Azərbaycanda energetikanın alternativi: perspektivlər böyükdür

Tarix: 24.09.2015 / 05:15
Bölmə: İqtisadiyyat

Enerji mənbələrinin tükənmə təhlükəsi, ekoloji problemlərin ildən-ilə kəskinləşməsi bərpa olunan enerji mənbələrinə keçidi aktuallaşdırır və bir çox ölkələr alternativ energetikanın inkişafına bu sahənin gələcəyi kimi yanaşırlar. Cənubi Qafqazın ən böyük neft və təbii qaz istehsalçısı və ixracatçısı olan, Avropanın enerji təhlükəsizliyinin əsas iştirakçılarından birinə çevrilən və nəhəng enerji ixracı layihələrinin təşəbbüskarı olan Azərbaycan bərpa olunan və ekoloji cəhətdən təmiz qeyri-ənənəvi energetika sahələrinin inkişafında maraqlıdır.

Təsdiqlənmiş neft ehtiyatı 2 milyard ton və qaz ehtiyatı 2,6 trilyon kubmetr olan Odlar Yurdu Azərbaycan Bakı-Tbilisi-Ceyhan və Bakı-Supsa neft kəmərlərini, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəmərini öz enerji daşıyıcıları ilə təmin etməklə yanaşı, Trans Anadolu və Trans Adriatik qaz kəmərlərini özündə birləşdirəcək 45 milyard ABŞ dolları dəyərində olan Cənub Qaz Dəhlizi kimi iri layihələri öz təbii qazı ilə təmin etməyə hazırdır.

Amma bir sıra faktorlar bütün dünya ölkələrinin olduğu kimi, Azərbaycanın da ənənəvi enerji ehtiyatlarından alternativ enerji mənbələrinin istifadəsinə keçidini labüd edir. Belə ki, uzun illər ərzində istifadə olunan karbohidrogen ehtiyatları - neft və təbii qaz ehtiyatları artıq tükənmək üzrədir. Ekoloqlar bu ehtiyatların cəmi 80-100 il istifadə oluna biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Həmçinin, ekoloji problemlərin artması alternativ enerji mənbələrindən istifadəni zəruri edir.

Azərbaycan geniş imkanlara malikdir

ABŞ, Kanada, Almaniya, Finlandiya, Norveç, Danimarka, Yaponiya kimi dünyanın inkişaf etmiş ölkələri bərpa olunan qeyri-ənənəvi enerji mənbələrindən geniş istifadə edir. Statistika göstərir ki, inkişaf etmiş ölkələrdə istehsal olunan enerjinin təqribən 15 faizi məhz alternativ enerji mənbələrinin payına düşür.

Dövlət başçısı İlham Əliyevin də dediyi kimi alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə müasirlikdir, yenilikdir, ekoloji cəhətdən təmiz texnologiyalardır. Düzənlik və dağlıq relyefə malik olan Azərbaycanda alternativ energetika sahəsini inkişaf etdirmək üçün geniş ekoloji imkanlar var. Belə ki, Azərbaycan relyefində müxtəlif uzunluqlu 1100 çay var ki, bu çaylardan kiçik olanların ümumi ehtimal olunan potensialı 700 meqavat gücündə dəyərləndirilir.

Həmçinin ölkə ərazisində 280 gün ərzində küləyin orta sürəti saniyədə 7-8 metrə, il ərzində günəşli günlərin sayı 260-280 günə bərabər olur. Bundan başqa, Azərbaycanın bir çox regionlarında yeraltı isti sular da təsərrüfat əhəmiyyəti daşıyır. Bu isə o deməkdir ki, ölkənin ekoloji imkanları alternativ energetika sahəsini inkişaf etdirmək üçün çox əlverişlidir.

