Azərbaycan dünyada neftin ən ucuz qiymətlərinə hazır ölkə kimi...

Tarix: 20.10.2015 / 03:58
Bölmə: İqtisadiyyat

Neft bazarında cərəyan edən son proseslər burada qiymətlərin müəyyən olunmasında spekulyativ amillərin bundan sonra da müəyyən müddət hökmran olacağını göstərir. Xüsusən də Rusiyanın neft gəlirlərini kəskin azaltmaq məqsədilə Qərb ölkələrinin atdığı addımlara bəzi ərəb dövlətlərinin verdiyi dəstək vəziyyəti daha da çətinləşdirir.

Bu arada Suriya məsələsinə görə Rusiya ilə münasibətləri xeyli pisləşən Səudiyyə Ərəbistanının kommersiya xarakterli neft ehtiyatı 2002-ci ilin rekordunu təzələyərək 326,6 milyon barrel olub. "Blomberq" agentliyi Səudiyyə Ərəbistanının neft ehtiyatını dünya bazarlarında öz yerini möhkəmləndirmək üçün artırdığını bildirib. O da qeyd olunur ki, bu hal neftin qiymətinin daha da ucuzlaşmasına rəvac verə bilər.

Qeyd edək ki, bu məsələ OPEK-in neftin qiymətinin 70 dollara qaldırılması yollarının müzakirəsinə dair oktyabrın 21-də keçiriləcək müşavirəsində də geniş müzakirə olunacaq. Xatırladaq ki, OPEK-ə üzv olan və ya olmayan hasilatçı ölkələrin müşavirəsini çağırmaq təklifini kartelin baş katibi Abdalla əl-Badri irəli sürüb. Gözlənir ki, iclasda Venesuela neftin qiymətinin artırılmasına dair yeni strategiya təklif etsin. Venesuela hesab edir ki, bu strategiya sayəsində neftin qiymətini 70 dollara qaldırmaq mümkündür.

Lakin nəinki OPEK-ə daxil olmayan, eləcə də kartelə üzv olan ölkələrin əksəriyyəti, qiymətlərin aşağı olmasına baxmayaraq, hasilatı azaltmaq təkliflərinə müsbət yanaşmır. Nəticədə OPEK-in neft bazarına təsir imkanı faktiki olaraq yoxdur. Ən iri neft hasilatısı olan Səudiyyə Ərəbistanı hasilatı heç bir halda aşağı salmayacağını elan edib. O cümlədən İran və bir çox digər hasilatçı ölkələr də bu taktikanı seçib. Bütün bunlar neftin qiymətinin aşağı düşəcəyini istisna etmir. Belə vəziyyət isə neft hasil edən ölkələrin maliyyə gəlirlərinə mənfi təsir göstərir. Amma neftin aşağı qiymətinə hazır olan ölkələr də var və bu sırada Azərbaycanın adı ön sıralarda çəkilir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Almaniyada Azərbaycan iqtisadiyyatı ilə bağlı "Moody’s" beynəlxalq reytinq agentliyinin növbəti məruzəsi dərc edilib. Məruzədə deyilir ki, Azərbaycanın xarici və yerli valyutada dövlət istiqrazları üzrə suveren reytinqinin "Baa3", proqnozunun "stabil" kimi təsdiq olunmasında Azərbaycanın xarici valyuta ehtiyatlarının iqtisadiyyatda hər hansı mənfi təsirin qarşısını almaqda "bufer" effekti yaratması əsas rol oynayıb. Agentlik hesab edir ki, kəskin azalan neft qiymətləri neft gəlirlərindən asılı olan Azərbaycan iqtisadiyyatında "şok" təsiri və təzyiqlər yaratsa da, 2015-ci ilin ikinci rübünün sonunda 42 milyard dollar təşkil edən valyuta ehtiyatları bu təzyiqləri aradan qaldırmaq üçün Azərbaycana müəyyən qədər vaxt verib.

"Moody’s" analitiki Sebastyan Bekker qeyd edib ki, Azərbaycanın yüksək valyuta ehtiyatları hökumətə aşağı neft qiymətləri dövründə büdcə kəsirlərini örtməklə, zəif iqtisadi artımın və azalan büdcə gəlirlərinin öhdəsindən gəlməyə imkan verəcək: "Son 10 ildə yüksək neft gəlirləri Azərbaycana xarici borclarını aşağı səviyyədə tutmağa və Azərbaycan Mərkəzi Bankı ilə Dövlət Neft Fondunda yüksək miqdarda valyuta ehtiyatı toplamağa şərait yaradıb. Buna baxmayaraq, neft gəlirlərindən asılı olan Azərbaycan gələcəkdə neftin qiymətlərinin azalmasına həssas qalmaqda davam edir. Hökumət neft gəlirlərini qeyri-neft sektorunun inkişafına yönəltməyə davam etməlidir". Agentlik İrana qarşı tətbiq edilən iqtisadi sanksiyaların aradan qaldırılmasından sonra İran neftinin dünya bazarlarına daxil olması ilə neft qiymətlərinin 2016-cı ildə bir qədər də enə biləcəyini qeyd edib: "Bu, Azərbaycan iqtisadiyyatına mənfi təsir etsə də, qonşu İranla ticarət münasibətlərinin bərpası yaranan çətinlikləri kompensasiya etməyə kömək edəcək". Beləliklə, ölkəmiz neftin aşağı qiymətilə bağlı yarana biləcək problemləri uğurla çözə biləcək. Amma bütün ölkələr haqda bunu demək olmaz. Məsələn, mərkəzi Londonda yerləşən "Energy Aspects" məsləhətçi şirkətinin neft analitiki Virendra Kauhan bildirir ki, gəlirlərinin böyük hissəsi neft ixracına bağlı olan Körfəz ölkələri neftin qiymətinin ucuzlaşması ilə iqtisadi və maliyyə problemləri ilə qarşılaşa bilər. O, neftin qiymətinin ucuzlaşmasının Körfəz ölkələrinin dövlət büdcəsinə mənfi təsir edəcəyini bildirib: "Neftin qiymətlərinin 2014-cü ilin iyunundan bu vaxtadək 60 faizə qədər ucuzlaşması və yaxın zamanda 70 dollardan aşağı olacağına dair proqnozlar gəlirlərinin, demək olar ki, hamısını neftdən əldə edən ölkələr üçün müəyyən narahatlıqları gündəmə gətirib.

Əsasən də son 10 ildə artan neft qiymətləri ilə əlaqədar təxminən 2,5 trilyon dollarlıq ehtiyata sahib olan və Orta Şərqin böhranlarla sarsıldığı bu dövrdə neft sərvətinin təmin etdiyi maliyyə gücü ilə siyasi, ictimai və iqtisadi tarazlıqlarını qorumağı bacaran Körfəz ölkələri baş verə biləcək təhlükədən ən çox təsirlənəcək bölgələr arasında yer alır.

Neftin qiymətlərinin uzun müddət hazırkı səviyyədə qalması və ya ucuzlaşması Körfəz ölkələrində dövlət büdcəsinə xeyli zərər vuracaq. Bu vəziyyət ötən vaxtlarda Səudiyyə Ərəbistanının büdcəsindəki azalmanın qarşısını almaq üçün dünyanın ən böyük fondlarındakı 70 milyard dollarlıq sərmayələrini geri qaytarmasına da səbəb olub". Venesuela və bir sıra Latın Amerikası ölkələri, o cümlədən ABŞ da neftin aşağı qiymətindən getdikcə daha çox əziyyət çəkməkdədir.