İlham Şaban: "İranın Hörmüzdə nəzarət arzuları postmüharibə reallığı ilə qarşılaşa bilər"
İranın Hörmüz boğazından keçən gəmilər üçün ödəniş tətbiq etməsi barədə məlumatlar mediada yayımlanıb. Bildirilir ki, bu təşəbbüs bölgədə artan gərginlik və təhlükəsizlik məsələləri fonunda irəli sürülür. Hörmüz boğazı dünya neft ticarəti üçün strateji əhəmiyyət daşıdığına görə belə bir addım beynəlxalq səviyyədə ciddi narahatlıq yarada bilər.
İnformasiyaya görə, İran bu boğazdan keçən hər barel neft üçün 1 dollar rüsum tələb edir və yalnız Çin yuanına satışı şərt qoyur. Eyni zamanda İran Avropa ölkələrinə nefti avroya satmağa qərar verib. Bu qərarın enerji qiymətləri və qlobal ticarətə təsir göstərə biləcəyi vurğulanır.
Ekspertlər bildirir ki, İranın neft satışında dollardan imtina etməsi ABŞ iqtisadiyyatına müəyyən mənfi təsirlər göstərə bilər. Əsas təsir dolların beynəlxalq ticarətdə rolunun zəifləməsi ilə bağlıdır. Neft ticarətində dolların istifadəsinin azalması ABŞ-ın qlobal maliyyə sistemindəki üstünlüyünü azalda, dollara olan tələbatı zəiflədə bilər. Nəticədə ABŞ-ın borclanma xərcləri arta və maliyyə bazarlarında müəyyən dalğalanmalar baş verə bilər. Bununla yanaşı, digər ölkələrin alternativ valyutalara yönəlməsi qlobal iqtisadi sistemdə balansın dəyişməsinə səbəb ola bilər.
Lakin dolların zəifləməsi ABŞ iqtisadiyyatının ani çökməsi demək deyil. ABŞ iqtisadiyyatı çox böyük və şaxələndirilmişdir, güclü maliyyə institutlarına malikdir. Alternativ valyutaların yaranması adətən uzun illər çəkən prosesdir. Məsələn, Çin yuanı və avro müəyyən rol oynasa da, hələlik dolların yerini tam əvəz edə biləcək səviyyədə deyillər. Bunun səbəbi həm iqtisadi ölçü, həm də maliyyə bazarlarının dərinliyi, hüquqi sabitlik və beynəlxalq etimaddır.
Neft sənayesi üzrə ekspert İlham Şaban məsələyə münasibət bildirərək deyib: "Əlbəttə, İran bu hərbi münaqişənin bitməsindən sonra öz siyasi və iqtisadi təsirini artırmağa cəhd edəcək. Bununla o, Körfəz ölkələrindəki rəqiblərini iqtisadi baxımdan sıradan çıxarmağa, həm də müharibənin vurduğu ziyanı qarşılamaq üçün əlavə qazanc mənbələrindən istifadə etməyə çalışacaq. Hörmüzdən keçid üçün rüsum tətbiqi məhz bu arzuların gerçəkləşdirilməsinə yönəlib.
Amma bu arzular elə arzu olaraq da qala bilər. Əgər İran müharibəni daha ağır şəkildə başa vurarsa və nəticədə Hörmüz üzərində nəzarət üçün nə hərbi, nə iqtisadi, nə də siyasi nüfuzu yetərli olmazsa, o zaman postmüharibə dövrünün yeni şəraiti ilə barışmalı olacaqdır".
Akif NƏSİRLİ