Günəş bütün bəşəriyyətin işıq və istilik mənbəyidir. Dünyanın 70-dən çox ölkəsi günəş enerjisi istehsal edən elektrik stansiyalarının fəaliyyətindən yararlanır. Bu baxımdan Azərbaycanın iqlimi günəş enerjisini məişət və istehsal prosesində istifadə etməyə geniş imkanlar yaradır. Belə ki, Azərbaycanın il ərzində günəşli saatlarının miqdarı 2400-3200 saat təşkil edir. Bu isə Azərbaycana günəş enerjisindən yararlanmağa imkan verir.

Hazırda günəş enerjisindən istifadəni təmin etmək üçün Azərbaycanın ucqar rayon və kəndlərində günəş panellərindən istifadə olunması gözlənir. Bu layihənin əsasən kənd təsərrüfatı üzrə ixtisaslaşmış bölgələrdə - Naxçıvan, Gədəbəy, Balakən, Neftçala və Siyəzən rayonlarında reallaşdırılması planlaşdırılır. Günəş panellərinin daha çox fermaların yerləşdiyi tikililərin üzərində quraşdırılması, kənd təsərrüfatının inkişafına töhfə verilməsi nəzərdə tutulur. Bundan başqa, Bakıda binaların üzərində günəş panelləri yerləşdirməklə evlərin, küçələrin və blokların işıqlandırılması məsələsi gündəmdədir.

Ekoloji təmizliyi və maya dəyərinin çox ucuz olmasına görə külək enerjisindən istifadə Azərbaycan üçün çox əlverişlidir. Azərbaycanın bir çox rayonlarında külək enerjisi qurğularının tətbiqinin böyük perspektivi var.

Hesablamalar da göstərir ki, ölkəmiz illik 800 meqavata yaxın külək enerjisi istehsal etmək iqtidarındadır. Bu isə o deməkdir ki, əgər külək qurğuları illik bu qədər enerji istehsal edərsə, Azərbaycan ildə 2,4 milyard kilovat-saat elektrik enerjisi, bir milyon tona yaxın şərti yanacağa qənaət edə, həmçinin külli miqdarda tullantıların atmosferə atılmasının qarşısını ala bilər.

Külək enerjisi qurğularının quraşdırılması üçün ən əlverişli ərazilər Abşeron yarımadası, Xəzər dənizi sahili zolağında və akvatoriyanın şimal-qərb hissəsində olan adalar, həmçinin Gəncə-Daşkəsən zonası və Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur-Culfa ərazisidir.

Hazırda Xızı rayonu ərazisində yerləşən və 50 meqavat istehsal gücünə malik "Yeni Yaşma" külək elektrik stansiyasında yoxlanış işləri aparılır. İşlər başa çatdıqdan və turbinlər sistemə qoşulduqdan sonra stansiya bütün gücü ilə işləyəcək. Yaxın 5 il ərzində Azərbaycanda 100-ə qədər bu tip stansiyanın qurulması planlaşdırılır.

Azərbaycanda irili-xırdalı çayların hidroenergetika potensialı 40 milyard kilovat-saat miqdarında dəyərləndirilir. Bu gün ölkəmizin enerji balansında su elektrik stansiyalarının payı təxmini 7-8 faizdir. Hökumətin qarşıya qoyduğu məqsədlər sırasında bu potensialdan maksimum dərəcədə yararlanaraq 60-dan çox kiçik su elektrik stansiyasının tikintisi yer alır.

Əhalisinin sayı 9,6 milyon nəfəri ötmüş bir ölkə olaraq Azərbaycan istehsal tullantılarından biokütlə maddələri alaraq həmin maddədən elektrik enerjisinin istehsalında istifadə edə bilər. Biokütlə bioqaz, biomaye və bərk biokütlənin alınması üçün əsas xammal hesab olunur.

