ABŞ dollarla bağlı yeni dünya siyasətinə başlaya bilər

Tarix: 02.04.2015 / 03:13
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünyanın əksər valyutaları ilə müqayisədə ABŞ dollarının dəyər qazanması okeanın o tayında heç də məmnunluqla qarşılanmır. Məsələ burasındadır ki, güclənən dollar ABŞ-ın ixracına mənfi istiqamətdə ciddi təsir göstərir. Bu isə amerikalı istehsalçıları qane etmir. Bu səbəbdən istehsalçılar dolların məzənnəsinin yüksəlməsinə qarşıdır. Digər tərəfdən müəyyən geosiyasi proseslər də yaxın tezlikdə dolların kursunun enişə keçə biləcəyini istisna etmir.

Söhbət Yəməndə baş verən hadisələr üzündən neftin qiymətində gözlənilən artımdan gedir.

Qeyd edək ki, Yəməndəki hava əməliyyatları bütün diqqətləri qlobal neft bazarına yönəldib. İldə yalnız 130 min barrel neft istehsal edən Yəmənə hücumlardan sonra neft 60 dollara yaxınlaşsa da, həftə başlayandan ucuzlaşma müşahidə edilməkdədir. Lakin neftin daşınma xərclərinin artması onun qiymətini yenidən yüksəldəcək. Xatırladaq ki, Yəməndə əməliyyatların neft qiymətinə təsirinin ən böyük səbəbi ölkənin strateji mövqeyidir. Dünyada gəmi ilə daşınan neftin 8 faizinin keçdiyi Bab-əl-Mendeb boğazı Yəməndə yerləşir. 40 kilometr genişliyə sahib boğaz hind okeanı ilə cənub-şərqi Asiyanı Süveyş kanalı ilə Aralıq dənizinə, oradan Avropaya bağlayan dünyanın ən əhəmiyyətli dəniz ticarət yollarından biridir.

Boğazdan keçməyin təhlükəli olması neft tankerlərinin Cənubi Afrikadakı Ümid Burnundan istifadə etməsinə gətirib çıxarıb. Bu da daşınma xərcinin tanker başına 45 min dollardan 150 min dollara yüksəlməsinə səbəb olub. Bu isə mütləq şəkildə neftin qiymətinin artmasını qaçılmaz edir. Rusiyanın «SERİX Kepital İdarəetmə» şirkətinin mütəxəssisi Andrey Vernikov da qeyd edir ki, Yəməndə baş verən hərbi proseslər fonunda dollar yenidən ucuzlaşa bilər. Mütəxəssis bildirir ki, geosiyasi gərginliyin artması nəticəsində neftin və neft şirkətlərinin səhmlərinin qiyməti artmağa başlayıb.

Digər tərəfdən, ABŞ Mərkəzi Bankının (FED) uçot dərəcəsini tədricən artıracağı barədə son açıqlamaları ilə də dollar dünyanın önəmli valyutaları qarşısında ucuzlaşır. Dollar yapon yeninə nisbətən 0,4 faiz ucuzlaşaraq 119,61 yen olub. Dollar avro qarşısında da dəyər itirib. Belə ki, 1 avro 1,077 dollara yüksəlib. Analitiklər dolların ucuzlaşmasında Çinin emal sənayesinin yenidən inkişafa keçməsinin də böyük payı olduğunu bildirir. Məhz Çinin emal sənayesinin inkişafı dünyada dollara olan təlabatı azaldıb. Bunun əvəzində dünyada Çin yuanına tələb tədricən artmaqdadır. Təkcə ötən il Çindən kənarda yuanla aparılmış ticarətlərin həcminin 5 trilyon yuana, təxminən 750 milyard dollara çatması da yuana tələbin artdığını göstərir. Hesablamalara görə, yuanın 2020-ci ilə qədər ABŞ dolları və avronun ardından üçüncü böyük pul vahidinə çevriləcəyi gözlənir. Bu arada, Avropa Mərkəzi Bankının proqnozlarına görə, yaxın illərdə Çin yuanına tələbat kəskin artacaq. Xatırladaq ki, Azərbaycan da yuana böyük miqdarda sərmayə qoymağı, onu öz valyuta ehtiyatlarının tərkibinə daxil etməyi düşünür.

Belə ki, Azərbaycan Dövlət Neft Fondu (DNF) aktivlərinin 500 milyon dollarını Çin valyutasına yatırmağa hazırlaşır. Ekspertlər qeyd edir ki, Dövlət Neft Fondunun rezervlərinin müxtəlif valyutalarda saxlanması risqlərin idarə olunması baxımından müsbət sayılmalıdır. Bu fonda rezervlərin ayrı-ayrı valyutalarda saxlanması mümkündür. Çünki bir valyutanın dəyəri aşağı düşəndə avtomatik olaraq digər dönərli valyutanın dəyərində artımlar olur. Bu da birmənalı şəkildə risqlərdən sığortalanmağa imkan verir. Ekspertlərə görə, valyuta ehtiyatlarına digər ölkələrin də pullarını daxil etmək olar. Onu da bildirək ki, Çin iqtisadiyyatı yalnız istehsal hesabına yaxın 10 ildə öz valyutasını möhkəmlədən ölkələrdən biridir. Hazırda dünya birjalarında, qiymətli kağızlar bazarında yuanla alış-veriş möhkəmlənib. Son ilin göstəricilərinə əsasən demək olar ki, yuan oturuşmuş puldur. Növbəti üç-dörd il ərzində isə Çin iqtisadiyyatında yalnız artım proqnozlaşdırılır. Ona görə də, onların valyutası bir sıra investorlar üçün cəlbedici olub. Xatırladaq ki, son qlobal maliyyə böhranından sonra dolları əvəz edən alternativ valyuta axtarışlarına başlandı. O zaman fikirlər yürüdüldü ki, çökən dolları yuan əvəzləyə bilər. Qeyd edək ki, indi bir çox ölkələr dolların hələ də sabit mövqedə olmaması üzündən valyuta ehtiyatlarının strukturunda dəyişikliklər edir.

Məsələn, Rusiya, eləcə də digər bir sıra MDB ölkələri artıq öz valyuta ehtiyatının strukturunda dəyişiklik edərək pullarının bir hissəsini qızılda saxlayır və bu sıraya Çin yuanının da daxil edilməsi gözlənir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan da analoji addım atmağa hazırlaşır.