Dünya bazarında Azərbaycan pambığının əsl yeri görünür

Tarix: 30.09.2015 / 03:56
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya bazarlarında mühüm xammallar sırasında yer alan pambıqçılıq Azərbaycanda hələ də əvvəlki şöhrətini bərpa edə bilmir. Əksinə, son illərdə istehsal olunan pambığın sahələri azalmaqda davam edir və məhsulun həcmi də aşağı düşür. Halbuki, yüngül sənayenin inkişafında pambıqçılıq mühüm rol oynamaq iqtidarındadır. Hələlik isə pambıq istehsalı ölkəmizdə azalmağa doğru gedir.

Xatırladaq ki, bu aydan pambığın kütləvi yığımına başlanıb. Bu il 18,8 min hektar sahədə pambıq əkilib. Bu isə 2014-cü illə müqayisədə pambıq plantasiyalarının 18% azalması deməkdir. Ümumiyyətlə isə, 2011-ci ildən ölkədə pambıq əkini sahələri azalır. 2011-ci ildə 42,8 min hektar sahədən pambıq yığılıb. 2013-cü ildə fermerlər 23,4 min hektar pambıq əkib. 2014-cü ildə Azərbaycanda 41 min ton pambıq yığılıb. Bu, 2013-cü ildəkindən 5,2 min ton azdır. On il əvvəl Azərbaycanda 112,4 min hektar sahədən 196,6 min ton məhsul yığılıb. Pambığın qiymətinin azalması fonunda onun yığımının qarşıdakı dövrdə daha da azalması gözlənir. Bu il ölkədə pambığın satınalma qiyməti 10% ucuzlaşıb. Pambıqtəmizləmə zavodları bunu dünyada pambığın ucuzlaşması ilə izah edir.

Fermerlər isə aşağı qiymətlərdən və bir sıra pambıqtəmizləmə zavodlarının qəbulu dayandırmasından narazılıq edir. Düzdür, bu günlərdə Kənd Təsərrüatı Nazirliyi pambığa alıcı tapılıması yönündə əməli addımlar atdı. "MKT İstehsalat Kommersiya" MMC fermerlərdən pambığı Saatlı, Biləsuvar, İmişli, Bərdə, Ağcabədi və Beyləqandakı filiallarında qəbul edəcəyini açıqladı. Kənd təsərrüfatı naziri Heydər Əsədov da pambığını sata bilməyən fermerlərlə bağlı problemin həllini tapdığını açıqladı: "Pambıqyetişdirənlər artıq bizim sayta və "MKT İstehsalat Kommersiya" MMC-nin filiallarına müraciət edə bilər. Burada pambığın növləri üzrə alış qiyməti əks olunub". Nazir əlavə edib ki, pambıq yetişdirənlər məhsullarını "MKT İstehsalat Kommersiya" MMC-nin filiallarına müəyyən olunmuş qiymətlər üzrə təhvil verə bilər. H.Əsədov bildirib ki, özəl şirkətlərlə əldə olunmuş razılaşmaya əsasən, sadəcə hazır məhsulun alışını öz üzərlərinə götürüblər. Qeyd edək ki, "MKT İstehsalat Kommersiya" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti 2015-ci il mövsümü üzrə Cəmiyyətlə müqaviləsi olmayan pambıq istehsalçılarından xam pambığın qəbulunu elan edib. Qiymətlərə gəlincə, növündən asılı olaraq pambığın 1 tonu 380-330 manat arasında alınır.

Amma bu məsələdə də müəyyən problemlər yaranıb. Məsələn, tədarükçü şirkətdə yaranan maddi problemlər səbəbilə yetişdirdiyi pambığın pulunu ala bilməyən Aran Qarabağdakı fermerlər Kənd Təsərrüfati Nazirliyinin təklif etdiyi variantın sərfəli olmadığı qənaətindədir. Burada fermerlər deyir ki, yığıma qədər məhsulun becərilməsinə çəkilən xərci tədarükçü şirkət ödəyib və pambığın bir tonunu 410 manatdan götürməli idi. Nazirliyin tövsiyə etdiyi şirkət isə pambığın hər tonuna, ən yaxşı halda, 380 manat təklif edir. Üstəlik əkin texnologiyası fərqli olduğundan, fermer ağ qızılı kombaynla deyil, əllə yığmalıdır. Bu da məhsulun maya dəyərini ən az 180 manat artırır. Fermerlərin sözlərinə görə, belə olan halda əldə edilən gəlir onlarin tədarükçüyə olan borcunu belə ödəmir. Hər halda, bu məsələnin ümumilikdə həllinin tapması vacib sayılır. Düzdür, son məlumatlara görə, Aran Qarabağdakı fermerlərin çətinliyi də aradan qalxmaq üzrədir. Amma ölkənin digər bölgələrində məsələnin kompleks həlli də vacib sayılır. Əks halda pambıq istehsalı azalmaqda davam edəcək.

Mövcud iqlim şəraiti və digər amillər fonunda isə, hesablamalara görə, Azərbaycanda hər hektardan orta hesabla 2 tona yaxın pambıq götürmək mümkündür. Dünyanın əksər ölkələrində bu göstərici 1 tonun altındadır. Aparıcı pambıçılıq ölkələrində də məhsuldarlıq Azərbaycanla müqayisədə xeyli aşağıdır. Məsələn, ABŞ-da hər hektardan məhsuldarlıq 0,9 ton, Çində isə 1,3 ton ətrafında dəyişir. Lakin Azərbaycanın imkanları hektardan 2 ton məhsuldarlıq göstəricisi ilə tükənmir. Azərbaycanın suvarılan torpaqlarında, xüsusilə də Qarabağ bölgəsində hər hektardan 3 tona qədər pambıq götürmək olur. Amma hazırda fermerlərin bu sahəyə marağı azalmağa doğru gedir. Halbuki, pambıqçılıq onunla bağlı sektorların, xüsusən də yüngül sənayenin, toxuculuğun inkişafında mühüm rol oynayır. Məsələn, Özbəkistan pambıqçılığı bərpa etməklə yanaşı ölkədə yeni toxuculuq sənayesi qurub. Azərbaycan pambığı isə Özbəkistan pambığından daha keyfiyyətli sayılır. İndi əsas məsələ pambıq əkinini stimullaşdırmaqdır. Bu həm də ölkəyə pambıqçılıqdan daha çox gəlir gəlməsi baxımından önəmlidir.