Müasir dünyada bir sıra inkişaf etmiş Avropa ölkələri əhalinin sıx məskunlaşdığı ərazilərdə məişət tullantılarının yandırılması ilə məşğul olan müəssisələr yaradır. Burada yanmadan alınan istilik isə yaşayış məntəqələrinin qızdırılması üçün istifadə olunur. Azərbaycan bu potensialı əhalinin kompakt şəkildə yaşadığı Bakı, Sumqayıt, Gəncə kimi iri şəhərlərdə həyata keçirə bilər.

"Təmiz Şəhər" ASC paytaxt Bakıda toplanan tullantıları Balaxanı Tullantılar Poliqonunda zərərsizləşdirərək onlardan bioqaz almağı planlaşdırır. Bioqaz ərazidə quraşdırılacaq stansiyada emal ediləcək və alternativ enerji kimi elektrik və ya istilik enerjisi istehsal olunacaq.

Alternativ energetikaya doğru

Dünya ölkələrinin təcrübəsini yaxından izləyən və bu təcrübəni öz reallıqları çərçivəsində tətbiq edən Azərbaycan hökuməti son illər ölkəmizin mövcud alternativ enerji imkanlarını inkişaf etdirmək yolunda mühüm addımlar atır.

Azərbaycan bərpa olunan energetikanı inkişaf etdirərək havaya buraxılan karbon dioksidin miqdarını azaltmağa və bununla da ətraf mühiti mühafizə etməyə, həmçinin enerji istehsalını şaxələndirməyə çalışır. Bu istiqamətdə qarşıya qoyulan hədəf 2020-ci ilə qədər bərpa olunan və alternativ enerji mənbələrindən istehsal olunan enerjinin payını ümumi enerji istehsalının 20 faizinə çatdırmaqdır. Qeyd olunanları və dünyanın ekoloji və iqtisadi reallıqlarını da nəzərə alaraq Prezident İlham Əliyev 2004-cü il oktyabrın 21-də "Azərbaycan Respublikasında alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə olunması üzrə Dövlət Proqramı"nın təsdiq edilməsi haqqında Sərəncam imzaladı. Qəbul olunmuş proqramın məqsədi ölkənin alternativ enerji potensialından istifadə edərək ekoloji cəhətdən təmiz mənbələrdən enerji istehsalını genişləndirmək və karbohidrogen resurslarından istifadəni tədricən azaltmaq idi. Sözügedən sənəd Azərbaycanın alternativ enerji istehsalına keçidinə stimul verməklə yanaşı, ölkəmizin enerji gücünü alternativ enerji mənbələrinin hesabına artırmağa və bununla da Cənubi Qafqazın lider dövləti olan Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyinin təminatının yaxşılaşdırılmasına səbəb oldu.

2013-cü ilin fevral ayından Prezident fərmanı əsasında yaradılmış Alternativ və Bərpa Olunan Enerji Mənbələri üzrə Dövlət Agentliyi ölkəmizin bərpa olunan energetika sahəsində fəaliyyətinin vahid mərkəzdən idarə olunması istiqamətində mühüm addım oldu. Məhz bu agentliyin yaradılması ilə ölkəmizdə alternativ enerji mənbələrindən elektrik enerjisi alınması istiqamətində vacib addımlar atıldı.

Belə ki, 2011-ci ildə dünyada ilk hibrid stansiya sayılan Qobustan Eksperimental Poliqonu və Tədris Mərkəzi açıldı və bu müəssisə ölkəmizdə günəş, külək və bioqaz enerjisi istehsalı sahəsində reallaşdırılan ilk iri layihə oldu. Burada 2,7 meqavat külək, 1,8 meqavat günəş və 0,6 meqavat bioqaz enerjisi istehsal edən stansiyalar fəaliyyət göstərir. Burada həmçinin, hər birinin gücü 0,9 meqavat təşkil edən üç külək turbini, 1,8 meqavat gücündə günəş enerjisi stansiyası və 1 meqavat gücündə bioenerji qurğusu quraşdırılıb. Gələcəkdə Qobustan Eksperimental Poliqonunun gücünün 5,5 meqavata çatdırılması nəzərdə tutulur.

