Sığorta şirkətlərinə avtomobil zərbəsi...

Tarix: 02.10.2015 / 03:29
Bölmə: İqtisadiyyat

Son illərdə Azərbaycanda avtomobillərin sayı əhəmiyyətli dərəcədə artsa da, bu, maşınların icbari sığortası məsələsində özünü, nədənsə, adekvat qaydada əks etdirmir. Halbuki, artıq bir neçə ildir, mövcud qanunvericiliyə əsasən, avtomobillərin sığotalanması icbari xarakter daşıyır. Amma reallıqda mənzərə tamam fərqlidir. Bunu son rəqəmlərə diqqət yetirməklə də aydın sezmək mümkündür.

Məlumat üçün bildirək ki, cari ilin sentyabr ayında Azərbaycan İcbari Sığorta Bürosunun (İSB) informasiya sistemində avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası üzrə 67 560 müqavilə qeydiyyata alınıb. Bunun 12 103-nü xarici ölkədə qeydiyyata alınmış və Azərbaycana tranzit məqsədilə daxil olan avtonəqliyyat vasitələri təşkil edib. Qeyd olunan dövrdə bağlanmış icbari sığorta müqavilələri üzrə daxil olan sığorta haqlarının məbləği isə 5,6 milyon manat təşkil edib. Ötən ilin sentyabr ayı ilə müqayisədə sığorta müqavilələrinin sayında 9,8%, sığorta haqlarının məbləğində isə 8% azalma müşahidə olunub.

Ümumilikdə, 2015-ci ilin yanvar-sentyabr ayları ərzində İSB-nin informasiya sistemində avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası üzrə 746 518 müqavilə qeydiyyata alınıb. Bunun 132 924-nü xarici ölkədə qeydiyyata alınmış və Azərbaycana tranzit məqsədilə daxil olan avtonəqliyyat vasitələri təşkil edib. Qeyd olunan dövrdə bağlanmış icbari sığorta müqavilələri üzrə daxilolmalar isə 58,5 milyon manat olub. Ötən ilin yanvar-sentyabr ayları ilə müqayisədə sığorta müqavilələrinin sayı 8% artıb. Amma bu artım heç də yüksək sayılmır. Ən azı ona görə ki, ötən indiyədək ildə ölkəyə daxil olan avtomobillərin sayı 60 mindən çox olub. Belə vəziyyətdə sığorta haqlarının toplanmasında artım daha yüksək rəqəmlə ifadə olunmalı idi. Lakin bu baş vermir. Əksinə, ötən ay bağlanmış icbari sığorta müqavilələrində azalma qeydə alınıb. Ekspertlər bunu onunla izah edir ki, heç də bütün avtonəqliyyat vasitələri icbari sığortaya cəlb olunmur.

Ekspertlər bunu sığorta bazarına etimadın azalmasının göstəricisi kimi də izah edir. Qeyd olunur ki, bəzi sığorta şirkətləri müştəri haqlı olduğu halda onun ödənişini etmir. Bu isə müştəri ilə şirkət arasındakı inamı azaldır. Belə vəziyyət ən son məqamda insanların avtomobilini sığorta etdirməməsinə və şirkətlərin durğunluğuna səbəb olur. Bununla yanaşı, insanların sığorta barədə informasiyaları da azdır. Şirkətlər onların maarifləndirilməsi istiqamətində təbliğat işi aparmadığından da bugünkü mənzərə müşahidə olunur.

Hazırda maşın bazarında yaşanan durğunluq isə qarşıdakı dövrdə sığorta şirkətlərinin gəlirlərinin daha da azalmasına rəvac verə bilər. Kreditlərin verilməsində şərtlərin çətinləşdirilməsi də proseə təsirsiz ötüşmür. Onsuz da bankların avtomobil kreditlərini kəskin azaltması sığorta şirkətlərinin işinə mənfi təsir etməyə başlayıb. Kreditlərin dayanmasından keçən dövr ərzində sığorta şirkətlərinin müştəriləri kəskin azalıb. Ekspertlərin fikrincə, avtomobil kreditlərinin azalması bazarda aktivliyin aşağı düşməsinə gətirib çıxarıb. Bu növ kreditlər əsasən bahalı, ili təzə avtomobillər üçün alındığından, istehsal ili təzə olan avtomobillərə tələbat azalıb. Halbuki, belə avtomobillərin könüllü sığortasından şirkətlər daha çox pul qazanırdı. Lakin artıq əvvəlki kimi qazanc əldə olunmur. Bəzi bazar iştirakçıları avtomobil kreditlərində durumun bundan sonra da sığorta şirkətlərinin işi üçün ciddi təhlükə yarada biləcəyini düşünür. Onların fikrincə, sığorta biznesi davamlı olmalıdır ki, öhdəliklərini icra edə bilsin, əks halda, şirkətlərin işində və öhdəliklərinin icrasında problem yarana bilər. Bu vəziyyət davam etsə, bəzi şirkətlər bağlana bilər.

Xatırladaq ki, 2014-cü ilə qədər bank sektorunda avtomobil satışının böyük əhəmiyyəti var idi. Eyni zamanda avtomobil satışında da kreditlər katalizator rolunu oynayırdı. 2014-cü ilin əvvəlindən Mərkəzi Bankın avtokreditlərə qoyduğu məhdudiyyət bu prosesdə geriləmənin başlamasının səbəb oldu. Eyni zamanda "avro-4" standartlarının tətbiqi ilə bağlı ölkəyə avtomobil idxalı azalmağa başladı. Bu fonda alqı-satqı da əvvəlki həcmdə olmadı. Bazarda başlamış bu proses digər sahələrə də təsir göstərdi. Baş verənlər bank və sığorta sisteminə təsirlərini göstərdi. Çünki müştəri banklarla əməliyyat aparan zaman məcburi şəkildə avtomobil sığortalanmalı olurdu. Bu da sığorta bazarına müsbət təsir göstərirdi. Eyni zamanda verilən kreditin özü də sığortalanırdı. Yəni ikili sığorta həyata keçirilirdi. Lakin indi vəziyyət dəyişib və sığorta şirkətlərinin bundan daha çox zərər görməsi istisna olunmur.