Çin yuanının yeni devalvasiyası Azərbaycana nə vəd edir?

Tarix: 17.11.2015 / 02:30
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya maliyyə bazarlarında Çin yuanı ilə bağlı yeni bir vəziyyət yaranmaqdadır. Söhbət ondan gedir ki, yuan Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) Xüsusi Borclanma Hüququ (SDR) statusuna sahib olmağa hazırlaşır. Artıq BVF icraçı direktoru Kristin Laqard Çin yuanının SDR səbətinə daxil olmasını tövsiyə edib. BVF ekspertləri yuanın sərbəst tədavül edən və geniş istifadə olunan valyuta olduğu qənaətinə gəlib.

BVF icraçı direktoru ekspertlərin fikrini dəstəkləyərək bildirib ki, Çin yuanı ilə bağlı qərar BVF-nin 30 noyabr tarixində keçiriləcək növbəti iclasında qəbul ediləcək. Çin Mərkəzi Bankı BVF-nin bu qərarını dəstəklədiyini və ölkənin maliyyə sistemində islahatların bundan sonra da davam edəcəyini bildirib. Qeyd edək ki, SDR 1969-cu ildə BVF tərəfindən yaradılıb. Hazırda SDR ABŞ dolları, funt sterlinq, yen və avrodan ibarətdir. Artıq onların sırasına yuan da qoşulur. Beləliklə, yuan dünya miqyasında işlənən valyutaya çevrilir. Amma burada bəzi məqamları da nəzərə almaq lazım gəlir. Əvvəla, yuanın SDR-in tərkibinə daxil olmasından sonra onun sərbəst valyuta məzənnəsinə keçməsi məcburiyyəti yaranır. Hazırda Çin Mərkəzi Bankı yuanın məzənnəsini valyuta bazarına müdaxilə edərək dəstəkləyir. Amma 30 noyabr tarixindən sonra yuan dünyanın əsas valyutaları ilə müqayisədə öz bazar qiymətini müəyyənləşdirməyə çalışacaq. Proqnozlar onu göstərir ki, bu zaman yuan dollara nisbətdə yenə dəyər itirəcək. Hazırda bir dollar 6,35 yuana bərabərdir. Amma ayın sonundan etibarən bir dolların 7,5 yuana kimi bahalaşması gözlənir. Bu, yuanın yeni devalvasiyası deməkdir. Belə bir vəziyyətdə dünya iqtisadiyyatı ciddi mənfi təsirə məruz qala bilər. Çinin qonşu ölkələri də daxil olmaqla, dünyanın bir çox ölkəsi milli valyutasını devalvasiya etmək məcburiyyətində qala bilər. hər halda, iki ay əvvəl belə vəziyyət yaşandı və dünya iqtisadiyyatı bundan xeyli zərər gördü. Çinin özü üçün belə vəziyyət sərfəlidir. Cənub-Şərqi Asiyanın inkişaf etmiş ölkələrinin ixracatı artırması və bu tendensiyanın hələ bir müddət davam edəcəyi fonunda Çin məhsullarının ixracının azalması yeni devalvasiyanın lehinə ciddi arqumentdir. Açıq-aşkar görünür ki, milli valyutanın zəifləməsi ixracatçılara sərf edir. İkinci səbəb kimi uzun müddət deflyasiya ilə mübarizə aparan, amma cəhdləri nəticəsiz qalan Çin istehsalçılarına qiymətlərin yenidən aşağı salınması vacibdir. Və nəhayət, üçüncü səbəb kimi ölkədən kapital axını göstərilir, bu axın nəticəsində Mərkəzi Bank yuanın kursunu saxlamaq üçün valyuta intervensiyası etmək məcburiyyətində qalır. Amma yeni devalvasiya bunun da qarşısını alacaq. Lakin bu durumda makroiqtisadi nöqteyi-nəzərdən dünyanın bir və iki nömrəli iqtisadiyyatları sayılan ABŞ və Çin arasında iqtisadi müharibənin yeni mərhələsi başlayacaq. ABŞ-la Çin arasında sərt qarşıdurmanı müşahidə edən çoxları, hətta analitiklərin əksəriyyəti hesab edir ki, bu qarşıdurma qlobal iqtisadi artım üçün təhlükə törədir. İqtisadi müharibələr geniş miqyasda rəqabətli mübarizə deməkdir. Hazırda Pekin ixracatçıları dəstəkləmək, onların qiymətləri artırmasına yol verməmək üçün devalvasiyaya üstünlük verir. Amma ABŞ buna qarşı çıxır və belə vəziyyətdə dünya iqtisadiyyatında qeyri-stabillik yarana bilər. Bu da valyutaların qiymətinin oynaması, enerji daşıyıcılarının qiymətinin yeni ucuzlaşması, neft ixrac edən ölkələrin daha çətin vəziyyətə düşməsi deməkdir.

Onu da bildirək ki, bu prooses, xüsusən də yuanla bağlı baş verənlər Azərbaycanın da maraq dairəsindədir. Çünki Azərbaycan Çin puluna xeyli həcmdə investisiya yatırıb. Azərbaycan Dövlət Neft Fondu (ARDNF) investisiya portfelinin valyuta səbətinin yüksək diversifikasiyasının təmin edilməsi istiqamətində növbəti mərhələ olaraq Çin yuanında investisiyalara başlayıb. Bu məqsədlə 2014-cü ildə Çin Mərkəzi Bankından 3 milyard yuan həcmində investisiya üçün müvafiq lisenziya alınıb və adıçəkilən qurumla dövlət və agentliklərin istiqrazlarının alqı-satqısı və saxlanmasına dair müqavilə imzalanıb. 2015-ci il iyulun 1-dən isə Çin yuanında ilk investisiyalara başlanıb. Ekspertlər qeyd edir ki, Dövlət Neft Fondunun rezervlərinin müxtəlif valyutalarda saxlanması risqlərin idarə olunması baxımından müsbət sayılmalıdır. Bu fonda rezervlərin ayrı-ayrı valyutalarda saxlanması mümkündür. Çünki bir valyutanın dəyəri aşağı düşəndə avtomatik olaraq digər dönərli valyutanın dəyərində artımlar olur. Belə vəziyyət isə maliyyə bazarlarında valyutaların kursunun dəyişməsindən Azərbaycanın daha az zərər görməsini təmin edir. Amma baş verənlərin neftin qiymətini aşağı salması ölkəmiz üçün sərfəli sayılmır.

Digər tərəfdən, ABŞ-ın "Societe Generale" maliyyə mərkəzinin strateqi Albert Edvards Çinin valyutasının dəyərini azaltması qərarının müxtəlif ölkələrdə iqtisadiyyatları iflasa aparacaq böyük bir deflyasiya dalğasına təkan verəcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Albert Edvardsın ssenarisinə görə, Çinin qərarı Asiyadan Avropaya və ABŞ-a qədər bütün dünyada deflyasiyanın yayılmasına və iqtisadiyyatların çökməsinə səbəb ola bilər: "İnkişaf etməkdə olan ölkələrin bazarlarında devalvasiyaların sürətlənməsinin Qərbdə deflyasiya dalğaları yaradacağını və hazırda çətin vəziyyətdə olan şirkətlərin gəlirliliyinə təsir göstərərək bizi durğunluğa aparacağını gözləyirik".