ABŞ neftin qiymətini daha da öldürmək üçün iki iri addımdan birini atdı

Tarix: 18.12.2015 / 02:45
Bölmə: İqtisadiyyat

FES-in qərarı dollar və milli valyutalar ətrafında yeni vəziyyət yaradır

ABŞ-ın Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) faiz dərəcəsi haqqında qərarı fonunda gündəmə gələn məsələlərdən biri də neftin qiymətinin hansı həddə dəyişəcəyi və bunun müxtəlif ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın milli valyutasının məzənnəsinə hansı təsir göstərəcəyidir. Qeyd edək ki, FES faiz dərəcəsini 0,25-0,5 faizə qaldırıb. Buna qədər FRS-in baza dərəcəsi 0-0,25 faiz arasında dəyişirdi.

Bu, ABŞ tarixində ən aşağı göstəricidir və 2008-ci ildən bu yana qüvvədə idi. Dərəcə 2007-2008-ci illərdə baş vermiş böhran səbəbindən ABŞ iqtisadiyyatına dəstək məqsədilə endirilmişdi. 2007-ci ilin sentyabrında baza dərəcəsi 5,25 faiz idi.

Atılan addımlarla bağlı olaraq neftin dünya qiymətləri artıq aşağı düşməyə başlayıb. Son hərracların nəticələrinə görə, qiymətlər artıq 5 faizdən artıq aşağı düşüb. "Brent" markalı neftin fevral satışlarının dəyəri 3,33% düşərək bir barrel üçün 37,44 dollar təşkil edib. WTI markalı neftin yanvar satışlarının qiyməti 4,48% düşərək bir barrel üçün 35,68 dollar olub. FES özü isə neftin qiymətlərinin sabitləşəcəyini, lakin əvvəlki yüksək səviyyəyə qayıtmayacağını gözləyir. Qurumun rəhbəri Canet Yellen bu xüsusda bildirib: "Düşünürəm ki, bir hədd var, neftin qiymətləri çətin ki, ondan aşağı düşsün. Bazar gözləmələrinə baxsaq görərik ki, bazarlar qiymətlərin stabilləşəcəyini və ardınca tədricən yuxarıya doğru irəliləyəcəyini gözləyir. Mən əlbəttə, etiraf edirəm ki, biz qiymətlərin düşməsinə gətirib çıxaran bir sıra şokların şahidi olduq. Və biz onların əvvəlki yüksək səviyyəyə qayıdışını gözləmirik, yalnız stabilləşəcəyini gözləyirik". Amma məsələyə nikbin yanaşanlar da var. Məsələn, Danimarkanın "Saxo Bank" investisiya bankı iddia edir ki, gələn il OPEK gözlənilmədən neft hasilatını azaldacaq ki, bu da bir barrelin qiymətini 100 dollara qədər qaldıracaq. "Saxo Bank"ın daha bir maraq doğuran proqnozu vahid Avropa valyutasının möhkəmləndirilməsi ilə bağlıdır. Bankın proqnozuna görə, avronun məzənnəsi gələn il 1,23 dollara qədər qalxa bilər. Lakin hələlik Federal Ehtiyat Sisteminin qərarı fonunda qiymətlər düşür. Dollar manata nisbətdə də cüzi artıb. Maraq doğuran bunun nə qədər davam edə biləcəyidir.

Belə fikirlər səslənir ki, əslində, faiz dərəcələri cüzi artırıldığından, bu hal milli valyutların kursuna ciddi təsir etməyəcək. İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım Mərkəzinin eksperti Samir Əliyevin fikrincə, federal rezerv sisteminin baza faiz dərəcəsinin dəyişməsi, dolayısı ilə də olsa, Azərbaycandakı iqtisadi proseslərə təsir göstərəcək: "Adətən baza faiz dərəcəsi qalxdıqdan bir az sonra dollar bahalaşmağa başlayır. Bu isə neftin qiymətinin ucuzlaşması ilə nəticələnir. Neftin qiymətinin ucuzlaşması isə dolayısı ilə manatın devalvasiyasına təsir göstərir. Amma bunun birbaşa təsirindən danışmaq olmaz". Onun fikrincə, neftin ucuzlaşmasına təsir edəcək ikinci amil ABŞ-da neft ixracatı barədə qanun layihəsidir. Hazırda Konqresin müzakirəsində olan qanun layihəsi qəbul olunduqdan sonra neftin qiymətinin düşməsi davam edəcək. Lakin Rusiyanın iqtisadi inkişaf naziri Aleksey Ulyukayev bu məsələnin rublun məzənnəsinə və neftin sonrakı qiymətinə ciddi təsiri olmayacağını bildirib. Onun sözlərinə görə, bazarlar faiz dərəcəsinin qalmasına çoxdan hazır idi və bunun nə neftin qiymətinə, nə də rublun məzənnəsinə ciddi təsiri olacaq. Digər tərəfdən onu da nəzərə almaq lazım gəlir ki, neftin indiki qiymətindən qazanan ölkələr də var. Məsələn, neftin qiymətinin 36 dollara düşməsi Türkiyənin dövlət büdcəsinə 21 milyard dollar vəsait qazandırıb. Ümumiyyətlə, neftin qiymətinin bu səviyyəyə enməsi Türkiyənin enerji sektoruna müsbət təsir göstərib. Beynəlxalq ekspertlər hesab edir ki, Rusiyaya qarşı ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı tərəfindən həyata keçirilən dünyada neftin qiymətinin azaldılması planı Türkiyənin büdcə vəsaitinin sürətlə artmasına səbəb olacaq.

Dünyada neftin qiymətinin aşağı düşməsi, Türkiyə kimi, Avropa İttifaqı və Çin büdcəsinə də böyük dividendlər gətirəcək. Bu plandan daha çox zərər çəkən dövlətlər isə neft-qaz istehsal edən ölkələr, o cümlədən Rusiya olacaq. Amma burada da müsbət məqamlar var. Məsələn, Azərbaycan fonunda məsələyə nəzər salsaq aydın olur ki, baş verən hadisələr, neftin qiymətinin aşağı düşməsi qeyri-neft sektorunun sürətli inkişafı ilə müşayiət olunmaqdadır. Bu prosesin daha sürətli xarakter alması gözlənir.

Tahir TAĞIYEV