Azərbaycanın yükdaşımalardan daha çox qazandığı dövr başlayır

Tarix: 01.12.2015 / 01:39
Bölmə: İqtisadiyyat

Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmində böyük artım gözlənir. Buna əsas səbəb isə Türkiyədən Rusiyaya gedən yükdaşımaların dayandırılmasıdır. Belə vəziyyətdə Azərbaycan tərəfi Rusiyadan Mərkəzi Asiyaya getməsinin qarşısı alınan Türkiyəyə məxsus yük maşınlarının Azərbaycan ərazisindən keçməsi üçün təlimat verib.

Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Nəqliyyatçılar Dərnəyinin verdiyi məlumata görə, Rusiyadan tranzit yolu ilə Qazaxıstan, Qırğızıstan və Tacikistana getməli olan Türkiyəyə məxsus yük maşınları Xəzər dəhlizindən istifadə edəcək. Məsələ Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlunun Azərbaycana səfəri zamanı öz həllini tapıb. M.Çavuşoğlu azərbaycanlı həmkarı Elmar Məmmədyarovu daşınmalarla bağlı mövcud durum barədə məlumatlandırıb. Danışıqlar zamanı vizası və keçid sənədi olmayan TIR sürücülərinə güzəştə gedilməsi barədə razılıq əldə olunub.

Bu arada onu da xatırladaq ki, Türkiyə Rusiyanın türk mallarına və yükdaşımalarına tətbiq etdiyi sanksiyalara qarşı tədbirlər görməyə başlayıb. Rusiyadan gələn TIR və konteynerlər liman və gömrük-keçid məntəqələrində saxlanacaq. Bundan başqa, mülki aviasiya sahəsində də ciddi tədbirlər görüləcək. Türkiyənin müvafiq qurumlarının nazirləri Rusiyadakı həmkarları ilə əlaqə quraraq sanksiyaların səbəblərini öyrənməyə çalışıb. Rusiya rəsmiləri isə Türkiyəyə qarşı heç bir sanksiyanın tətbiq olunmadığını, sadəcə, baş verənlərə görə lazım olan addımların aıldığını bildiriblər. Rusiyalı rəsmilər, eyni zamanda, gömrük-keçid məntəqələrində baş verən ləngimə və maneələri qəbul etməyib. Türkiyə tərəfi isə Rusiya bu şəkildə davam edəcəyi təqdirdə, zəruri olan bütün addımları ata biləcəklərini bəyan edib.

Rusiyanın sanksiyalarına Türkiyənin Qara dənizdəki bərələri də cavab verib. Onlar Rusiya dövlət nömrə nişanı olan TIR-ları daşımaqdan imtina etdiyindən, Türkiyədən Krıma yük aparan 30-dan çox yük maşını limanda qalıb. Noyabrın 30-da Rusiyanın "Varyaq" bərəsi sürücüləri və TIR-ları sərhəddən keçirmək üçün Qara dənizin Türkiyə sərhədinə üzüb. Lakin bildirilir ki, bundan sonra Rusiya gəmilərinin Türkiyə sularında üzməsinə qadağa qoyulacaq. Müəyyən istiqamətlərdə Rusiya da yüklərini Azərbaycan üzərindən daşıya bilər. Bu istiqamətdə isə Türkiyə artıq konkret addımlar atır. Ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki, Türkiyə iş adamlarının öz yükdaşımalarını daha çox Azərbaycan ərazisi vasitəsilə daşıması ölkəmiz üçün tranzit haqqı deməkdir. O, Azərbaycanın atdığı bu addımı dövlət gəlirlərinin artırılması baxımından vacib hesab edir: "Azərbaycan hökuməti ölkə ərazisindən tranzit olaraq malların daşınmasının asanlaşdırılması ilə bağlı son dövrlər bir neçə islahat aparıb. Oktyabrda Prezident İlham Əliyevin imzaladığı fərmanla yükdaşımaların elektronlaşdırılması Nazirlər Kabinetinə tapşırılıb. Həmin fərmanda həm yükdaşımalarla bağlı elektron sistemin tətbiq edilməsi, həm də tariflərin aşağı salınması və vahid tarif sistemi məsələsi öz əksini tapıb. Bu baxımdan Azərbaycan üçün birmənalı şəkildə tranzit ölkə kimi bu imkandan faydalanmaq, yalnız Türkiyə deyil, digər ölkələrin də yükdaşımalarının ölkə ərazisi vasitəsilə həyata keçirilməsi iqtisadi baxımdan olduqca əhəmiyyətlidir. Türkiyə iş adamlarının öz mallarını Azərbaycandan Orta Asiya və ya digər ölkələrə keçirməsinə şərait yaradılmasını, hər şeydən öncə, ölkə başçısının Türkiyəyə dəstəyi kimi də qiymətləndirmək lazımdır. Çünki xüsusi güzəştlər tətbiq edilib və tranzit vizası aradan qaldırılıb. Türkiyə Azərbaycanın strateji tərəfdaşıdır. Dövlət başçısı Türkiyə xarici işlər nazirini qəbul edən zaman qeyd etdi ki, Azərbaycan Rusiya və Türkiyə ilə tərəfdaş və strateji əməkdaşlıq edən ölkədir və bu gərginliyin yaranmasında maraqlı deyil. Bununla yanaşı, Azərbaycan çalışacaq ki, iki tərəf, strateji müttəfiqləri bu gərginlikdən iqtisadi ziyan çəkməsin".

İqtisadçı onu da bildirib ki, Azərbaycan yükdaşımaların həcminin artmasında birmənalı şəkildə maraqlıdır: "Çünki tranzit ölkə tranzit gəlir deməkdir. Türkiyə iş adamlarının öz yükdaşımalarını daha çox Azərbaycan ərazisi vasitəsilə daşıması ölkəmiz üçün həm də əlavə gəlir deməkdir. Ona görə də Azərbaycan yükdaşımaların həcminin artmasında birmənalı şəkildə maraqlıdır. Əslində, yükdaşımalar Azərbaycan üçün qeyri-neft sektorunun inkişafında əsas istiqamətdir. Nəzərə alaq ki, Ələtdə xüsusi liman yaradılır və Bakı-Tiflis-Qars dəmiryolu xətti istifadəyə verildikdən sonra yükdaşımaların artması Azərbaycan üçün qeyri-neft sektorunda əsas prioritet istiqamətlərdən biri olacaq. Bu isə dövlət büdcəsinə daxil olan vəsaitlərin həcminin artmasına imkan verəcək. Hələlik Azərbaycanın bu tranzit yükdaşımalarından əldə edəcəyi gəlirləri rəqəmlərlə ifadə etmək çətindir. Bu göstəricilər yükdaşımalar həyata keçirildikdən sonra məlum olacaq".

Qeyd edək ki, Türkiyədən Orta Asiyaya gedən TIR-lar Azərbaycan ərazisindən tranzit kimi istifadə edəcək. Türkiyədən gələn yüklər paytaxt Bakıdan Xəzər vasitəsilə Aktau (Qazaxıstan) və Türkmənbaşı (Türkmənistan) limanlarına çatdırılacaq. Bütün bunlar Azərbaycanın tranzit əhəmiyyətinin daha da artması deməkdir.

Tahir TAĞIYEV