Bank əmanətlərinin dollarlaşması prosesi güclənir

Tarix: 19.11.2015 / 02:33
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkə banklarında saxlanılan əmanətlərin hələ də əsas hisssəi dollarla saxlanılmaqdadır. Bu proses cari il ərzində daha geniş vüsət alıb. Aktı Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov da təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, son bir ildə dollarla saxlanılan əmanətlərin və yığımların həcmi hər ay artır. Əgər ötən ilin yekunlarına görə dollarla olan əmanətlərin və yığımların həcmi 6 faiz artmışdısa, təkcə bu ilin 9 ayında həmin pul kütləsinin az qala yarısı dövriyyədən çıxıb və anbarlarda öz saatını gözləməkdədir.

Ölkədə əmanətlərin dollarlaşması səviyyəsi isə 75 faizi keçib.

Əmanətlər yanaşı, dollarla verilən bank kreditlərinin də həcmi artmaqda davam edir. İndi bankların böyük əksəriyyəti kreditləri dollarla verməkdə maraqlı tərəf kimi çıxış edirlər. Bu, dollarla verilən vəsaitlərdə də problemli kreditlərin artmasına gətirrib çıxarır. Ümumiyyətlə, bu qəbildən olan kreditlər hələ də banklar üçün ciddi problem mənbəyidir. Məlumat üçün bildirək ki, ödəniş vaxtı keçmiş kreditlərin ümumi həcmi 2015-ci il oktyabrın 1-nə 1 milyard 353,8 milyon manat təşkil edib. Sentyabrın 1-nə olan analoji göstərici ilə müqayisədə problemli kreditlərin həcmi 20,2 milyon manat və ya 1,5%, ilin əvvəli ilə müqayisədə 377,5 milyon manat, 2014-cü ilin oktyabrın 1-nə nisbətən isə 380,6 milyon manat artıb. Göründüyü kimi artım kifayət qədər böyükdür. Vaxtı keçmiş kreditlərin məcmu kreditlərdə xüsusi çəkisi 7,1%-ə yüksəlib. Qeyd edək ki, sentyabrın 1-nə bu göstərici 6,6%, keçən ilin analoji dövründə isə 5,5% olub.

Manatla verilən vaxtı keçmiş kreditlər oktyabrın 1-nə 911 milyon manat təşkil edib.Xarici valyutada vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi oktyabrın 1-nə 442,8 milyon manat olub. Xarici valyutada problemli kreditlərin məcmu kreditlərdə xüsusi çəkisi oktyabrın 1-nə 5,2% təşkil edib. Keçən ay bu rəqəm 4,9%, ilin əvvəlində 4,1 olub. Göstərilən statistik rəqəmlərdən bir daha aydın görünür ki, xarici valyuta, əsasən də dollarla verilən vəsaitlərdə qaytarlıma vaxtı keçən pulların həcmi artır. Məlumat üçün qeyd edək ki, vaxtı keçmiş kreditlər kreditin əsas məbləği, yaxud ona hesablanan faizlər və ya hər hansı birinin ödənilməyən hissəsi üzrə ödənişlər müqavilədə göstərilən vaxtdan 30 gündən artıq gecikdirilmiş kreditlər sayılır. Yəni ümumilikdə kredit verilməsindən 60 gündən artıq keçdikdə kredit problemli hesab edilir. Kredit ödənilmirsə, birinci xəbərdarlıq yazılır, 60 gün keçdikdə bankın problemli kreditlər şöbəsinə verilir, bu şöbə həmin müştəri ilə iş aparır, 90 günə çatanda iş hüquq departamanetinin tərkibindəki icra şöbəsinə verilir.

Problemli kreditlərlə işin aparılmasına dair hər hansı vahid qayda tətbiq olunmur. Bu səbəbdən həmin kredit üzrə işə hər bank öz daxili qaydasına, müştərinin vəziyyətinə uyğun olaraq həll edə bilər. Amma bu qəbildən olan kreditlərin həcminin artması göstərir ki, banklar problemin həllində effektiv iş ortaya qoya bilmirlər. Bu da problemli kreditlərin miqdarını artırır. Belə vəziyyət isə bank sektoru ilə yanaşı, ümumi iqtisadiyyat üçün təhdid yaradır. Araşdırmalar isə göstərir ki, yenə də bank faizlərinin yüksək olması bu məsələdə öz sözünü deyir. Milli Məclisin üzvü Vahid Əhmədov da bildirib ki, Azərbycanda kredit faizlərinin yüksək olması da narahatedici nüansdır: "Yaranan borcların əsas mənbələrindən biri də budur. Məlumdur ki, kreditin 3 mənbəyi var: biri qoyulan əmanətlərdir, ikincisi Mərkəzi Bankın verdiyi mərkəzləşdirilmiş kreditlərdir, üçüncüsü də bankın xarici maliyyə təşkilatları ilə əlaqəsi varsa, oradan müəyyən vəsaitlərin alması hesabına formalaşmasıdır. Apardığımız təhlil göstərir ki, kreditlərin 70%-ni insanların qoyduqları əmanətlər təşkil edir. Necə olur ki, bank 9-10%-lə əmanət qəbul edir, amma 30-35%-lə kredit verir?! Açıq deyirəm, Azərbaycanda kredit faizinin yüksək olması, məhz həmin 1,4 miylard manat kredit borcunun yaranmasına səbəb olub və bu, bizi narahat edir". Parlamentdə iclas keçirib, bank rəhbərləri ilə birgə müzakirələrin aparılmasını təklif edildiyini vurğulayan V.Əhmədov "report"a açıqlamasında deyib ki, xüsusilə bu ilin fevralında baş verən devalvasiyadan sonra banklarda ciddi problemlər yaranıb:

"Açıq şəkildə bildirim ki, həmin vaxt bir gecədə 20-30 milyon manat ziyan edən banklar var. Bir sözlə, ölkədə kredit problemi var və bunu hamı bilir. Bunun üzərində hazırda iş gedir və çalışacağıq ki, kredit faizləri aşağı düşsün, kredit hamı üçün əlçatan olsun".