Azərbaycan xarici borc məsələsində problem yaşamayacaq

Tarix: 21.11.2015 / 01:53
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya iqtisadiyyatında müşahidə olunan yeni tənüzzül bəzi ölkələr üçün daha böyük problemlərə yol açır. Belə problemlərdən biri də xarici borc həcminin artması ilə bağlıdır. Böhrana görə iqtisadi inkişafında problem yaşanan ölkələr, vəziyyətdən çıxış yolu kimi, xarici borclanmaya gedir. Artıq Avropada bir sıra dövlətlər, məsələn, İspaniya, Yunanıstan, Potuqaliya və digərləri analoji addımlardan istifadə edir. Eyni vəziyyətə MDB məkanında da rast gəlmək olar.

Dünyanın bir çox böyük iqtisadiyyatlarında da oxşar vəziyyət hökm sürür. Məsələn, ABŞ-ın dövlət borcu daha bir neçə yüz milyard dollar artaraq artıq 19 trilyon dollara yaxınlaşmaqdadır. Ən böyük iqtisadiyyata malik ölkələrdən sayılan Çinin məcmu xarici borcu 30 trilyon dolları keçərək ümumi daxili məhsulun 300%-nə çatıb. Qeyd edək ki, 2007-ci ildə dünya iqtisadiyyatında başlayan böhran ərəfəsində Çinin xarici borcu 7,4 triylon dollar təşkil edib və bu, ÜDM-in 158%-ni təşkil edib. Məhz belə böyük məbləğdə monetar ekspansiya Çinin 2008-2009-cu illərdə qlobal böhrandan yayınmasına yardım edib. Çin 2008-2014-cü illərdə borc yükünü artırmaqla, Avstraliya və Braziliya başda olmaqla, bir çox ölkədən xammal idxal edərək qiymətlərin düşməsinin qarşısını alıb. Bu fonda isə Çinin 30 trilyon dollardan artıq borc yükü yaranıb.

Ölkəmizdə isə xarici borc sahəsində vəziyyət qənaətbəxş səviyyədədir. Maliyyə Nazirliyinin bu günlərdə açıqladığı son məlumata əsasən, 2015-ci il oktyabrın 1-nə Azərbaycanın xarici dövlət borcunun səviyyəsi 6 milyard 730,9 milyon dollar, yəni 7 milyard 054 milyon manat təşkil edir ki, bu da ümumi daxili məhsula nisbətdə 12,4 % deməkdir. Bu, olduqca qənaətbəxş səviyyə hesab edilir. Belə ki, bu və ya digər dövlət üçün xarici borc səviyyəsi həmin ölkədə əldə olunan ÜDM-in yalnız 30%-dən çox hissəsini təşkil etdikdə təhlükəli sayılır. Bizdə isə buna çatmağa hələ çox var. Belə vəziyyət həm də onu göstərir ki, xarici borca xidmət məsələsi üzrə problem yoxdur və gələcəkdə də olmayacaq. Ona görə ki, borc vəsaitlərinin 8%-i 10 ilə qədər, 58,6%-i 10 ildən 20 ilə qədər, 33,4%-i isə 20 ildən artıq olan müddətə cəlb olunub. Əsasən Dünya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı, İslam İnkişaf Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi və digər beynəlxalq maliyyə qurumlarından cəlb edilmiş vəsaitlər iqtisadi islahat proqramlarının dəstəklənməsi, infrastrukturun bərpası və yenidən qurulması, habelə yol tikintisi, regionların su təchizatının yaxşılaşdırılması, dəmiryol nəqliyyatı xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi, sənaye və digər sahələrə istifadə edilib. Hazırda Azərbaycanın xarici dövlət borcu dünyada ən aşağı borclanma göstəricilərindən biridir və bu borcun adam başına düşən həcmi təxminən 680 dollara bərabərdir. Müqayisə üçün deyək ki, bu rəqəm ABŞ-da 57 000 dollara, Böyük Britaniyada 158 000 dollara, Almaniyada 71 000 dollara, Fransada 81 000 dollara, Rusiyada 4200 dollara, Gürcüstanda 2400 dollara, Ermənistanda 2700 dollara bərabərdir.

Həmçinin, Azərbaycanın böyük valyuta ehtiyatlarına malik olması ona xarici borc sahəsində hansısa problem yaratmır. Dövlətin daxili və xarici borclarının idarə edilməsi, cəlb edilmiş kreditlər üzrə yaranan borc öhdəliklərinin vaxtında yerinə yetirilməsi istiqamətində heç bir çətinlik yaşanmır. Gələn il üçün isə dövlət büdcəsindən də dövlət borclarına xidmətlə bağlı xərclərə 1 miylard 249,7 milyon manat vəsait ayırmaq nəzərdə tutulub. Düzdür, mütəxəssislər cəlb edilən xarici kreditlərin böyük əksəriyyətinin qaytarılma vaxtının bir neçə il sonrakı dövrə təsadüf etdiyini də xatırladır. Həmin dövrdə borcların qaytarılması üçün büdcədən pul ayrılmasında problematik hal yaşanmaması üçün borcların miqdarının azaldılması zəruri sayılır. Bundan əlavə, hazırda dünya bazarındakı dəyişikliklərin proqnozlaşdırılmasının mümkün olmadığı dövrlər üçün xarici borclanmaya getmək iqtisadi baxımdan təhlükəli sayılır. Digər tərəfdən, Azərbaycan bütün investisiya və sosial proqramları öz maliyyə vəsaitləri hesabına reallaşdıra bilər. Bu hal Azərbaycana həm təhlükəsizlik baxımından xeyli sərfəlidir, həm də xarici donorlardan, beynəlxalq maliyyə qurumlarından, xarici ölkələrdən asılılığın yaranmasına imkan vermir. İndinin özündə də maliyyə baxımından praktiki olaraq Azərbaycan xarici qurum və ölkələrdən asılı deyil. Hesab edilir ki, bundan sonra ciddi miqdarda xarici borclanmaya gedilməməsi ölkəmizin perspektivdə bu istiqamətdə hansısa problemlə üzləşməsinin qarşısını alacaq.

Bütün bunlar isə beynəlxalq miqyasda da yüksək qiymətləndirilir. Məsələn, "Moody’s" beynəlxalq reytinq agentliyi hesab edir ki, kəskin azalan neft qiymətləri neft gəlirlərindən asılı olan Azərbaycan iqtisadiyyatında müəyyən təsir və təzyiqlər yaratsa da, 42 milyard dollar təşkil edən valyuta ehtiyatları bu təzyiqləri aradan qaldırmaq üçün Azərbaycana vaxt verib. "Moody’s" analitiki Sebastyan Bekker qeyd edib ki, Azərbaycanın yüksək valyuta ehtiyatları hökumətə aşağı neft qiymətləri dövründə büdcə kəsirlərini örtməyə, zəif iqtisadi artımın və azalan büdcə gəlirlərinin öhdəsindən gəlməyə imkan verəcək: "Son 10 ildə yüksək neft gəlirləri Azərbaycana xarici borclarını aşağı səviyyədə tutmağa və Azərbaycan Mərkəzi Bankı ilə Dövlət Neft Fondunda yüksək miqdarda valyuta ehtiyatı toplamağa şərait yaradıb". Bu fonda Azərbaycanın daha az xarici borclanmaya gedəcəyi proqnozlaşdırılır.