Texnoloji tərəqqidən texnologiyaların basqısına doğru...

Tarix: 06.04.2015 / 02:23
Bölmə: İqtisadiyyat

Müasir dövrümüzdə texnologiyaların sürətli inkişafı müşahidə olunur. Elmi proqnozlara görə, gələcəkdə insanlar texnologiyaların basqısı ilə üzləşəcək. Bir sıra ciddi elmi tədqiqatlarda bu prosesin qarşısıalınmaz olduğu nəticəsinə gəlinib. Belə bir vəziyyət bəşəriyyətə hansı problemləri yarada bilər? İndi bir sıra elmi mərkəzlər bu prosesin perspektivi barədə müxtəlif csenariləri nəzərdən keçirir.
Süni peyklər, kollayderlər, robotlar, kompyuterlər, mobil telefonlar və s. elmi-texniki tərəqqinin töhfələridir. Bu töhfələr insanların həyat tərzi və şəraitini, iş fəaliyyətini, dünyagörüşünü və müəyyən dərəcədə psixologiyasını da dəyişib. Yeni texnologiyaların bizi əhatə edən çoxşaxəli informasiya axınında xüsusi rolu var. İnformasiya axınının intensivliyi artdıqca, insan təfəkkürü üçün bunun qavranılması və təhlili daha da mürəkkəbləşir.
Həyatımızın bütün sahələrində yeni-yeni texnologiyaların geniş tətbiqi insan əməyinin məzmun və formalarını da dəyişikliklərə uğradır. Bu dəyişikliklər nəticəsində insanların yeni texnologiyalara yiyələnməkdən və bir sıra hallarda öz yerini onlara təslim etməkdən başqa yolu qalmır.
Müasir texnologiyalar dövlətlər arasında hərbi sahədə rəqabətin güclənməsində də aparıcı rola malikdir. Bu rəqabətdə geriləyən dövlətlər üçün təhlükəsizliyin nə dərəcədə effektiv təmin olunması problemi aktuallıq kəsb edir. Yeni, dəqiqlik parametrləri üzrə modernləşdirilmiş silah sistemləri, texnika nümunələri, kəşfiyyat vasitələri hərbi münaqişələrdə canlı qüvvə faktorunu ciddi şəkildə üstələyəcək. Yeni bioloji silah növlərinin, hərbi texnologiyaları iflic halına gətirəcək virusların hazırlanması təhlükəsi də istisna olunmur. Bütün bunların hansısa formada terrorçuların əlinə keçməsi isə beynəlxalq aləm üçün böyük təhlükə mənbəyi ola bilər.
Modern texnologiyalara yiyələnən və bu sahəni daim təkmilləşdirən dövlətlərin Kosmosun fəth olunmasında da kəskin rəqabəti gözlənir. Belə bir rəqabətin daha çox bəşəriyyətin inkişafına töhfə verəcəyi, yoxsa təhlükəli qarşıdurmaya çevriləcəyi suallar doğurur. Kosmosun dərindən öyrənilməsi bəşəriyyətin gələcəyi üçün vacibdir. Bizim sivilizasiya Kosmosda digər sivilizasiyaların axtarışındadır. Kosmosdan elmi məqsədlər üçün istifadənin prioritetliyi beynəlxalq sabitliyin qarant amilidir. Ancaq bəzi dövlətlər öz kosmik proqramlarında hərbi-strateji üstünlüyə nail olunması vəzifəsini də hədəfləyirlər.
Bu gün fəzada "kosmik tullantı" adlandırılan, ötən illərdən qalma, texniki istismar müddətini bitirmiş, ayrı-ayrı ölkələrə məxsus kosmik aparatlar mövcuddur ki, onların sayının artması Yerətrafı orbit üçün müəyyən təhlükə mənbəyidir. Bəşəriyyət uzaq planetlərə insanın göndərilməsi üçün nəqletmə imkanlarına malik olduqda bunun elmi-texniki tərəqqinin sıçrayışı ilə yanaşı, kosmik ekspansiyaya təkan verib-verməyəcəyi də diskussiya mövzusudur.
Elmi-texniki tərəqqi insanları gələcəkdə tədricən kiborqlara çevirəcək. Artıq insan bədəninin bir sıra orqanlarını əvəz edə bilən xüsusi protezlər yaradılıb. Belə ki, bu protezlər xassəcə əvəzlədiyi orqanlardan daha davamlıdır. İnsan beyninin kompyuter texnologiyalarına birləşdirilməsi yönündə də mürəkkəb tədqiqatlar aparılır. Bir sıra ölkələrdə insan beyni üçün kəllə-beyin zədələrindən sonra adamın keçmişinə dair yaddaşından silinən məlumatların bərpasına imkan verəcək xüsusi implantlar hazırlanır. Bundan əlavə, insanın fikrinin gücü ilə kompyuter texnologiyalarını idarə etmək bacarığına yiyələnməsi yönündə tədqiqatlar da böyük maraq doğurur.
Kiborqlaşma prosesi insan bədəninə müxtəlif təyinatlı çiplərin yerləşdirilməsi ilə də müşayiət olunacaq. Bu çiplər adamların yerdəyişməsini, sağlamlıq vəziyyətini nəzarətdə saxlamağa, habelə konkret şəxslərin bundan parol kimi istifadə edərək qapalı obyektlərə, məlumat şəbəkələrinə daxil olmasına imkan verəcək. Artıq bəzi qabaqcıl ölkələrdə ayrı-ayrı sahələr üzrə belə çiplərin tətbiqi praktikası mövcuddur. Həmin ölkələrin ictimaiyyəti tərəfindən bu cür texnologiyaların insanın şəxsi azadlığını məhdudlaşdırdığı, fərdi məlumatların sızmasına yol açdığı barədə müzakirələr aparılır. Bütövlükdə, bu proses müəyyən ictimai təpki ilə qarşılanır.
Qabaqcıl elmi mərkəzlərin məlumatına görə, yeni texnologiyalar tibb sahəsində kardinal dəyişikliklərin əsasını qoyur. Belə ki, bu dəyişikliklər xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsində unikal imkanlar açır. Xüsusən əlil insanların bundan bəhrələnəcəyi vurğulanır. Bununla yanaşı, tibbdə geniş tətbiqi gözlənən bu texnologiyaların insan şüuru və iradəsini, eləcə də onun bədəninin hormonal balansını, immun sistemini kənar təsirlərə məruz qoyacağı da müxtəlif tədqiqat materiallarında qeyd olunur.
Texnologiyaların basqısı təhsil sisteminin tamamilə elektronlaşmasını gerçəkliyə çevirir. Kitab dərsliklər elektron dərsliklərlə əvəzlənir. Elektron oxunuş kitab oxunuşunu sıxışdırmağa başlayıb. Bir sıra ölkələrin məktəblərində əl ilə yazı üsulundan imtina olunur. Bəzi mütəxəssislər bunun fərdin formalaşması, onun özünü emosional cəhətdən ifadəsi, hətta fiziki inkişafı baxımından zərərli olduğu barədə xəbərdarlıq edir.
Elektron texnologiyaların inkişafı özünəməxsus özəllikləri olan paralel virtual dünyanın formalaşmasına gətirib çıxarıb. Bu virtual dünyada milyonlarla insan ünsiyyət qurmaq imkanı qazansa da, gündəlik həyatda canlı ünsiyyətdən uzaqlaşıb. Bundan başqa, bəhs olunan virtual dünya əhatə etdiyi ölkələrdə və cəmiyyətlərdə internetdən asılılıq adlandırılan, həm xəstəlik, həm də sosial bəla kimi xarakterizə olunan problemi gündəmə gətirib. Virtual dünyanın insan düşüncəsini müəyyən qədər zombiləşdirə bildiyi də iddia olunur.
Beləliklə, bütün bu proseslər özünün müsbət və mənfi cəhətləri ilə birgə bəşəriyyətin texnoloji tərəqqidən texnologiyaların basqısı mərhələsinə istiqamətlənməsini şərtləndirir. Bu mərhələyə insanın necə adaptasiya olunacağını isə zaman göstərəcək.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 09.07.2026 / 19:05