Azərbaycan bərpa olunan energetika sahəsinin inkişafını təkcə daxili qanunvericiliklə deyil, həmçinin beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində də dəstəkləyir. Belə ki, ölkəmiz "İqlim Dəyişmələri haqqında" Çərçivə Konvensiyasını və Kioto protokolunu ratifikasiya edib. Həmçinin ənənəvi enerji mənbələrindən asılılığın azaldılması, enerji təhlükəsizliyi və enerji səmərəliliyinin təmin olunması, vahid enerji siyasətinin yürüdülməsi və ətraf mühitə vurulan ziyanın aşağı salınması məqsədilə "20-20-20" direktivinə tərəfdar çıxıb. Son sənədə qoşulmaqda əsas məqsəd 2020-ci ilə qədər bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə etməklə enerji istehlakının payını 20 faizə çatdırmaq, enerji səmərəliliyini 20 faiz artırmaq və istixana qazlarının emissiyasının 1990-cı il səviyyəsindən 20 faiz azaldılmasına nail olmaqdır.

Azərbaycan Respublikasının alternativ və bərpa olunan enerji mənbələri üzrə inkişaf xəritəsinə nəzər salsaq görərik ki, 2020-ci ilədək Azərbaycanın hər bir şəhər və rayonunda hibrid tipli elektrik stansiyalarının yaradılması qarşıya məqsəd qoyulub. Hazırda hansı bölgədə neçə stansiyanın quraşdırılması ilə əlaqədar araşdırmalar aparılır. Belə stansiyaların yaşayış yerlərinə yaxın yaradılması elektrik enerjisi itkisinin qarşısını alacaq və enerjinin istehlakçıya daha ucuz qiymətə çatdırılması mümkün olacaq. Ümumilikdə, alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafını təmin etmək məqsədilə 2020-ci ilədək qoyuluş gücü 2500 meqavat olan elektrik stansiyalarının hesabına ildə 11 milyard kilovat-saat elektrik enerjisi istehsalı nəzərdə tutulur ki, bu da il ərzində 3 milyard kubmetrə yaxın qaza qənaət etmək deməkdir.

Beynəlxalq əməkdaşlıq davam edir

Alternativ enerji ehtiyatları ilə zəngin olan Azərbaycan bərpa olunan enerji istehsalı sahəsində ixtisaslaşmış ölkələrlə əməkdaşlığa da xüsusi diqqət ayırır. Bu istiqamətdə qonşu ölkələr olan İran, Gürcüstan və Türkiyə ilə əməkdaşlıq əsas prioritetlər sırasındadır.

Son zamanlar Azərbaycan və İran alternativ enerji sahəsində birgə layihələrin reallaşdırılması məqsədilə işçi qrupu yaradıb. İşçi qrup təşkilati məsələlərin həlli ilə məşğul olacaq. Azərbaycan həmçinin İranla hidroenergetika və geotermal energetika sahələrində texniki məlumatların mübadiləsində maraqlıdır.

Azərbaycan və Gürcüstan da alternativ energetika sahəsində birgə işçi qrupunun yaradılması ilə bağlı razılığa gəlib. Hər iki ölkənin coğrafi mövqeyi günəş, külək, geotermal və biokütlə enerji resurslarından istifadə etməyə imkan verdiyi üçün əməkdaşlığın perspektivli olacağını güman etmək olar.

Həmçinin Azərbaycan və Türkiyə bərpa olunan energetika sahəsinə birgə sərmayə qoymağı planlaşdırır. Bu barədə iki ölkə arasında anlaşma memorandumu imzalanıb. Sənədə əsasən, tərəflər Türkiyə və Azərbaycanda günəş, külək və geotermal elektrik stansiyalarının tikintisinə, eləcə də digər layihələrə birgə sərmayə qoyacaqlar.

