Aqrar sahənin sığorta problemi kəskinliyi ilə yenə ortada...

Tarix: 20.10.2015 / 02:35
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkənin cənub zonasına yağan güclü leysan kənd təsərrüfatına da təsirsiz ötüşmədi. Təkcə həyətyanı sahələr yox, müəyyən təsərrüfatlar da yağışdan ciddi zərər gördü. Bu vəziyyət fermerlərin yenə də ciddi zərərə düşməsilə yanaşı, aqrar sahədə sığorta məsələsini yenidən gündəmə gətirdi. Real durum aqrar sferada sığorta ilə bağlı hələ də böyük problemlərin olduğunu üzə çıxarır.

Problem isə ikitərəflidir. Məsələ burasındadır ki, həm fermerlər, həm də sığorta şirkətləri bu sahədə fəaliyyətin genişlənməsinə maraq göstərmir. Qeyd edək ki, bu günlərdə məsələ ilə bağlı Dövlət Sığorta Nəzarəti Xidmətinin rəisi Namiq Xəlilov maraqlı açıqlama veribş. O qeyd edib ki, Azərbaycanın sığorta şirkətləri kənd təsərrüfatı sahələrini, mal-qaranı sığortalamağa maraq göstəmir. Xidmət rəhbəri bunun səbəblərinin sadəcə şirkətlərlə bağlı olmadığını, dünyada da aqrar sığortanın kifayət qədər risqli sayıldığını vurğulayıb. Məhz buna görə məsələyə dövlətlər qarışır.

Namiq Xəlilov bildirib ki, Azərbaycan bu sahədə qonşu Türkiyənin təcrübəsini əsas götürəcək. Türkiyədə isə problem sığorta şirkətlərinin birləşərək "hovuz" adlı sistem yaratması ilə həll olunub. Bu "hovuz"a bütün sığorta haqları toplanır, zərər burdan ödənir. Böyük fəlakətlər zamanı bu "hovuz"un vəsaiti zərəri ödəməyə kifayət etmədikdə dövlət çatışmayan məbləği əlavə edir. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda kənd təsərrüfatı sığortasına təkan vermək üçün Türkiyənin "TARSİM" adlanan kənd təsərrüfatı siğortasının iş prinsiplərinin tətbiqi də uzun müddətdir ki, araşdırma mövzusudur. Qeyd edək ki, Türkiyədə kənd təsərrüfatı sahəsində olan risqlərə təminatın verilməsi, risqin ən yaxşı şərtlərdə transferi üçün əlverişli mühitin yaradılması, meydana gələcək zərərlərdə təzminatın məhz tək mərkəzdən ödənməsi məqsədilə vahid sistem yaradılıb. Bu sistem dövlət sığorta haqlarının ödənilməsində fermerə yardım da göstərir. Yardımın miqdarı hər il üçün məhsul, risq, bölgə və fermer təsərrüfatının böyüklüyü nəzərə alınaraq ölkənin Nazirlər kabinetinin qərarı ilə təyin olunur.

Aqrar risqlərin sığortasında ən effektiv vasitə Amerika və Avropa modellərinin ustünlüklərinin birləşdirilməsidir. Belə birləşmənin nümunəsi kimi İspaniyanı qeyd etmək olar. Ispaniyada fermerlərə sığorta ödənişlərinə görə subsidiyalar verilir və təkrar sığorta idarə olunur. Nəticədə, məhsulun 80%-i sığortalanır. Ölkəmizdə də belə qabaqcıl təcrübələrin tətbiqi zəruri sayılır. Əks halda kənd təsərrüfatı sığorta üzünə həsrət qalmaqda davam edəcək. Bundan isə daha çox fermerlər zərər görür. Mütəxəssislər bildirir ki, bu gün aqrar sektorun sığortalanmasına çox böyük ehtiyac var. Çünki kənd təsərrüfatı böyük risqlər daşıyır və təbiətdən ciddi şəkildə asılıdır. Müxtəlif təbii hadisələr nəticəsində fermer istehsal etdiyi məhsulu tamamilə itirə bilər. Ona görə də bu sahədə sığortalanma çox ciddi məsələdir. Həm də məhsulların sığortalanması fermerlərin üzləşdiyi problemləri aradan qaldırar. Bu məsələni bir çox ölkələr təşviq yolu ilə həll edir. Yəni aqrar sahədə çalışan insanların sığortasının müəyyən bir hissəsinin, hətta bəzi məhsullar üzrə 50%-nin dövlət tərəfindən qarşılanması prosesi baş verir. Azərbaycanda da təşviq yolu ilə aqrar sahəni canlandırmaq mümkün sayılır. Təşviq kampaniyaları sığorta şirkətlərini də əhatə etməlidir. Ekspertlər bildirir ki, çıxış yollarından biri Təminat Fondunun yaradılmasıdır. Bunu ya dövlət, ya özəl şirkət, yaxud da hər ikisi birlikdə şərikli olaraq yarada bilər. Təminat Fondu banklara, hansısa problem olacağı təqdirdə, risqləri minimuma endirəcəyi barədə təminat verir. Yəni təminat fondunun yaradılması gələcəkdə bankların çəkinmədən kənd təsərrüfatı sektorunu kerditləşdirməsinə imkan verir. Bu mənada Azərbaycanda qeyd olunan fondun yaradılmasına böyük ehtiyac var.

Onu da xatırladaq ki, 2002-ci ildə "Kənd Təsərrüfatında Sığortanın Stimullaşdırılması Haqqında" Qanun qəbul olunub. Qanunun qəbul edilməsində əsas məqsəd kənd təsərrüfatı istehsalçılarının əmlakının təbii fəlakətdən sığortalanmasında dövlətin iştirakını təmin etməklə aqrar sahədə sığortanın inkişafını stimullaşdırmaqdır.

Daha sonra, 2007-ci ildə Nazirlər Kabineti tərəfindən sığorta haqqının büdcə vəsaiti hesabına ödənilməsi haqqında qərar qəbul olunub. Həmin qərarda göstərilir ki, hər hansı bir sığorta hadisəsi zamanı hesablanmış sığorta haqqının 50%-i dövlət büdcəsi vəsaiti hesabına ödənilməlidir. Lakin bu sahədəki təşviqedici tədbirlərə baxmayaraq, sığorta sistemi aqrar sahədə hələ də çox zəif inkişaf etməkdədir. Belə vəziyyətdən isə daha çox fermerlər zərər çəkir.