Azərbaycana diri heyvan idxal edən iri şirkətlər əsas məlumatları "gizli" saxlayır...

Tarix: 09.07.2026 / 17:56

Britaniya “Zəngəzur” tankerini sanksiya siyahısından çıxardı

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

Tarix: 07.07.2026 / 20:11

İran müharibəsi qlobal enerji təminatında yeni böhran yaradıb...

Tarix: 07.07.2026 / 16:35

Beyləqanın Əlinəzərli kəndində fermerlər üçün aqrar sığorta təlimi keçirilib

Tarix: 07.07.2026 / 12:56

Azərbaycanda vençur kapitalı fondları yaradılacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 21:45

Ermənistan Azərbaycanla Türkiyənin elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq istəyir...

Tarix: 06.07.2026 / 21:05

Avropanın daha bir dövləti Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsinə qoşulur...

Tarix: 06.07.2026 / 19:25

Ermənistan məhsullarının Avropaya çatdlrılmasında ağır problemlər yarandı...

Tarix: 06.07.2026 / 17:09

Rusiya Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana 30 vaqon propan göndərdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 09.07.2026 / 21:52

İrandan Trampa “İrəvan mesajı” - sülh olmasa, TRIPP marşrutuna dözmərik...

Tarix: 09.07.2026 / 19:38

Vətəndaşın məmurlarla birbaşa ünsiyyətində sıfır hədd - rəqəmsallaşma dövrünün hədəfi...

Tarix: 09.07.2026 / 18:51

Çin və ABŞ-ın mübarizə apardığı Gürcüstan limanında Azərbaycan həlledici söz sahibinə çevrilir...

Diasporumuza Rusiyada problemlər yaradılandan sonra Avropa, Amerika istiqamətində fəallıq başladı...