödənişləri etmək məqsədilə dollar almaq üçün öz milli valyutalarından daha çox xərcləməli olacaq. Bu, yeni layihələrə yeni kreditlər götürmək istəyən ölkələr üçün də məqbul sayılmır.

Bundan sonra FES faizlərinin hansı sürətlə qalxacağı hələlik bilinmir, lakin ilkin artım kifayət qədər ləng sayıla bilər. Londonda mənzillənmiş "Capital Economics" qrupunun inkişafda olan bazarlar eksperti Uilyam Ceksonun fikrincə, belə aşağı faiz artımı ilə FES gələcək illərdə faiz yüksəlişinin tədrici olacağına siqnal verir. Buna baxmayaraq, dolların qiymətdə istənilən yüksəlişi xammal ixrac edən ölkələr üçün təhlükəli vəziyyət yaradır. Söhbət xüsusilə də indi, neft də daxil, xammal materiallarının kəskin ucuzlaşdığı vaxtdan gedir. Xammal ölkələri indi gəlirlərinin azalması ilə yanaşı, dollar almaq üçün daha çox pul xərcləməli olur. Təşəkkül tapmaqda olan iqtisadiyyatlar xarici investisiyaların artmasına möhtacdır. Lakin dollar faizinin artması o deməkdir ki, indi həmin xarici investorlar pullarını inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlara yox, elə həmin Amerikaya yönəltməyə çalışacaq. Dollar gücləndikcə başqa ölkələrdəki istehlakçılar idxal olunmuş mallar üçün öz milli valyutaları ilə daha çox pul ödəməli olacaq. Bu, daxili istehsal üçün xarici materiallardan istifadə edən şirkətlərə də aiddir. ABŞ-ın faizləri artırması başqa ölkələrin iqtisadiyyatları üçün problemlər gətirsə də, müəyyən imkanlar da yaradır.

Dolların bahalaşması o deməkdir ki, indi ABŞ-ın ixrac etdiyi mallar da bahalaşacaq və potensial alıcılar həmin malları milli valyutaları zəif olan ölkələrdən almağa can atacaq. Bundan ilk növbədə Avropa və Asiya ölkələri fürsətlənəcək. Beləliklə, çox sayda yeni şirkət üçün ABŞ firmaları ilə rəqabət aparmaq bir qədər asanlaşacaq. Ölkəmizə gəlincə, dolların ən pis halda tədricən bahalaşması mümkün sayılır. Ümumiyyətlə, əksər ekspertlər bu fikirdədir ki, manat tədricən ucuzlaşacaq və bunun əhaliyə hansısa ciddi təsiri olmayacaq. Çünki manat MDB-də öz dəyərini qoruyub saxlayan yeganə milli valyutadır. Elə ölkələr var ki, onların milli valyutası hazırda 70, 80 və hətta 90 faizədək düşüb. Lakin manatla vəziyyət fərqlidir. Bu fonda manatın qorunub saxlanması ölkə əhalisi üçün çox vacibdir. Çünki bu, birbaşa alıcılıq qabiliyyətinə təsir edir. Bu səbəbdən manat tədricən ucuzlaşacaq. Manatın məzənnəsinin tədricən ucuzlaşması isə Azərbaycanın ixracyönümlü məhsullarının istehsalına müsbət təsir göstərir. Düzdür, hələlik ölkədən ixrac olunan əsasən neft və neft məhsullarıdır. Buna baxmayaraq, son zamanlar Azərbaycanda qeyri-neft sektorunda müəyyən qədər inkişaf var. Bu məhsulların ixracını artırmaq üçün manatın tədricən ucuzlaşdırılmasının çox böyük əhəmiyyəti olacaq.