Avronun manat qarşısında da çöküşü başlanır

Tarix: 18.11.2015 / 01:45
Bölmə: İqtisadiyyat

Son bir neçə gündə dünya maliyyə bazarlarında avronun əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşması müşahidə olunur. Ekspertlər burada Avropa Mərkəzi Bankının kəmiyyət yumşaldılması proqramının öz təsirini göstərdiyini bildirir. Xatırladaq ki, məlum proqram çərçivəsində hər ay dövriyyəyə 60 milyard avro buraxılır və həmin pula dövlət, özəl qiymətli kağızların alınması həyata keçirilir. Məqsəd avrozonada illik inflyasiya səviyyəsini 2 faizə yaxın həddə saxlamaqdır.

Proqram 2016-cı ilin sentyabr ayına qədər davam edəcək və vəziyyətdən asılı olaraq uzadıla da bilər. Bu müddətdə Avropa iqtisadiyyatına yönəldilən vəsaitin həcmi 1,1 trilyon avro olacaq. Amma avronu sürətlə ucuzlaşdıran təkcə bu hal deyil.

Parisdə törədilən terror aktlarından sonra investorların Avropaya dair narahatlıqları artıb. Bununla əlaqədar olaraq avro dollar qarşısında son 6 ayın ən aşağı səviyyəsinə enib. Treyderlər Fransa döyüş təyyarələrinin Suriyadakı hədəfləri bombalamasından sonra ənənəvi avro ilə müqayisədə Yaponiya yeninə daha çox vəsait yatırmağa başlayıblar. Belə vəziyyət avronun daha sürətlə dəyərdən düşməsinə rəvac verir. Bu ilin mart ayında 1 avro 1.05 dollar idisə, sonradan onun mövqeyi gücləndi. Hətta avqustda 1 avro 1.16 dollara kimi bahalaşdı. Amma son məlumatlara görə, avro avqustdan bəri 8%-ə yaxın dəyərdən düşüb. Paris hadisələri fonunda sürətlə dəyər itirən avro az qala dollarla eyni məzənnəyə malikdir. Bütün bunlar fonunda dollar avroya qarşı sürətlə güclənir. Bu hal bazarlarda neftin qiymətinin dinamik şəkildə aşağı enməsinə də gətirb çıxaran əsas faktorlardan birinə çevrilib. Hətta Neft İxrac edən Ölkələr Birliyinin (OPEK) satdığı xam neftin orta qiyməti 2009-cu ildən bu yana ilk dəfə 50 dollardan aşağı enib. Təşkilatın verdiyi açıqlamaya görə, 15 noyabr tarixində xam neftin barrelinin orta qiyməti 39.71 dollara enib. Neft qiymətləri ötən ilin ortalarından bu yana düşür. OPEK, buna rəğmən, təklif çoxluğu yaradaraq rəqiblərini çətin duruma salmağa çalışır.

Analitiklər bildirir ki, aşağı neft qiymətləri yalnız yüksək xərcli istehsalçılar üçün problem deyil. Bu, eyni zamanda, OPEK üzvlərinin maliyyə vəziyyətini də pisləşdirir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin direktoru Fatih Birol mövcud qiymətlərin üzv ölkələrin gəlirlərini 550 milyard dollar azaldacağını güman edir. Üzv ölkələr son 5 ildə orta hesabla illik 1 trilyon dollar gəlir əldə edib. Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) OPEK-in ən böyük üzvü olan Səudiyyə Ərəbistanının bu il büdcə kəsirinin yaranacağını gözləyir. BVF kəsirin milli gəlirə nisbətinin 20%-ə çatacağını təxmin edir. Bütün bunlar fonunda dolların kursunun avroya nisbətdə artması isə neftin qiymətinə daha sarsıdıcı zərbələr vurur.

Hesab olunur ki, avro bazarda uzun müddət təzyiq altında qalmaqda davam edəcək. Bu hal manatın da kursuna ciddi təsir etmək iqtidarındadır. Bu mənada, əksər ekspertlərə görə, dünya bazarlarında avronun ucuzlaşmasının Azərbaycanda təsiri təbiidir. Manatın kursu ABŞ valyutasına və avroya bağlı olduğundan, dolların avroya qarşı dəyişmə dinamikası manatda da öz əksini tapır. Gözlənir ki, avro manat qarşısında xeyli dəyər itirəcək. Bu durumda avro ilə saxlanan ehtiyatların real ifadəsi də azalacaq. Valyuta ehtiyatlarımızda həm depozit, həm də qiymətli kağız şəklində yerləşdirilmiş avro aktivləri dəyərini xeyli itirəcək. Həmçinin, avro ilə yerləşdirilən əmanətlər dəyərini itirəcək. Avronun ucuzlaşmasının müsbət təsiri yalnız ondan ibarətdir ki, ölkəmizdə Avropa malları ucuzlaşa bilər. Belə durum həm də dolların kursunun tədricən artmasına rəvac vermək iqtidarındadır. Amma bunun əhali arasında yeni ajiotaja səbəb olacağı proqnozlaşdırılmır. Məsələ burasındadır ki, bu il fevralın 21-də həyata keçirilən devalvasiya ilə zərər görən bir çox Azərbaycan vətəndaşı bu gün dolların qalxmasından əvvəlki qədər narahat deyil.

Banklar özləri də etiraf edir ki, son günlərdə dolların yenidən bahalaşması banklara elə də böyük əhali axını ilə müşayiət olunmur. Bunun səbəbi əhalinin böyük bir hissəsinin əmanətlərini artıq dollara çevirməsidir. Hətta vəsaitləri dollarda olanlar dolların bahalaşması ilə qazanc əldə edəcəklərini düşünür. 30 sentyabr 2015-ci il tarixinə olan məlumata görə, fiziki şəxslərin banklardakı əmanətləri 7 milyard 311,8 milyon manat təşkil edib. Əmanətlərin 24,3%-i və ya 1 milyard 777,8 milyon manatı milli valyutada, 75,7%-i və ya 5 milyard 534 milyon manatı xarici valyutada olub. Deməli, dolların bahalaşmasının vətəndaşlar üçün mənfi fəsadları olmayacaq. Amma dolların çox bahalaşması da arzuedilən hal sayılmır.