Koronavirusun yarada biləcəyi təhlükənin önlənməsi üçün dünya dövlətlərinin böyük əksəriyyəti iqtisadi fəaliyyəti məhdudlaşdırıb. Yaranmış durumda Beynəlxalq Valyuta Fondu koronavirusla əlaqədar yaşanan iqtisadi durğunluğa görə bu il üçün nəzərdə tutduğu iqtisadi proqnozlarında dəyişiklik edib. Qurumun baş iqtisadçısı Gita Gopinat məsələ ilə bağlı qeyd edir:“Bu il dünya iqtisadiyyatı Böyük Böhrandan bəri ən pis durğunluq dövrünü yaşayacaq və bu böhran on il əvvəl baş verən maliyyə böhranından daha təsirli olacaq. Mövcud böhran sadəcə iqtisadiyyatla bağlı yürüdülən siyasətlə bağlı deyil. Bu böhran fərqli olduğundan, onun şərtləri də nə zaman bitəcəyi bəlli olmayan pandemiya tərəfindən müəyyənləşdirilir”.
"Standard & Poor's" beynəlxalq reytinq agentliyi elə bu səbəbdən dünya üzrə ümumi daxili məhsulun 2020-ci ildə 2.4 faiz azalacağını proqnozlaşdırır: "COVID-19-un iqtisadi nəticələri uzanır və gözləniləndən daha çox intensivləşir, makroiqtisadi proqnozlarımızı yenidən endirdik. Bu il dünya ÜDM-in 2,4 faiz azalacağını proqnozlaşdırırıq, ABŞ və Avrozona iqtisadiyyatları isə müvafiq olaraq 5,2 və 7,3 faiz azalacaq". Beləliklə, qeyd edilənlərdən bəlli olur ki, pandemiya dünya, eləcə də ayrı-ayrı ölkələrin iqtisadi durumuna mənfi istiqamətdən təsir göstərməkdə davam edir. Amma bu təsirin dövlətlərə zərər dərəcəsi də fərqlidir. Məsələn, aparılan hesablamalar göstərir ki, Azərbaycan pandemiyadan daha az zərər görənlər sırasında yer alacaq. Ölkəmizə əsas mənfi təsir pandemiyanın enerji resurslarının qiymətində ciddi enişə səbəb olması ilə bağlıdır. Amma digər tərəfdən görünən həm də odur ki, Azərbaycan qeyri-neft sektorunda gördüyü işlərlə də bu sahədə itkilərini kompensasiya edə biləcək. Məsələn, pandemiyaya rəğmən nəqliyyat, tranzit yükdaşımalardan Azərbaycanın cari ildə daha çox gəlir əldə etməsi gözlənilir. Bunun üçün Azərbaycan həm də daha sərfəli şərtlər təqdim etməyə hazırlaşır. Belə ki, koronavirus pandemiyasının yayılması şəraitində dövlətlərarası yükdaşımaların sadələşdirilməsi istiqamətində Azərbaycan müvafiq təkliflər hazırlayır. TRACECA Hökumətlərarası Komissiyasının Azərbaycan üzrə milli katibi Akif Mustafayev bu xüsusda bildirib ki, təkliflər bütün dövlətlərə göndəriləcək: "Hazırladığımız təkliflər pandemiya şəraitində dövlətlərarası sərhəd-gömrük məntəqələrində həmin dövlətlərin daxili işlərinə qarışmadan yükdaşımalarının sadələşdirilməsi, maneələrin aradan qaldırılması məsələlərini əhatə edəcək. Təkliflərin biri də ondan ibarət ola bilər ki, tranzit maşınlar bir dövlətdə dezinfeksiya olunubsa və bütün proseslərdən keçibsə, qonşu dövlətdə yenidən dezinfeksiya edilməsin. Ola bilsin, may ayının ortalarında videokonfrans keçirək. Həmin videokonfransda TRACECA-ya daxil olan 13 dövlətin milli katibləri iştirak edəcək. Hazırladığımız təklifləri videokonfransda səsləndirəcəyik. Təklfilər digər dövlətlər tərəfindən qəbul olunandan sonra tövsiyə olaraq bütün dövlətlərə paylanacaq. Çünki bu pandemiyanın hələ yaxın həftələrdə bitəcəyini hiss etmirik”.
