Dünya iqtisadiyyatı neftə görə yeni böhran dövrünə daxil olur

Tarix: 15.12.2015 / 02:16
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya miqyasında yeni iqtisadi böhran barədə edilən xəbərdarlıqların sayı durmadan artır və bunun əsas səbəblərindən biri kimi bazarlarda neftin qiymətinin yenidən böyük sürətlə dəyər itirməsi göstərilir. Neftin qiyməti ətrafında baş verənlər dünya iqtisadiyyatında tarazlığın da pozulmasına gətirib çıxarıb. Rusiyanın maliyyə naziri Anton Siluanov isə 2016-ci ildə neftin barrelinin qiymətinin 30 dollara qədər düşəcəyini deyib.

Tatarıstanın paytaxtı Kazanda bir tədbirə qatılan Rusiyanın maliyyə naziri qeyd edib":Neftin qiymətinin aşağı olacağından danışılır. Böyük ehtimalla, neftin barreli 30 dollara qədər düşəcək. Ola bilsin ki, hətta bundan da aşağı düşsün. Çətin günlərə hazırlıqlı olmalıyıq". Büdcənin qəbul edilməsinin ardından makro iqtisadiyyatın pisləşdiyini dilə gətirən Siluanov bildirib":Büdcəni hazırlayarkən neftin barrelini 50 dollardan hesabladıq. İndi isə bir barrel 36-37 dollardır. Qiymətlər düşməkdə davam edəcəksə, indidən ehtiyat planları hazırlamalıyıq. Hamı çətin günlərə hazırlaşmalıdır. Bir il əvvəl kimsə desəydi neft 40 dollardan ucuz olacaq, yəqin hamı ona gülərdi". Bundan əvvəl Rusiya Maliyyə Nazirliyinin 2016-cı il büdcəsində ixisarlar aparacağı açıqlanıb. Nazirlik xərcləri 5 faiz ixtisar etməyə, özəlləşdirmədən daxil olacaq vəsaitlərin həcmini artırmağa, əsaslı tikintini tamamilə dayandırmağa hazırlaşır. Xatırladaq ki, Azərbaycanın gələn il üçün büdcəsində də neftin qiyməti 50 dollardan götürülüb. Maliyyə naziri Samir Şərifov demişdi ki, hər ehtimala qarşı, hökumət ən bədbin ssenariyə də hazırdır və neftin 40 dollar olacağı ehtimalına qarşı variant hazırlayıb.

Qiymət həddən artıq aşağı düşərsə, ölkəmiz gələn ilin büdcəsinə yenidən baxa bilər. Milli Məclisin üzvü Vahid Əhmədov da bunu təsdiqləyib: "Neftin qiyməti düşməkdə davam edərsə, Azərbaycan parlamenti 2016-cı ilin dövlət büdcəsi haqqında qanuna yenidən baxa bilər". Ancaq onun fikrincə, hələlik buna ehtiyac yoxdur: "Növbəti ilin büdcəsində neftin qiyməti 50 dollardan götürülüb. Mən belə hesab edirəm ki, neftin qiyməti 50 dollar səviyyəsində də qalacaq. Düzdür, indi düşüb. Amma 2016-cı ilə hələ var. 2016-cı ildə neftin qiyməti orta hesabla 50 dollardan aşağı düşməkdə davam edərsə, may-iyun aylarında dövlət büdcəsinə yenidən baxıla, dəyişikliklər edilə bilər". Deputat 2016-cı ilin dövlət büdcəsində ciddi problem yaranacağını düşünmür.

