Aqrar sahənin çözülmək bilməyən sığorta problemi

Tarix: 27.11.2015 / 01:47
Bölmə: İqtisadiyyat

Azərbaycanda uzun müddətdir gündəmdə olan məsələlərdən biri də aqrar sığortanın tətbiqi ilə bağlıdır. Amma görünən mənzərə odur ki, sığorat şirkətlri bu sığorta növünün tətbiqinə hələ də lazımi maraq göstərmir. Yaxın tezlikdə isə bu sahədə ciddi dəyişikliyin olacağı da inandırıcı görünmür. "Azərbaycanda kənd təsərrüfatı mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi" mövzusunda keçirilən tədbirdə səslənən fikirlər də bu qənaətə gəlməyə əsas verir.

Azərbaycan Sığortaçılar Assosiasiyasının sədri Orxan Bayramov vurğulayır ki, ölkədə aqrar sığortanın inkişafına mane olan bir neçə amil var ki, onlardan biri də bu sahədə qiymətləndirmə apara biləcək mütəxəssislərin olmamasıdır.

Onun sözlərinə görə, lazımi ekspertlərin hazırlanması üçün Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyası ilə danışıqlar aparılır, əməkdaşlıq edilir: "Dünya təcrübəsində hər bir regional zonanın özünəməxsus kənd təsərrüfatı məhsulu var. Hər bir zonada ekspertlər mövcud olmalıdır ki, sığorta hadisəsi baş verərkən dəymiş ziyanı qiymətləndirə bilsin".

Bundan başqa, Orxan Bayramovun sözlərinə görə, aqrar sığortanın inkişafı üçün az son 4-5 ilin statistik məlumatlarının olması vacibdir: "Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, adətən böyük zərərlər 4-5 ildən bir baş verir. Sığorta şirkətləri bu dövriliyi bilməlidir. Dövlət qurumları ilə informasiya mübadiləsinin aparılması vacibdir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, hava proqnozunu hazırlayan qurumlarla əməkdaşlıq gücləndirilməlidir ki, son illər qeydə alınmış risqlər barədə məlumatlılıq olsun". Orxan Bayramov həmçinin qeyd edib ki, aqrar sığortada regionlar üzrə düzgün ixtisaslaşma da əhəmiyyətlidir: "Bir sahə üzrə əlverişli olan region məhz o sahə üzrə ixtisaslaşmalıdır. Yəni Qubada alma yetişdirmək ucuz və sərfəlidirsə, bu stimullaşdırılmalıdır. Çünki digər meyvə-tərəvəz orda əkilsə risqlər artmış olur, son nəticədə sığorta haqları da yüksək olur".

Dövlət Sığorta Nəzarəti Xidmətinin rəisi Namiq Xəlilov isə bildirir ki, sığorta şirkətlərimiz bu sahədə tam gücü ilə işləməyə hazır deyil":Nə üçün hazır deyil?! Çünki bu sahədə sığortanı aparmaq üçün müəyyən infrastruktur olmalıdır. Birincisi statistik məlumatlar olmalıdır, onlar müəyyən formatlarda emal olunmalıdır. Hər bir region və məhsul üzrə risqlilik dərəcəsi müəyyən olunmalıdır. Sonra sığorta ekspertləri hazırlanmalıdır və s.". Namiq Xəlilov qeyd edib ki, kənd təsərrüfatı sığortası sahəsində kifayət qədər beynəlxalq təcrübə toplanıb, bu sahədə uğurlu mexanizmlər var":Bizim indi əsas vəzifəmiz beynəlxalq təcrübəni öyrənib Azərbaycanda tətbiq etməkdən ibarətdir. Əsas məsələlərdən biri də bu işlər görüldükdən sonra fermerlər arasında maarifləndirmə işlərinin aparılmasıdır". Beləliklə, səslənən fikirlər aqrar sığortanın tətbiqində hələ də müəyyən problemlərin olduğunu göstərir. Halbuki, bu sığorta növünün tətbiqi aqrar sahənin inkişafı üçün zəruri əhəmiyyət kəsb edir.

Qeyd edək ki, əksər Qərb ölkələrində nəinki fermer sahələri, hətta bütövlükdə proses, məhsulun satış qiyməti belə sığortalanır. Bu mənada Azərbaycanda da aqrar sektorun sığortalanmasına çox böyük ehtiyac var. Çünki kənd təsərrüfatı böyük risqlər daşıyır və təbiətdən ciddi şəkildə asılıdır. Ona görə də bu sahədə sığortalanmanın tətbiqi çox önəmlidir. İlk növbədə ona görə ki, kənd təsərüfatı ümumi daxili məhsulun artırılması üçün potensial sahələrdən biridir. Həmçinin aqrar sahə inkişaf etdikcə kənd yerlərində əhali daha çox qazanc əldə edə bilər, işsizlik aradan qalxar. Ən əsası isə ölkənin ərzaq təhlükəsizlyinin təmin olunmasında bu proses böyük əhəmiyyət kəsb edir. Daha bir problem isə ondan ibarətdir ki, sığorta sisteminin işləməməsi səbəbindən banklar da aqrar sahəyə kredit ayırmaqda maraqlı deyil. Halbuki, bu gün fermerlərin kredit resurslarına çox böyük ehtiyacı var ki, həm özləri gəlir götürsün, həm də bazarda bolluq yaransın. Xatırladaq ki, 2002-ci ildə "Kənd Təsərrüfatında Sığortanın Stimullaşdırılması Haqqında" Qanun qəbul olunub. Qanunun qəbul edilməsində əsas məqsəd kənd təsərrüfatı istehsalçılarının əmlakının təbii fəlakətdən sığortalanmasında dövlətin iştirakını təmin etməklə aqrar sahədə sığortanın inkişafını stimullaşdırmaqdır. Daha sonra, 2007-ci ildə Nazirlər Kabineti tərəfindən sığorta haqqının büdcə vəsaiti hesabına ödənilməsi haqqında qərar qəbul olunub. Həmin qərarda göstərilir ki, hər hansı bir sığorta hadisəsi zamanı hesablanmış sığorta haqqının 50%-i dövlət büdcəsi vəsaiti hesabına ödənilməlidir. Lakin bu sahədəki təşviqedici tədbirlərə baxmayaraq, sığorta sistemi aqrar sahədə hələ də çox zəif inkişaf etməkdədir. Məsələnin həlli üçün dövlətin prosesə müdaxiləsi vacib sayılır.