Azərbaycan neft gəlirlərinin azalmasını təbii qaz satışı ilə kompensasiya edəcək

Tarix: 23.10.2015 / 03:57
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya neft bazarında cərəyan edən son hadisələr bu məhsulun qiyməti ilə bağlı müsbət heç nə vəd etmir. Proseslər göstərir ki, geosiyasi maraqlar yaxın tezlikdə neftin qiymət yüksəlişini əngəlləyən əsas faktor olaraq qalacaq. Rusiyalı ekspert Anna Kokoreva da bildirir ki, neftin qiyməti uzun müddət bahalaşmayacaq. Onun sözlərinə görə, qiymətin bahalaşmamasına əsas səbəb Avropa Birliyi, Çin, Rusiya, Braziliya, Argentina və sair kimi ölkələrin inkişaf tempinin dayanmasıdır:

"Bu, neftə yaranan tələbatı aşağı salır. Neft hasilatçıları bazar uğrunda amansız mübarizəyə başlayıblar. Yaxın iki ildə həmin savaş davam edəcək. Yalnız qaliblər müəyyən olunduqdan sonra hər kəs yenidən öz yerinə oturacaq".

Neft hasilatçılarının bazar uğrunda amansız mübarizəsi OPEK-in bu kartelə daxil olmayan ölkələrin iştirakı ilə qiyməti bahalaşdırmaq planını müzakirə etmək üçün Vyanada keçirdiyi texniki müşavirənin də tam fiasko ilə nəticələnməsinə gətirib çıxarıb. Məlumatlara görə, müşavirədə neftin qiymətini 70-80 dollara qaldıra bilmək üçün hasilatı azaltmaq planına Venesueladan başqa dəstək verən olmayıb. Xatırladaq ki, nefti bahalaşdırmaq üçün hasilatı mərhələlərlə azaltmaq təklifini OPEK-ə daxil olmayan Venesuela irəli sürmüşdü və bununla bağlı iclasa Azərbaycan da dəvət almışdı. Ancaq Azərbaycanın energetika naziri Natiq Əliyev müşavirəyə qatılmaqdan imtina edib. Eləcə də OPEK-ə daxil olmayan ölkələrdən Norveç və Oman da bu müşavirəyə öz nümayəndə heyətlərini göndərməyib. Rusiya, Qazaxıstan, Kolumbiya, Meksika və Venesuela nümayəndə heyətləri müşavirəyə getsə də, Venesuela istisna olmaqla, qalanlar hasilatı azaltmaq ideyasını dəstəkləmədiklərini əvvəlcədən elan etmişdilər. Rusiya nümayəndəsi, Yanacaq və Energetika Nazirliyinin departament rəhbəri İ.Qalkin də ölkəsinin hasilatı süni şəkildə azaltmaq ideyasına qarşı olduğunu bildirib. Müşavirədə OPEK-ə daxil olan ölkələr də hasilatı azaltmaq ideyasını boykot ediblər. OPEK-in bazara gündə 30 milyon barrel neft çıxarmasına dair limit müəyyən olunsa da, hazırda kartel ölkələri sutkada 31.6 milyon barrel neft satır. Bu baxımdan Vyana müşavirəsinin nəticəsiz başa çatması neftin daha da ucuzlaşmasına səbəb olub. ABŞ Maliyyə Nazirliyinin Konqres üçün hazırladığı "Beynəlxalq iqtisadiyyat və faiz siyasəti haqqında" adlı rüblük hesabatında isə bildirilir ki, neftin qiymətlərinin sərt enişi qlobal pul axını dinamikasında ciddi sıçrayışa səbəb olub: pul xammal ixracçılarından idxal edənlərə doğru axır. Neftin aşağı qiymətlərinin əsas xeyir götürənləri isə Asiya ölkələridir. Onlar 6 ayda xammal alışında ümumilikdə 340 milyard dollara qənaət ediblər. Avrozona ölkələri neft alışına ötən illə müqayisədə bu il 142 milyard dollar az xərcləyib. "Şist bumu"na rəğmən neft idxal etməkdə davam edən ABŞ-a gəldikdə isə, Birləşmiş Ştatlar ilk yarımildə "qara qızıl" idxalına 110 milyard dollar az xərcləyib. Əsas itkiyə neft hasil və ixrac edən ölkələr məruz qalıb: hasilatçı ölkələrin ümumi valyuta gəlirləri bu ilin ilk rübündə 295 milyard dollardan 40 milyard dollara düşüb.

Ən böyük itkini Səudiyyə Ərəbistanı yaşayıb. Belə ki, bu ölkənin neft gəlirləri yarımil ərzində 150 milyard dollar azalıb. Fars körfəzinin digər ölkələri ümumilikdə 130 milyrad dollar itiriblər. Bu itkilərin həcminin neftin qiymətinin düşməsi fonunda daha da artması qaçılmaz sayılır.

Aydındır ki, bu halda, neft hasilatçısı kimi Azərbaycanın da gəlirləri azalacaq. Amma ölkə neftin ucuz qiymətinə hazırdır. Həmçinin, proseslər Azərbaycanın neft gəlirlərinin azalmasının qazdan əldə olunan vəsaitlə kompensasiya olunacağını göstərir. Xüsusən də Avropanın Azərbaycan qazına böyük marağının olması bu prosesi daha da sürətləndirir. Elə bu günlərdə Amerikada çıxan "Penn Energy" jurnalı da sözügedən məqama xüsusi diqqət yetirib. Qeyd olunur ki, Azərbaycandan Türkiyə, Bolqarıstan, Yunanıstan və İtaliya istehlakçılarına təbii qaz nəql edilməsi üçün nəzərdə tutulan üç qaz kəmərinin tikintisi ilə bağlı işlərə başlanıb: "Azərbaycan tarixən neft hasil edən ölkə kimi məşhur olsa da, onun qaz istehsalçısı və ixracatçısı kimi də əhəmiyyəti artmaqdadır".

Məqalədə vurğulanır ki, Avropada "Cənub qaz dəhlizi"nə qoşula biləcək digər qaz kəmərləri - interkonnektorlar tikintisi barədə təkliflər də səslənir. Məsələn, "Transbalkan" qaz kəməri vasitəsilə Macarıstandan və Rumıniyadan keçməklə Slovakiyadan Türkiyəyə "Eastring" adlı reversiv boru kəmərinin inşa edilməsi təklif olunub. O da vurğulanır ki, bu il iyun ayının axırlarında Azərbaycandan Gürcüstan-Türkiyə sərhədinə qədər Cənubi Qafqaz qaz kəmərinin genişlənməsi layihəsi başlanıb, 2015-ci ilin mart ayında isə Gürcüstan-Türkiyə sərhədindən başlanan və Türkiyə ilə Yunanıstanın sərhədində başa çatan "Transanadolu" qaz kəmərinin tikintisinə rəsmən start verilib. 2016-cı ildə "Transadriatik" qaz kəmərinin tikintisinə başlanması gözlənir.

Türkiyə-Yunanıstan sərhədindən başlanan bu kəmər Yunanıstan və Albaniya ərazisindən keçməklə Adriatik dənizinin dibi ilə İtaliyadakı terminala qədər uzanacaq. Bütün bunlar isə Azərbaycanın təbii qaz satışından böyük gəlir əldə etməsilə nəticələnəcək.