Azərbaycanda «lombard bazarı» sürətlə genişlənir...

Tarix: 02.04.2015 / 03:19
Bölmə: İqtisadiyyat

Maliyyə bazarlarında aparılan son araşdırmalar ölkəmizdə lombardların sayının sürətlə artmaqda olduğunu göstərir. Bankların kredit şərtlərində ağırlaşmaya doğru etdikləri çoxsaylı dəyişikliklər, manatın devalvasiyasından sonra dollarla kreditləşməyə üstünlük verilməsi, belə görünür ki, daha çox lombardların işinə yarayıb.

Hazırda lombardlardan kredit götürmək daha asandır və banklara çoxsaylı sənədlər, zamin təqdim etməkdə çətinlik çəkən müştərilər üçün ən yaxşı seçim məhz lombardlardır. Hətta faizlər yüksək olsa belə.

Qeyd edək ki, lombardlar kredit verərkən iş yerindən arayış tələb etmədiyindən, bu, vətəndaşların kredit götürməklə bağlı işlərini daha yüngülləşdirir və onlar kredit faizlərinin yüksək olmasına o qədər də əhəmiyyət vermirlər. Bu amillər vətəndaşların lombarddan daha çox istifadə etməsinə şərait yaradır. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, son dövrlərdə yüksək faizlə borc verən lombardların bazarı genişlənir. İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov deyir ki, lombard sistemində hər hansı dəyişiklik baş verməyib: «Əvvəlki qaydada kreditləşməni davam etdirirlər. Amma lombardlara müraciətlər artıb. Bu da banklar tərəfindən verilən kreditlərə qarşı tələblərin sərtləşdirilməsi ilə əlaqəlidir. Xatırlayırsınızsa, ötən ildən banklar istehlak kreditinin verilməsi üçün iş yerindən arayış tələb etməyə başlayıblar. Bu addımın nəticəsi olaraq bir çox vətəndaşlar banklara deyil, məhz lombardlara üz tutmağa üstünlük verdi».

Ekspert bildirir ki, 2011-ci ildə Azərbaycanda təxminən 600 lombard fəaliyyət göstərirdisə, ötən ildən onların sayı 2 dəfə artaraq 1200-ə çatıb: «Lombardların təklif etdiyi xidmətlərdən istifadə edən insanların sayı 2,5 dəfə artıb. Bununla yanaşı, bəzi vətəndaşların banklara müraciət etdikləri zaman kredit ala bilməməsi nəticəsində lombardlara üz tutan insanların sayı gündən-günə artır». İqtisadçı deyir ki, lombardlar kredit verən zaman girov qismində alınan zinət əşyaları üçün 30% daha ucuz qiymət müəyyən edir. Digər ekspertlər də lombardlarda ən ciddi problemin girovun düzgün qiymətləndirilməsi ilə bağlı olduğunu deyir. Belə ki, girovu qiymətləndirən müstəqil tərəf olmalıdır, nə lombardın, nə də müştərinin maraqlarını güdməməlidir və real qiymət təyin etməlidir. Amma bir qayda olaraq girova qiyməti lombarda yaxın adam qoyur. Bu zaman əsasən qızıl-zinət əşyaları olan girova bazar qiymətindən aşağı qiymət qoyulur, digər tərəfdən də kredit müəyyən olunan qiymətdən az olur. Bu baxımdan lombardda istehlakçıların hüquqlarının tapdanması hallarına yol verilir. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, lombardlar Mərkəzi Bank və ya Maliyyə Nazirliyi qarşısında heç bir məsuliyyət daşımır. Bu səbəbdən yaranmış vəziyyətdə istehlakçıların hüquqlarının pozulması məsələsi ortaya çıxır. Qeyd edək ki, bir sıra ölkələrdə lombardların fəaliyyətini tənzimləyən ayrıca bir qanun olur. Azərbaycanda da lombard fəaliyyəti haqqında qanunun qəbulu artıq vacib sayılır. Çünki məhz belə bir qanun əsasında lombardların fəaliyyətinə nəzarət gücləndirilə bilər.

Hələlik isə yuxarıda qeyd olunanlar göstərir ki, bank sektorundakı son dəyişikliklərdən daha çox faydalananlardan biri lombardlardır. Əslində öncədən bəlli idi ki, Mərkəzi Bankın inzibati islahatları lombardların fəaliyyətinə geniş imkanlar yaradacaq. Lakin banklardakı kredit sərtləşmələri lombardların təklif etdiyi borclar üzrə faizləri artırmasına gətirib çıxarıb. Səbəb isə, ekspertlərə görə, odur ki, kütləvi kredit təklif edən bank yoxdur, tələb isə yüksək olaraq qalmaqdadır. Lombardlar isə bu tələbdan yararlanmağa çalışır. Xüsusən də istehlak kreditləşməsinin dayandırılmasından sonra lombardların təklif etdiyi pullara tələbatın kəskin artması müşahidə edilir. Lakin o da faktdır ki, lombard kreditləri üzrə faiz dərəcələrini vaxtlı-vaxtında ödəmək olduqca çətin prosesdir. Belə ki, burada aylıq faiz dərəcələri 5%-dən başlayır və 10%-ə qədər yüksələ bilir. Banklarda isə bu rəqəm cəmi 1,5-2% təşkil edir. Bundan əlavə, banklarda faiz dərəcələri üzrə həyata keçirilən ödənişlər borcun ümumi məbləğindən çıxılırsa, lombardlarda əsas borcun məbləği dəyişməz olaraq qalır. Sadəcə, kredit götürmək üçün şərtlərin yüngül olması lombardlara müraciət edənlərin sayının artması ilə müşayiət olunur.

Lombardlarla yanaşı, son dövrlərdə Azərbaycanda bank olmayan kredit təşkilatlarının (BOKT) sayında böyük artım müşahidə olunmaqdadır.

Banklardan fərqli olaraq, onlar fəaliyyətini daha sürətlə genişləndirir. Bu da, öz növbəsində, bankların gəlirlərinin azalmasına təsirsiz ötüşmür. Bank olmayan kredit təşkilatlarının fəaliyyəti genişləndikcə bankların gəlirlilik səviyyəsi azalır.