Beynəlxalq Valyuta Fondu dollara görə ABŞ-a xəbərdarlıq etdi

Tarix: 16.04.2015 / 02:54
Bölmə: İqtisadiyyat

Dolların müxtəlif valyutalar qarşısında son aylarda dəyər qazanması ABŞ-da getdikcə daha çox narahatlıq predmetinə çevrilməkdədir. Çünki real vəziyyət ABŞ-ın məhz dollara görə ixracının aşağı düşməsinə gətirib çıxarır və bundan Amerika şirkətləri ciddi şəkildə narazılıq edir. Beynəlxalq Valyuta Fondu da dolların güclənməsinin ABŞ üçün yaxşı heç nə vəd etmədiyinə dair xəbərdarlıq edir.

Təşkilatın nümayəndəsi Oliver Blançard deyib ki, məsələyə həm də qlobal iqtisadiyyat prizmasından yanaşmaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, qlobal iqtisadiyyata neft qiymətlərinin aşağı səviyyəyə düşməsi, valyutaların məzənnələrinin dəyişməsi, yüksək borclar və iqtisadi tənəzzüldən irəli gələn başqa problemlər təsir göstərir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun ekspertləri bildirir ki, Birləşmiş Ştatlar, Avropa, Çin və Hindistan kimi neft idxalçıları enerjiyə daha az maliyyə sərf edərək onu başqa sahələrə xərcləyəcək, bu isə inkişafa yardım edəcək. Neft qiymətlərinin aşağı düşməsi ixracatçılara öz təsirini göstərəcək, lakin bəzi ölkələr böyük pul ehtiyatına malik olduğu üçün lazım olan ixtisarları etmək mcburiyyətində qalmayacaq. Lakin Oliver Blançard bildirib ki, dolların məzənnəsinin qalxması ABŞ-ın istehsal etdiyi malların qlobal bazarlarda daha baha olması deməkdir. Bu isə ABŞ-da ixracata təsirini göstərə və dünyanın iqtisadi cəhətdən ən inkişaf etmiş ölkəsində inkişafı ləngidə bilər. ABŞ dollarının məzənnəsinin artması Birləşmiş Ştatlarda faiz dərəcələrinin artırıla bilməsi ilə əlaqədardır. O da qeyd edilir ki, avrozona və Yaponiya iqtisadi inkişafı gücləndirmək məqsədilə faiz dərəcələrini azaltdığı üçün onların da valyutaları dollara nisbətdə dəyərini itirib.

Amerikalı analitiklər də düşünür ki, ABŞ valyutasının dəyərinin artması, qızılın və avronun düşməsi ixrac üçün əngəl yaradır. Düzdür, indiki durumda investorlar tərəfindən ABŞ səhmlərinə və qiymətli kağızlarına tələbat çoxalıb. Dolların qalxması həm də inflyasiyanın qarşısını alır və səhm bazarlarında Amerikanı lider dövlətə çevirir. Amma amerikalı iş adamları bu artımda maraqlı deyil. Çünki güclü dollar ABŞ-da real iqtisadi artımın qarşısını alır. Qeyd olunduğu kimi, dolların məzənnəsinin kəskin bahalaşması ABŞ-ın ixrac qabiliyyətini aşağı salır ki, bu da orada istehsal olunan məhsulların qiymətinə təsir edir. Belə olan halda dünya bazarında rəqabətin çətinləşməsi iş adamlarını sevindirmir.

Odur ki, artıq yaxın tezlikdə ABŞ-ın güclü dollara qarşı konkret addımlar atacağı da istisna olunmur. Xüsusən də avro ilə bağlı siyasətdə dəyişiklik gözlənir. Qeyd edək ki, ötən ilin ortalarından ABŞ valyutası avroya münasibətdə 25% möhkəmlənib. Satışlarının böyük hissəsi xarici ölkələrin payına düşən Amerika şirkətləri dolların bu bahalaşması ilə nəinki qlobal arenada, həmçinin daxili bazarda da mövqelərini itirə bilər. Belə ki, baha dollar fonunda Amerika şirkətlərinin rəqibləri ucuz qiymətlərlə ABŞ-dan olan müştəriləri özlərinə cəlb etmək imkanı qazanır. Bütün bunlar fonunda istisna olunmur ki, ABŞ dolların ucuzlaşması üçün konkret fəaliyyətə keçsin.

Digər tərəfdən, dolların məzənnəsinin artması pulları devalvasiyaya uğrayan ölkələr, o cümlədən Azərbaycanın ixrac imkanlarını artırır. Cari il ərzində ölkəmizdən daha böyük həcmdə məhsul ixracı gözlənir. Lakin onu da qeyd edək ki,

ABŞ valyutasının ucuzlaşıb-bahalaşmasının Azərbaycana təsirini tənzimləyən qurum olaraq Azərbaycan Mərkəzi Bankının atacağı addım da maraqlıdır. Mərkəzi Bankın kurs vasitəsilə ixracı və yerli istehsalı stmullaşdırmağa çalışacağı isə tam gözləniləndir.

Qeyd edək ki, yerli istehsalçıların istehsal etdiyi məhsulların satış dəyəri və maya dəyərindəki xərclər manatla ifadə olunur. Bu səbəbdən fevralın 21-dən sonra 33% devalvasiya nəticəsində manatla ödənilən xərclərin dollar ifadəsində olan dəyəri avtomatik olaraq bir o qədər ucuzlaşır. Eləcə də istehsalda xərclərə aid edilən dollarla alınan idxal komponenti yoxdursa, son nəticədə malın maya dəyəri artmır və malın satış dəyəri saxlandıqda heç bir şey dəyişmir. Belə olan şəraitdə yerli istehsal daha sərfəli hala gəlir. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, manatın devalvasiyası xaricdən gətirilən məhsulların manatla ifadə olunan dəyərini 33% artırır. Bu isə yerli istehsalçıların analoji məhsullarına daha böyük tələb yaradır, çünki onların qiyməti daha ucuzdur. Beləliklə, yaranmış durum xaricdən gələn malların yerli bazardan sıxışdırılmasına və onların hesabına yerli istehsalçıların dövriyyəsinin artmasına təsir göstərir. Devalvasiyanın ilkin dövrdəki müsbət cəhəti məhz bundan ibarətdir. Digər tərəfdən isə mövcud olan qiymət artımı məhsulların keyfiyyətinin artırılmasına əhəmiyyətli xərclərin yönəldilməsinə şərait yaradır. Əslində, belə vəziyyət pulları devalvasiyaya uğrayan əksər ölkələr üçün keçərlidir.