Avro dəyərdən bir daha düşəcək

Tarix: 01.10.2015 / 03:25
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya maliyyə bazarlarında cərəyan edən proseslər avronun yenidən digər valyutalar, o cümlədən manat qarşısında xeyli dəyər itirə biləcəyini göstərir. Buna səbəb Avropada iqtisadi vəziyyətin pisləşməsi, həmçinin, Avropa Mərkəzi Bankının kəmiyyət yumşaldılması proqramıdır. Xatırladaq ki, Avropada müvafiq proqram çərçivəsində hər ay dövriyyəyə 60 milyard avro buraxılır və həmin pula dövlət və özəl qiymətli kağızların alınması həyata keçirilir.

Məqsəd avrozonada illik inflyasiya səviyyəsini 2%-ə yaxın həddə qaldırmaqdır. Proqram 2016-cı ilin sentyabr ayına qədər davam edəcək və vəziyyətdən asılı olaraq uzadıla bilər. Bu müddətdə Avropa iqtisadiyyatına yönəldilən vəsaitin həcmi 1,1 trilyon avro olacaq. Dünya bazarlarında avronun ucuzlaşması həm də Avropanın ixrac imkanlarının genişlənməsinə hesablanıb. Belə bir vaxtda isə "Standart and PoorTs" beynəlxalq Kredit reytinqi agentliyi Avropa Mərkəzi Bankının qiymətli kağızların alışı proqramını 2018-ci ilin ortasına qədər uzatmasını proqnozlaşdırıb. "Standart and PoorTs" proqramın həcmini iki qat artıraraq 2.4 trilyon avro olacağını proqnozlaşdırır. "Avro zonası üçün risqlər davam edir. Avropa Mərkəzi Bankının monetar ekspansiya proqramını 2016-cı ilin sentyabr ayından sonrakı müddətə uzadacağına inanırıq. Monetar ekspansiya 2018-ci ilin ortasına qədər davam edə və 1.1 trilyon avroluq proqram iki dəfədən çox artaraq 2.4 trilyon avroya çıxa bilər. İnkişaf edən ölkələrin pul vahidlərinin ucuzlaşması ilə əlaqədar olaraq avro yenidən bahalaşmağa başlayıb. Bu vəziyyət Avropa Mərkəzi Bankının iqtisadi artım və inflyasiyanı dəstəkləməyi qarşısına məqsəd qoyan monetar ekspansiya proqramını mürəkkəbləşdirir. Bu iki zəif nöqtə monetar ekspansiyanın 2016-cı ilin sentyabr ayından sonra da davam etdirilməsini təmin edəcək". Bütün bunlar avronun daha da ucuzlaşmasını şərtləndirəcək. Əslində, Çin də daxil olmaqla, bir sıra ölkələrin pullarının ucuzlaşması Avropanı narahat edir.

Belə bir vaxtda bəlli olub ki, Asiya ölkələrinin milli valyutaları son 17 ilin ən çətin rüblük dövrünü keçirir. Bu ölkələrin milli valyutaları 1997-1998-ci illərin Asiya maliyyə böhranından bu tərəfə ən yüksək rüblük zəifləmə ilə üzləşib. Milli valyutalar Çinin yuanı devalvasiya etməsi və ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəsini artırmaq planları səbəbindən kəskin devalvasiyaya məruz qalıb. Yaponiya istisna olmaqla, ən çox istifadə olunan 10 Asiya valyutasını araşdıran "Bloomberg-JP Morgan Asiya Dollar" indeksi 1997-1998-ci illərin böhranından bu tərəfə ən çətin dövrün başlandığını göstərir. Sözügedən indeks 4,2% geriləyib. Çindəki iqtisadi yavaşlama bölgənin ixrac potensialını azaldaraq "valyuta müharibəsi"nə yol açır. Sidneydə yerləşən "Westpac banking" Korporasiyasının valyuta strategiyası üzrə mütəxəssisi Şon Kalou bildirib ki, 2015-ci ilin son rübündə heç bir Asiya milli valyutası güclənə bilməyəcək. Qeyd edək ki, bu ilin üçüncü rübündə İndoneziya rupisi 9,1%, Tailand batı 7,1%, Tayvan dolları 6%, Cənubi Koreya vonu 6,4%, Çin yuanı isə 2,4% devalvasiyaya uğrayıb. Elə bu səbəbdən ixrac potensialını qorumaq üçün avronun məzənnəsinin aşağı salınması proqnozlaşdırılır.Bununla "valyuta müharibəsi"nin yenidən qızışması gözlənir. Artıq beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən BVF tərəfindən bu təsdiq edilib. Qeyd olunduğu kimi, əksər ölkələr böhrandan yaranmış iqtisadi problemlərini həll etmək üçün milli valyutalarını süni şəkildə ucuzlaşdırır və bu məzənnədən bir alət kimi istifadə edirlər. Burada təkcə inkişaf etməkdə olan yox, eyni zamanda inkişaf etmiş ölkələr də bu siyasətə qatılır. Belə vəziyyətdə avronun yenidən ucuzlaşması isə mənfi təsirlərə malikdir. Məsələn, avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi Azərbaycan məhsullarının Avropa bazarında daha baha olmasına səbəb olur. Bu da Azərbaycan məhsullarının çıxış imkanlarını məhdudlaşdırır və ölkəmizin Avropada rəqabət imkanını xeyli daraldır. Avropa şirkətlərinə isə əksinə, imkan verir ki, Azərbaycan da daxil olmaqla, digər xarici bazarlara daha asan çıxsınlar. Çünki avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi Avrozonada istehsal olunan məhsulların dünya bazarında ucuzlaşmasına və bununla daha çox rəqabət aparmasına imkan yaradır.

Eyni zamanda, təbii ki, Azərbaycan daxilində Avropada istehsal olunan məhsulların qiymətlərində enmələr müşahidə ediləcək. Çünki avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi birmənalı şəkildə həmin məhsulların qiymətlərinin azalmasına gətirib çıxaracaq. Kiçik sahibkarlar, avrozonadan məhsul və avtomobil idxal edən iş adamları üçün avronun aşağı düşməsi sərfəlidir. Lakin ucuzlaşma Avropadan Azərbaycana gələn turistlərin ölkəmizdə daha az pul xərcləməsinə səbəb olur. Ekspertlər hesab edir ki, avronun ucuzlaşması bundan sonra da Azərbaycan manatının məzənnəsinə təsir edə bilər. Əsas təsirlərdən biri manatın məzənnəsinin daha da yüksəlməsidir. İndiki durumda bu hal sərfəli sayılmır.