Qazax pulunun çöküşü və Azərbaycanın taxıl məsələsi...

Tarix: 15.12.2015 / 02:35
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkəmizin əsas ticarət tərəfdaşlarından biri sayılan Qazaxıstanda milli valyutanın növbəti devalvasiyasının hansı nəticələrə gətirib çıxaracağı xüsusi maraq doğurur. Hazırda proseslər Qazaxıstan iqtisadiyyatı üçün müsbət heç nə vəd etmir və bu ölkənin milli valyutası sürətlə dəyər itirməkdə davam edir. Qazaxıstan Fond Birjasında (KASE) ABŞ dolları yenidən bahalaşaraq 330 tenge səviyyəsinə çatıb.

Bu, Qazaxıstan tarixində dolların məzənnəsinin maksimal həddidir. Avronun məzənnəsi isə KASE-də 357 tengeyə çatıb. Ekspertlər bildirir ki, tengenin məzənnəsinin kəskin enməsi neft qiymətlərinin düşməsi fonunda ölkə iqtisadiyyatında vəziyyətin pisləşməsi ilə bağlıdır. "Private Asset Management" investisiya şirkətinin tədqiqatlar şöbəsinin müdiri Dəmir Seysebəyov "Bloomberg" agentliyinə verdiyi müsahibədə tengenin üzən məzənnədə olması, iqtisadi şəraitin pisləşməsi fonunda dollara tələbat artdığından, tengenin kəskin zəiflədiyini bildirib. O əlavə edib ki, neftin qiyməti yaxın gələcəkdə düşməkdə davam edəcək ki, bu da tenge üzərində gərginliyi artıracaq. Qeyd edək ki, Qazaxıstan 2015-ci il avqustun 20-də üzən məzənnə rejiminə keçib. O zaman dolların məzənnəsi 188 tengeyə bərabər olub. Məzənnə siyasətindəki dəyişiklikdən sonra dollar tenge ilə müqayisədə 75% möhkəmlənib.

Xatırladaq ki, Qazaxıstanda iqtisadiyyat neftdən asılıdır. Neftin qiymətinin düşməsi ölkəyə zərbə vurur. Bir tərəfdən də Qazaxıstanın ən böyük ticarət tərəfdaşı Rusiya rublunun dəyər itirməsi ölkə iqtisadiyyatında itkilər yaradır. Hökumət tengeyə olan təzyiqlərin qarşısını almağa çalışır. Amma buna hələ də nail ola bilmir. Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev dövlət xərclərinə qənaət edilməsinə çağırıb. O həmçinin vurğulayıb ki, qazaxıstanlılar və hökumət gen-bol pul xərcləməyə öyrəşib, amma indiki böhran şəraiti xərclər üçün əlverişli deyil. Qazaxıstan hökuməti böhranla mübarizə tədbiri kimi iqtisadiyyatın bəzi əsas sahələrini təmsil edən aparıcı şirkətlərin tam, yaxud qismən özəlləşdirilməsini həyata keçirmək niyyətindədir. Özəlləşdiriləcək şirkətlərin metallurgiya, neft-qaz, telekommunikasiya, dəmir yolu və aviasiya sahələrini təmsil etdiyi bildirilir. İlkin siyahıda respublika əhəmiyyətli 60 şirkətin, o cümlədən "Kazaxtelekom" və "Air Astana" şirkətlərinin adı var. Proses Azərbaycanda da diqqətlə izlənir. Xatırladaq ki, ölkəmiz Qazaxıstandan əsas etibarı ilə taxıl alır. İndi baş verənlərin taxılın qiymətinə hansı təsir göstərəcəyi olduqca maraqlıdır.

Düzdür, Azərbaycanda hazırda istənilən qədər taxıl var. Yəni ölkəmiz taxıla görə əvvəlki qədər xaricdən asılı deyil. Ona görə də hesab edilir ki, Qazaxıstan milli valyutasındakı dəyişiklik ölkəmiz üçün təhdid yaratmır.

Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, MDB ölkələri ilə ticarət Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsinin təqribən 22 faizini təşkil edir. Ümumi xarici ticarət dövriyyəsində Qazaxıstanın payı isə cəmi 1,6 faizdir. Ona görə tengenin məzənnəsinin aşağı düşməsinin Azərbaycana ciddi təsiri mümkün deyil. Ən əsası isə, qeyd olunduğu kimi, tengenin məzənnəsinin aşağı düşməsi Azərbaycanın Qazaxıstandan idxal etdiyi taxılın qiymət artımına səbəb olmayacaq. Həmçinin onu da nəzərə almaq lazımdır ki, taxılın qiyməti Qazaxıstan tərəfindən deyil, dünya taxıl bazarı tərəfindən tənzimlənir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanın idxal etdiyi taxılın ümumi həcmi ildə təxminən 1 milyon tondur ki, bunun da təqribən 300 min tonu Qazaxıstanın payına düşür. Amma qazax taxılı bahalaşarsa, Azərbaycan bunu Rusiyadan və digər ölkələrdən aldığı taxılla əvəzləyə bilər. Bununla belə, istənilən halda Qazaxıstan iqtisadiyyatında baş verənlər ölkəmiz üçü də məqbul sayılmır. Belə görünür ki, Astana üzləşdiyi problemləri hələ yaxın tezlikdə həll edə bilməyəcək. Baş verənlər qazax pulunun sürətlə dəyərdən düşməsinə rəvac verməklə də ölkədə inflyasiya risqini artırır.

Artıq Qazaxıstanda 20 min tenge nominal dəyəri olan əskinaslar dövriyyəyə buraxılıb. Məlumata görə, Milli Bank 2006-cı ildə dövriyyəyə buraxılan 2 min, 5 min və 10 min tengə nominal dəyəri olan əskinasların istifadə müddətini 2016-cı il oktyabrın 3-dək uzadıb. 2020-ci il oktyabrın 4-dək həmin əskinaslar ölkədəki bütün bankların filialları tərəfindən qəbul ediləcək.