Xatırladaq ki, TRACECA Proqramı Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin nəqliyyat infrastrukturunun bərpasına yardım göstərilməsi, Avropa və Asiyanı birləşdirən ən qısa nəqliyyat dəhlizinin yaradılması və bununla regionun Qərbə inteqrasiyası, həmçinin bu dövlətlərin iqtisadiyyatlarının dirçəldilməsinə və inkişafına yönəldilmiş Avropa İttifaqı proqramlarının reallaşdırılmasına xidmət edən etibarlı nəqliyyat sisteminin qurulması məqsədini daşıyır. Bundan başqa, Azərbaycan Bakl-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin potensialından da daha çox istifadə etməyi düşünür. “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin Yükdaşımalar departamentinin rəisi Emil Əhmədov bildirir ki, hazırda bu dəmir yolu ilə əsasən Azərbaycan, Türkiyə, Türkmənistan, Özbəkistan, Qazaxıstan, Çin və bəzi Avropa ölkələrinin yükləri daşınır: “Pandemiya dövründə BTQ ilə yükdaşımalarda fasilə yaranmayıb. Məhsul çeşidləri əsasən metal məhsulları, sənaye məhsulları, ərzaq məhsulları, taxıl və taxıl məhsullarıdır. BTQ dəmir yolu vasitəsilə yükdaşımaları hər iki istiqamətdə əvvəlki qaydada davam etdirir”. Özü də yükdaşımaların həcmi artır. Belə ki, BTQ xəttilə ötən ilin ilk 100 günündə 1 266 konteyner, 2020-ci ilin ilk 100 günündə isə 2 148 konteyner daşınıb. Digər tərəfdən, iqtisadi fəaliyyətini yenidən bərpa edən Çin bu xətlə daha çox yük daşınmasına hazırlaşır. Emil Əhmədov da bildirir ki, Çindən Avropaya və əks istiqamətdə konteynerlə yükdaşımalar davam edir və bu sahədə fasilə yaranmayıb. Onun sözlərinə görə, ötən aylarla müqayisədə gələcəkdə konteynerlərin sayında artım gözlənilir: “Bu il Çin hökuməti Sian şəhərindən 150 qatarın Orta Dəhlizlə Azərbaycan və Türkiyə üzərindən Avropaya hərəkət etməsini planlaşdırır”.
Xatırladaq ki, “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC koronavirus infeksiyasının ölkə ərazisində geniş yayılmasının qarşısının almaq məqsədilə sanitariya-epidemioloji tədbirlərini gücləndirib. Ölkə ərazisinə daxil olan bütün yük qatarları insan əli dəymədən dezinfeksiya edilir. Proses həm qatarların üst hissəsini, həm də yüklər tam boşaldıldıqdan sonra daxili hissəsini əhatə edir. Bundan başqa, bütün lokomotivçilər xüsusi geyim, dezinfeksiya aparatı və məhlullarla təmin olunub. Onlar həmin aparat vasitəsilə lokomotivləri dezinfeksiya edirlər. Bu isə yükdaşımalardan Azərbaycana gələ biləcək mənfi təsirləri minimum endirir. “Şimal-Cənub”, “Şərq-Qərb” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin tam işə düşməsi fonunda isə Azərbaycanın tranzit gəlirlərinin daha da artması gözlənilir. Bütün bunlar qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində Azərbaycana əlavə üstünlüiklər qazandırır. Dünya bazarlarında enerji qiymətlərinin aşağı düşməsi fonunda bu, ölkəmiz üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Ramil QULİYEV
