Nefti ucuzlaşdıran ölkələr indi bunun əziyyətini özləri çəkir...

Tarix: 22.10.2015 / 03:35
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya bazarında neftin qiymətinin ucuzlaşması bu prosesdə rol oynayan ölkələrin özünə də böyük ölçüdə zərər vurmağa başlayıb. Qeyd edək ki, neftin dəyərdən düşməsində əsas rol oynayan dövlətlər qismində daha çox ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanının adı hallanır. Xüsusən də Səudiyyə Ərəbistanının hasilatı azaltmaqdan imtina etməsi qiymətlərin yenidən yüksəlməsinin qarşısını alıb.

Amma artıq bu vəziyyət sözügedən ölkəyə də mənfi istiqamətdə ciddi təsir etməyə başlayıb. Hətta iş o yerə çatıb ki, Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı neftin ucuzlaşması fonunda dövlət sifarişilə görülən işlərə ödəniş edə bilmir. Krallıq 2009-cu ildən bəri ilk dəfə dövlət büdcəsi kəsirini formalaşdırmaq problemi ilə üzləşib.

"Bloomberg" agentliyi üç məlumatlı mənbəyə istinadən xəbər yayıb ki, infrastruktur layihələrini reallaşdıran şirkətlər 6 aydır ödəniş gözləyir, hökumət isə pul vəsaitlərinə qənaət etməyə çalışır. Agentliyin adının açıqlanmasını istəməyən mənbəsi qeyd edib ki, ödənişlərin yubadılması problemi bu ildən dərinləşib və dövlət şirkətlərlə bağladığı müqavilələrin dəyərinə yenidən baxmaq istəyir. Krallığın gəlirlərinin təxminən 80 faizi neftdən gəlir. Səudiyyə Ərəbistanı problemi həll etmək üçün beynəlxalq ehtiyatlarından istifadə edir, xərclərini azaldır və istiqrazlar yerləşdirir. Ölkənin beynəlxalq ehtiyatları təxminən 82 milyard dollar azalıb.

ABŞ-da da vəziyyət pisləşməkdədir. Beynəlxalq Enerji Akademiyasının məlumatına görə, ötən ay ABŞ-da neft hasilatı gündəlik 120 min barrel azalıb. Bu, son 1 ildə ABŞ-da qeydə alınan ən aşağı istehsal göstəricisidir. Eyni zamanda, Birləşmiş Ştatlarda hasilatın azalacağı ilə bağlı proqnozlar verilməkdədir. Bu durum neft istehsalı və emalı ilə məşğul olan ABŞ şirkətlərinin yarıya qədərinin fəaliyyətinin dayanması ilə nəticələnib. Vəziyyətin daha da pisləşəcəyi gözlənir. OPEK üzvlərinin bir çoxunda da eyni hal müşahidə olunur. Vyanada Venesuelanın təşəbbüsü ilə çağırılan toplantıda bu ölkənin neft naziri Euloqio del Pino yeni strategiya - hasilatı azaltmaq hesabına neftin bir barrelinin qiymətini 70 dollardan aşağı olmayan səviyyəyə çatdırmaq üçün öz təkliflərini təqdim edib. Xatırladaq ki, məşvərətə 8 qeyri-OPEK üzvü - Azərbaycan, Braziliya, Kolumbiya, Qazaxıstan, Norveç, Meksika, Oman və Rusiya dəvət edilib. Lakin Azərbaycan bu məşvərətə qatılmayıb. Energetika naziri Natiq Əliyev bununla bağlı bildirib: "Biz OPEK-in iclasında iştirak etmək üçün dəvət alsaq da, düşündüm ki, orada müzakirə olunan məsələlər bizim üçün o qədər də vacib deyil. Buna görə, özüm qərar qəbul etdim ki, orada iştirak etməyə ehtiyac yoxdur". Natiq Əliyev vurğulayıb ki, OPEK-in iclaslarında bir neçə vacib məsələ, o cümlədən neftin hasilatının azaldılması ilə bağlı məsələyə dəfələrlə baxılsa da, Səudiyyə Ərəbistanı başda olmaqla, digər OPEK ölkələri heç zaman buna getməyib: "Şübhəsiz, OPEK vaxtında belə bir qərar qəbul etsəydi, neftin hasilatını aşağı salsaydı, ola bilsin ki, neftin qiyməti artardı. Bu bizim üçün də əlverişli olardı. Eyni zamanda, qeyri-OPEK ölkələri də neftin hasilatının azaldılması ilə bağlı səy göstəriblər". Artıq o da bəllidir ki, kartelə üzv olmayan ölkələr hasilatı azaltmaq niyyətində deyillər. Əksinə, Rusiya hasilatı daha da artırır. Üzləşdiyi çətinliyə rəğmən, Səudiyyə Ərəbistanı da hələlik hasilatı azaltmaq niyyətində olmadığını bildirir. Bu durumda İranın neft naziri Bican Namdar Zangane xəbərdarlıq edib ki, OPEK ölkələri hasilatı azaltmalı və neftin bir barrelinin qiymətini 70-80 dollaradək artırmağa nail olmalıdırlar. Əks təqdirdə, Qərb sanksiyalarını ləğv etdikdən bir həftə sonra İran bazara gündə 500 min barrel neft çıxaracaq. Bu da qiymətlərin daha da aşağı düşməsinə gətirib çıxaracaq. Məhz bütün bunlar fonunda "MoodyTs" beynəlxalq reytinq agentliyi "Brent" markalı neftin 2016-cı il qiymətləri ilə bağlı yeni proqnoz açıqlayıb. Gələn il neftin bir barrelinin 53 dollar olacağı proqnozlaşdırılır. Əvvəlki proqnoz 57 dollar idi. "MoodyTs" agentliyi "Layt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti üçün də proqnozu dəyişib. Gələn il üçün qiymət 52 dollardan 48-ə düşürülüb.

Xatırladaq ki, "MoodyTs" neft qiymətlərinin azalmasına çox az sayda ölkənin, o cümlədən Azərbaycanın hazır olduğunu bildirib. "Moody’s" analitiki Sebastyan Bekker qeyd edib ki, Azərbaycanın yüksək valyuta ehtiyatları hökumətə aşağı neft qiymətləri dövründə büdcə kəsirlərini örtməyə, zəif iqtisadi artımın və azalan büdcə gəlirlərinin öhdəsindən gəlməyə imkan verəcək: "Son 10 ildə yüksək neft gəlirləri Azərbaycana xarici borclarını aşağı səviyyədə tutmağa və Azərbaycan Mərkəzi Bankı ilə Dövlət Neft Fondunda yüksək miqdarda valyuta ehtiyatı toplamağa şərait yaradıb. Buna baxmayaraq, neft gəlirlərindən asılı olan Azərbaycan gələcəkdə neftin qiymətlərinin azalmasına qarşı həssas qalmaqda davam edir.

Hökumət neft gəlirlərini qeyri-neft sektorunun inkişafına yönəltməyə davam etməlidir".

Lakin aydındır ki, neftin dünya bazar qiymətinin yüksəlməsi Azərbaycan üçün olduqca faydalıdır. Bu, ölkəyə daxil olan valyutanın həcminin artmasının, büdcə gəlirlərinin çoxalmasının, monetar stabilliyin və dövlət rezervlərinin həcminin qorunub saxlanmasının əsas şərtlərindən hesab edilir.