Beləliklə, faktlar və rəqəmlər göstərir ki, alternativ və bərpa olunan enerji mənbələri ilə zəngin olan Azərbaycan yaxın illərdə bu sahədə bir sıra mühüm layihələri reallaşdırmaq iqtidarındadır. Bu baxımdan Sumqayıtda yaradılacaq Yüksək Texnologiyalar Parkının ərazisində alternativ enerjidən səmərəli istifadə texnologiyasına əsaslanan 15 zavod tikiləcək. Həmçinin Samux Aqrotexniki Kompleksinin fəaliyyəti ekoloji cəhətdən təmiz günəş, su, geotermal, bioqaz enerjisi mənbələri hesabına təmin ediləcək. 2020-ci ilədək isə ölkəmizin əksər rayonlarında gücü ilkin mərhələdə 15-20 meqavat, sonradan isə 45-50 meqavata çatdırıla bilən hibrid stansiyaların inşası nəzərdə tutulur.

Azərbaycanda alternativ enerji mənbələrinin istismarı istiqamətində ilk addımlar atılır. Bu, ölkəmizin enerji siyasətinin uğurla həyata keçirilməsinə mühüm töhfələr verməklə yanaşı, ekoloji tarazlığın qorunması üçün də geniş imkanlar yaradacaq. Unutmamalıyıq ki, alternativ enerji həm də təhlükəsiz və təmiz ətraf mühit deməkdir.

Aynur Kərimova

Layihə: Azərbaycanın alternativ (bərpa olunan) enerji mənbələri: mövcud vəziyyət, əsas prioritetlər və perspektiv imkanlar.

Yazı Azərbaycan Respublikasının Alternativ və Bərpa Olunan Enerji Mənbələri üzrə Dövlət Agentliyi və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçün hazırlanıb.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 26.10.2026 / 21:46

Naxçıvanın büdcəsi 13 milyon kəsildi - maraqlı səbəblərdən danışılır...

Tarix: 26.10.2026 / 11:50

Kimlərin pensiyalarına əlavələr ediləcək? - AÇIQLANDI...

Tarix: 23.10.2026 / 16:05

Azərbaycanda islam maliyyəçiliyi nə deməkdir?..

Tarix: 23.10.2026 / 10:37

Sosial ödənişlərin artırılması üçün altıncı sosial islahat paketi hazırlanır...

Tarix: 23.10.2026 / 09:57

Gələn il şəhər və rayonlara dotasiya ayrılmayacaq - xərclərini öz gəlirləri hesabına ödəyəcəklər...

Tarix: 23.10.2026 / 09:26

Gələn ilin büdcəsi layihəsi Milli Məclisdə - gəlirlər və xərclər açıqlandı...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Tarix: 22.10.2026 / 19:30

Azərbaycanda şirin su ilə bağlı vəziyyət pisləşir - ümid Xəzərə qalıb…

Tarix: 22.10.2026 / 10:36

Sabahdan vint, bolt və qaykaların ixrac tarifi 20 DƏFƏ ARTIRILIR...

Tarix: 21.10.2026 / 17:06

Azərbaycan daha bir rekord vurdu - "tranzitlərin rekordu"...

Tarix: 21.10.2026 / 16:50

Neft Fondumuzun çox valyuta qazanmasına mane olan tək səbəb var...

Tarix: 21.10.2026 / 13:35

Azərbaycanda yeni bank yaradıla bilər - Aİ-dən TƏKLİF...

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Tarix: 22.10.2026 / 19:30

Azərbaycanda şirin su ilə bağlı vəziyyət pisləşir - ümid Xəzərə qalıb…

Tarix: 22.10.2026 / 16:56

15 temmuz “FETÖ darbesində” bircə nəfər siyasətçi-deputatın adı çıxmadı...

Milli kimliyə bağlı gənclər uğurlu gələcəyin əsas təminatçılarıdır...