Neft isə dəyərdən düşməkdə davam edir. Məhz belə bir vaxtda Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) qlobal bazarlarda neft təklifinin artması ilə bağlı xəbərdarlıq edib. IEA-nın rəhbəri Fatih Birol rekord səviyyədə ucuzlaşan neftin qiymətinin 2016-cı ildə daha da aşağı düşə biləcəyini söyləyib: "2016-ci ildə neftə olan tələbat azalacaq. Bundan əlavə, sanksiyalar götürülərsə, İran da istehsalçıların sırasına qoşulacaq. Qiymətlərin bahalaşması üçün isə çox az səbəb var. Məncə, 2016-cı ildə neftin qiyməti daha da ucuzlaşacaq". Dünyanın qabaqcıl investisiya banklarından olan "Goldman Sachs" və digər beynəlxalq maliyyə təşkilatlarının analizlərinə görə, bazarda təklifin çoxluğu neftin qiymətinin 20 dollaradək ucuzlaşmasına səbəb ola bilər. Lakin OPEK üzvləri, təklifin çoxluğuna baxmayaraq, hasilatı azaltmırlar. Noyabrda OPEK üzvü ölkələrin hasilatı gündəlik 31,7 milyon barrel olmaqla son 7 ilin rekord səviyyəsinə çatıb.

Bu durumda Yaponiyanın iqtisadi bərpa naziri Akira Amari bildirib ki, neftin qiymətinin azalması dünya iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərə bilər: "Neft hasilatçısı olan ölkələrin iqtisadiyyatı inkişafdan qalarsa, bu bütün dünya təsərrüfatına mənfi təsir göstərəcək". A.Amari etiraf edib ki, neftin ucuzlaşması Yaponiya kimi benzinin qiymətinin yeddi həftədir dayanmadan endiyi ölkələr üçün sərfəlidir, lakin onun qiymətinin hədsiz aşağı düşməsi qlobal iqtisadiyyatda balansı poza bilər. ABŞ-ın "Citibank" maliyyə qurumu isə 2016-cı il üçün baza ssenarisi kimi dünyanın qlobal resessiya ilə üzləşəcəyini bildirib. Bankın açıqlamasında qlobal resessiya ssenarisi proqnozlarına səbəb kimi, neftin ucuzlaşması ilə yanaşı, iqtisadi zəifləmə göstərilib. Qeyd olunur ki, Rusiya və Braziliya artıq resessiyadadır. Gələn il isə digər inkişaf etməkdə olan ölkələrin də bu problemlə üzləşməsi gözlənir. Yaponiyanın ikinci ən böyük broker şirkəti "Daiwa Securities" bankı qeyd edib ki, dünya maliyyə sistemini heç bir zaman görmədiyi şiddətli çöküş gözləyir. Bunun əsas səbəbi kimi həm də Çindəki iqtisadi kataklizmlər göstərilib.

Hesab olunur ki, hazırda neft həm iqtisadi, həm də siyasi səbəblər üzündən dəyər itirir. Siyasi səbəb nöqteyi-nəzərindən ən başlıcası 2014-cü ilin fevral ayında Ukraynada baş vermiş hadisələrlə əlaqədar Qərblə Rusiya arasındakı siyasi böhranın dərinləşməsi göstərilir. "Rosneft" şirkətinin vitse-prezidenti Vladimir Leontyev isə neftin ucuzlaşmasına təsir edən birinci faktor kimi Səudiyyə Ərəbistanının neft satışında böyük endirimlər etməsini və bunun siyasi manipulyasiya xarakteri daşımasını vurğulayıb. İkinci faktor kimi o, özünü İŞİD adlandıran terrorçu qruplaşmanın nəzarət etdiyi zəngin neft yataqlarından dünya bazarına üçqat ucuzuna neft satdığını qeyd edib. Enerji məsələləri üzrə tanınmış ekspert Artur Bermanın mülahizələrinə görə, dünya bazarında neftin qiymətinin aşağı düşməsi digər sadə səbəblərə əsaslanır. Birincisi, tələb azalıb, çünki uzun müddətdir ki, neftin qiyməti yüksəkdir. İkincisi, qiymət yüksək olduğu üçün təklif də artıb. Nəzərə alsaq ki, təklif edənlərin sırasına uzun fasilədən sonra neft hasilatını bərpa edən Liviya qayıdıb və buna ABŞ-ın yüngül neftini də əlavə etsək, bunun da qiymətlərə təsirsiz ötüşmədiyini deyə bilərik.

Nahid SALAYEV