Bazar günü səkkiz OPEC+ ölkəsi - Səudiyyə Ərəbistanı, Rusiya, İraq, BƏƏ, Küveyt, Qazaxıstan, Əlcəzair və Oman - hasilatı gündə 206 min barel artırmaq barədə razılığa gəldilər. Nümayəndələrə istinadən xəbər agentlikləri əvvəllər OPEC+ ölkələrinin Hörmüz boğazı açıldıqdan sonra sürətli istehsal artımı potensialı barədə bazara siqnal olaraq rəsmi şəkildə hasilatı artıra biləcəyini bildirmişdilər. İqtisadçılar boğazın may və ya iyun aylarının ortalarına qədər bağlanmasının neft qiymətlərinin bir barel üçün 200 dollara qədər artmasına, yanacaq çatışmazlığına və təchizat zəncirlərinin pozulmasına səbəb olacağını proqnozlaşdırırlar.
Bu arada, boğazın ətrafında vəziyyət pisləşir. ABŞ prezidenti Donald Tramp Hörmüz boğazını açmasa, İranın elektrik stansiyalarına və körpülərinə hücum etməklə hədələyib. Bu fonda OPEC+ Monitorinq Komitəsi nazirlərinin görüşündə fasiləsiz enerji təchizatı üçün beynəlxalq gəmiçilik yollarının qorunmasının vacibliyi vurğulanıb. İştirakçılar həmçinin enerji infrastrukturuna edilən hücumlarla bağlı narahatlıqlarını ifadə ediblər. Ənənəvi olaraq, monitorinq komitəsi neft bazarındakı vəziyyəti, iştirakçı ölkələrin razılaşmaya riayət etmə səviyyəsini təhlil edir və kvotaların dəyişdirilməsini və ya bütün OPEC+ ölkələrinin, o cümlədən razılaşmaya səs verən, lakin sanksiyalar səbəbindən kvotalarla məhdudlaşmayan ölkələrin (İran, Venesuela və Liviya) iştirakı ilə tammiqyaslı iclasın çağırılmasını tövsiyə edə bilər. Rusiya Baş nazirinin müavini Aleksandr Novakın sözlərinə görə, OPEC+ Nazirlər Monitorinq Komitəsi "sürətli sabitləşməyə və enerji infrastrukturuna hücumların qarşısının alınmasına ehtiyac olduğunu" bəyan edib: "Bu, tam gücün bərpasının xərclərinin yüksək olması və bazarda tədarükü və balansı təmin etmək üçün xeyli vaxt tələb etməsi ilə bağlıdır". Qərb xəbər agentlikləri mənbələrə istinadən bildiriblər ki, OPEC+ Yaxın Şərqdəki münaqişə fonunda may ayında istehsal kvotalarının simvolik şəkildə artırılmasına razılıq verə bilər. Xüsusilə, Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiyanın əvvəllər istehsal hədəflərini təxminən 206 min artırmaq üçün prinsipial razılığa gəldikləri bildirilib. Belə bir qərarın Yaxın Şərqdəki münaqişə səbəbindən faktiki olaraq bağlanan Hörmüz boğazı yenidən açıldıqdan sonra istehsalı daha da artırmaq istəyini göstərəcəyinə inanılır. Təşkilatdakı mənbələrə istinadən bildirilib ki, "Heç olmasa kağız üzərində cavab verməliyik".
Bunlar fonunda iqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov bildirir: “Hazırkı şərtlər daxilində qlobal neft qiymətlərindəki dəyişikliklər məsələsinə Azərbaycanda valyuta sabitliyi aspektindən və yaxud ölkənin ixrac gəlirlərinin artması aspektindən baxsaq, bugünkü volatillik Azərbaycan hökumətinin proqnozlarının üzərində bir həddə müşahidə edilir. Baxmayaraq ki, volatillik var, ancaq qiymətlər proqnozlaşdırılan göstərici ilə müqayisədə yuxarıdır. Azərbaycan təxminən gündəlik 450-500 min barel neft ixrac edir və neftin 1 barelinin 1 dollar bahalaşması gündəlik 450-500 min dollar, aylıq isə təxminən 15 milyon dollar əlavə gəlirin ölkəyə daxil olmasına səbəb olur. Biz hazırkı şərtlər daxilində neftin qiymətinin təxminən 2 dəfə daha baha qiymətə satıldığını müşahidə etməkdəyik. Bu isə kifayət qədər əlavə vəsait və daxilolma deməkdir”. Ekspert diqqətə çatdırıb ki, Azərbaycan nefti təxminən proqnozlaşdırılan qiymətlə müqayisədə 40 dollar baha satırsa bu, gündəlik 20 milyon dollar, aylıq isə 600 milyon dollar əlavə gəlirin ölkəyə daxil olması deməkdir: “İllik aspektdən baxsaq bu, artıq 7-8 milyard dollar səviyyəsinə yüksəlir. Bu göstərici, ilk növbədə, cari əməliyyatlar balansının profisitinin artmasına gətirib çıxarır, xarici ticarət saldosu artır və dolayı yolla tədiyə balansının da profisit gözləntiləri daha da yüksəlir. Bu isə manatın məzənnəsinin mövcud şərtlər daxilində ABŞ dolları ilə münasibətdə sabit saxlanması siyasəti üçün hökumətə daha əlverişli şərait formalaşdırır. Ancaq təbii ki, bu təsirlər yalnız müvafiq aspektdən nəzərdən keçirilə bilər. Biz əgər digər təsirləri də nəzərdən keçirmiş olsaq, neftin hazırkı qiymətləri Azərbaycan üçün mənfi təzyiqlər də formalaşdırmaqdadır. Bu, bütün növ mal və xidmətlərin maya dəyərinin artmasına gətirib çıxarır və dolayı yolla qlobal inflyasiyanı aktivləşdirir. İdxalçı ölkə kimi Azərbaycanda da bu istiqamətdə inflyasiya təzyiqləri artır ki, bu da bütövlükdə ölkə əhalisinin hər biri üçün əlavə xərc yükü formalaşdırır”. O qeyd edib ki, hökumət bir tərəfdən neftin bahalaşmasından ciddi gəlirlər əldə etmək imkanı qazanır, digər tərəfdən isə vətəndaşlar yoxsullaşma riski ilə üzləşirlər: “Düşünürəm ki, bu gəlirlərin hansısa formada bir qismini artan yoxsulluq təzyiqlərinin aradan qaldırılması və yaxud qiymət stabilliyi ilə optimallığını təmin edən siyasətlərin maliyyələşdirilməsinə yönəltməklə idarə edilməsi daha məntiqli olar. Çünki mövcud şəraitdə təbii ki, Azərbaycan hökuməti, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu, SOCAR gəlirlərini artırmaq istiqamətində imkanlar əldə etsə də, bütövlükdə hər bir azərbaycanlı ciddi qiymət artımı riski və alıcılıq gücünün aşağı düşməsi, yoxsullaşma riski ilə üzləşir ki, bunlar da müvafiq konyunkturun mənfi tərəfləri kimi nəzərdən keçirilməlidir”.
Ramil QULİYEV
