Bank əmanətləri tikinti bazarına yönəlir

Tarix: 03.04.2015 / 02:17
Bölmə: İqtisadiyyat

Manatın kursu ilə bağlı hökumətin hansı siyasət həyata keçirmək niyyətində olması barədə Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov Milli Məclisin İqtisadi siyasət komitəsin iclasında olduqca maraqlı açıqlamalar verdi. İndi hamının böyük səbrsizliklə gözlədiyi məsələ manatın xarici valyutalar qarşısında məzənnəsinin bundan sonra necə olacağıdır. İqtisadçıların bu məsələdə mövqeləri haçalanır.

Manatın bundan sonra ucuzlaşacağını deynələr də var, əks mövqedən çıxış edənlər də.

Hər halda, proseslərin dəqiq gedişi hökumətin manatın kursu ilə bağlı yeni siyasətindən sonra bəlli olacaq. Xatırladaq ki, Mərkəzi Bank manatın «idarə olunan üzən məzənnə» rejiminə keçməyi planlaşdırır. Elman Rüstəmovun sözlərinə görə, Azərbaycan, hələ ki, «üzən məzənnə» siyasətinə keçidə tam hazır deyil, bunun üçün ölkədə kifayət qədər vəsait qazanan təşkilatlar olmalıdır: «Hazırda Azərbaycanda cəmi üç belə təşkilat var. Bu, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu, Mərkəzi Bank və Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətidir. Biz tam «üzən məzənnə» siyasətinə keçsək, bazardan asılı olaraq manat 20-30 faiz ya möhkəmlənə, ya da ucuzlaşa bilər. Bu isə iqtisadiyyata mənfi təsir edə bilər». Düzdür, bu fonda rəsmi dairələr manatın kursunda kəskin dəyişiklik gözləmir. Elman Rüstəmov da qeyd edir ki, Azərbaycanda ABŞ dollarına nisbətdə manatın məzənnəsində ciddi dəyişikliklər gözlənilmir, amma neftin qiyməti kəskin şəkildə azalsa, milli valyutanın məzənnəsi bu şərtlərə uyğunlaşdırılacaq. Onun sözlərinə görə, ölkədə manatın ciddi devalvasiyası gözlənilmir: «Lakin milli valyutanın məzənnəsi dünya bazarlarındakı vəziyyət, xüsusilə də neftin qiymətinin kəskin ucuzlaşması ilə əlaqədar dəyişə bilər. Bununla belə, iri maliyyə institutlarının qiymətləndirməsinə görə, dolların qiyməti bir barrelə görə 50-55 dollar arasında tərəddüd edəcək».

Belə vəziyyətdə əhalinin əlində olan vəsaitlərin və banklara yatırılan pulların taleyinin necə olacağı da xüsusi maraq doğurur. Hazırda müşahidə olunan tendensiya odur ki, adamlar bankdan əmanətini geri çəkib daşınmaz əmlaka yatırmağa daha çox üstünlük verir. Bu fonda istisna edilmir ki, daşınmaz əmlakın qiyməti qalxacaq. Xatırladaq ki, manatın dollara nisbətən qiymətinin aşağı düşməsi mənzil bazarına da öz təsirini göstərib. Mənzil sahibləri indi öz mənzillərini daha yüksək qiymətə təklif edir. Özü də bu o fonda baş verir ki, mənzil bazarına tələbat azdır, mənzil bazarında alıcıların sayı olduqca məhduddur və praktiki olaraq 2014-cü ilin payızından sonra mənzil bazarında bu qədər az aşağı səviyyədə tələbin və az alıcının olması müşahidə edilməyib. Lakin indiki vəziyyətdə təklif qiyməti artır və mənzil sahibləri çalışır ki, mənzilləri daha yüksək qiymətə satsın.

Hazırda daşınmaz əmlak bazarında əmlak satan satıcılar, əvvəlki kimi, devalvasiya nəticəsində manatın dəyərdən düşməsini kompensasiya etməyə çalışır. Ümumiyyətlə, devalvasiyadan sonra daşınmaz əmlak bazarına diqqət xeyli artıb. Bu diqqət özünü daha çox qiymət amilində göstərir. Araşdırmalar göstərir ki, alıcı qismində çıxış edənlərin əksəriyyəti əlində külli miqdarda manat olan şəxslərdir. Onlar mənzili almaqla manatın dəyərdən düşməsini sığortalamaq istəyir. Əlində dolları olanlar isə bazardakı qiymətləri dollar ifadəsində nəzərdən keçirir. Təhlilçilər deyir ki, devalvasiya baş verəndə ani olaraq daşınmaz əmlak bazarında manatla qiymət artımı baş versə də, dollar ifadəsində hər hansı bir artım baş verməyib. Çünki qiymətlər devalvasiyadan əvvəl manatla müəyyən edilirdisə, devalvasiyadan sonra artıq eyni qiymətlər dollara transfer olunub.

Ekspertlərə görə, bank sektorunun ümumi sabitliyi də qiymətlərə təsir edəcək. Çünki bank depozitləri investisiya aləti kimi daşınmaz əmlakın ən əsas rəqibidir. Bank sektorundakı vəziyyətin pisləşməsi nəinki depozitlərin investisiya cəlbediciliyini azalda bilər, həm də milyardlarla manatın ordan daşınmaz əmlak bazarına gəlməsinə yol açmaq iqtidarındadır. Bundan əlavə, Rusiyada iqtisadi vəziyyətin tədricən yaxşılaşması da daşınmaz əmlak bazarında vəziyyətə təsir edəcək. Xatırladaq ki, son bir ilə qədər Rusiyada işləyən azərbaycanlılar gələcəyə yatırım etmək üçün Bakıda ev almağa üstünlük verirdilər. Amma Rusiyada vəziyyətin pisləşməsi nəticəsində evlərin qiymətinin ucuzlaşması insanların Bakıdakı evlərini satmasına, pulu dollara çevirərək Rusiyadan ev almasına səbəb olub. Bu, daşınmaz əmlak bazarına mənfi təsir göstərdi. Lakin Rusiyada vəziyyət dəyişir və evlərin qiyməti yenidən artır. Bu fonda oradakı soydaşlarımızın yenidən Bakının mənzil bazarına üz tutması gözlənir. Həyata keçirilən söküntü işləri ilə bağlı əhaliyə verilən kompensasiyalar da burada mühüm rol oynayır. Bütün bunlar isə, istər-istəməz, evlərin qiymətinin artmasına təsir edəcək.