Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEC) üzv və qeyri-üzv ölkələrin nazirlərinin videokonfrans formatında keçirilən 9-cu iclasında 11 saata yaxın davam edən müzakirələrin yekununda yeni “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi” Meksikanın təklif olunan həcmlərlə razılaşacağı şərtilə qəbul edilib. Yeni “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi” gündəlik neft hasilatının 2018-ci ilin oktyabr ayı səviyyəsindən üç mərhələ ilə azaldılmasını nəzərdə tutur. Meksika istisna olmaqla, digər “OPEC+” ölkələri gündəlik neft hasilatının müxtəlif müddətlər və həcmlərdə azalması ilə bağlı razılıq əldə ediblər.
Energetika Nazirliyindən verilən məlumata görə, “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi” qüvvəyə minəcəyi təqdirdə “OPEC+” ölkələri may-iyun aylarında gündəlik hasilatı 2018-ci ilin oktyabr ayı səviyyəsindən 23 faiz olmaqla 10 milyon barrel həcmində azaldacaqlar. Bu mərhələdə hasilat öhdəlikləri OPEC ölkələri üçün sutkada 6,085 milyon barrel, qeyri-OPEC ölkələri üçün isə 3,915 milyon barrel müəyyən edilib. Qeyd edək ki, OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin hasilatın məhdudlaşdırılması kvotalarına yalnız xam neft həcmləri daxildir. Budəfəki öhdəliklərdə kondensat həcmləri nəzərə alınmayıb.
Dünya neft bazarında balansın yaradılması və neftin qiymətinin sabitləşdirilməsi məqsədilə Azərbaycan da üzərinə yeni öhdəliklər götürüb. 2018-ci ilin oktyabr ayında gündəlik xam neft hasilatı 718 min barrel olan Azərbaycan yeni razılaşma çərçivəsində hasilatı həmin səviyyədən 164 min barrel azaltmalı olacaq. Bu müddət ərzində Azərbaycan gündəlik xam neft hasilatını 554 min barrel həcmində saxlamalıdır.
“Əməkdaşlıq Bəyannaməsi”ndə 2021-ci ilin yanvar ayından 2022-ci ilin aprelinədək isə “OPEC+” üzrə gündəlik neft hasilatının 2018-ci ilin oktyabr ayı səviyyəsindən 14 faiz olmaqla 6 milyon barrel azaldılması öz əksini tapıb. Bu müddətdə hasilat öhdəlikləri OPEC üçün 3,651 milyon barrel, qeyri-OPEC üzrə 2,349 milyon barrel nəzərdə tutulub.
Videokonfransa “OPEC+” ölkələri ilə yanaşı, ilk dəfə olaraq Norveç, Argentina, Kolumbiya, İndoneziya, Misir, Çad, Trinidad və Tobaqo kimi ölkələr də qatılıb. İclasda “OPEC+” formatından kənar neft ölkələrinə də bu prosesə qoşulmaq çağırışı edilib. Belə ki, “OPEC+” formatından kənar neft ölkələrinə gündəlik hasilatı 5 milyon barrel azaltmaq çağırışı edilib.
Bütün bunların fonunda, sözügedən razılaşmanın Azərbaycana əhəmiyyəti nədən ibarətdir? Bu razılaşma qiymət böhranını həll edə biləcəkmi? “OPEC+” formatından kənar neft ölkələri gündəlik hasilatı 5 milyon barrel azaltmaqla bağlı çağırışa əməl edəcəklərmi? Hansı ölkələrdən söhbət gedir?
“Azərbaycan hətta az neft hasil etsə də, qiymətlər yüksək olduğuna görə daha çox gəlir əldə edə biləcək”
Məsələyə münasibət bildirən millət vəkili Vüqar Bayramov buna bir neçə aspektdən yanaşdı: “Neft hasilatının azaldılması ilə bağlı verilən qərarda əsas məqsəd bazarda onun qiymətinin stabilləşməsi və növbəti mərhələlərdə neftin qiymətinin artımına nail olmaqdır. Bu gün inkişaf etmiş ölkələrdə, xüsusən də koronavirusun təsiri güclü olan ölkələrdə hansı müddətdə minimumlaşdırılması əhəmiyyətli olacaq. Bu, birbaşa neftin qiymətinə təsir edən faktorlardan olacaq. Təbii ki, “OPEC+” üzvü olan ölkələr neft hasilatının azaldılması ilə bağlı öhdəlik götürüblər. Azərbaycan da “OPEC+”a üzv ölkə olaraq belə bir öhdəlik götürüb. Əslində, Azərbaycan üçün neftin qiymətinin dünya bazarında stabilləşməsi və artması çox önəmlidir. Qiymətlər o səviyyədədir ki, hətta çox neft hasil edən ölkələr belə stabil gəlirlər əldə edə bilmirlər. Çünki, praktiki olaraq, neft bazarı çöküb, qiymətlər kəskin aşağıdır. “OPEC+” üzv ölkələrinin hədəfi qiymətlərin stabilləşməsidir. Əgər qiymətlər stabilləşərsə, Azərbaycan hətta az neft hasil etsə də, qiymətlər yüksək olduğuna görə daha çox valyuta, gəlir əldə edə biləcək. Azərbaycan 2010-cu ildə 51 milyon ton neft hasil edib. 2018-ci ildə isə Azərbaycan 38,8 milyon ton neft hasil edib. Bütövlükdə, son 8 ildə Azərbaycanda son neft hasilatı 10 milyon tona yaxın azalıb. Yaxın vaxtlarda bizim neft hasilatını artırmaq planlarımız yoxdur. Çünki Azərbaycan mavi qaz hasilatını artırmağı hədəfləyir. Bu baxımdan qiymətlər stabilləşdiyi fonda Azərbaycanın neft hasilatını azlaltması iqtisadiyyatımıza mənfi təsir göstərməyəcək. Hətta qiymətlərin artması müşahidə olunarsa, bu, Azərbaycanın daha çox gəlir əldə etməsinə imkan verəcək. Məqsəd qiymətlərin artmasıdır. Yəni qiymətlərin artmasına nail olsaq, bu zaman hasilatın azaldılmasına baxmayaraq, ölkəyə daha çox valyuta daxil olacaq. “OPEC+” formatından kənar neft ölkələrinin hasılatı azaltmaq barədə çağırışa nə dərəcədə əməl edəcəklərinə gəldikdə isə, bunu zaman göstərəcək. Bunu indidən demək çətindir. Burada söhbət Argentina, Kolumbiya, İndoneziya, Misir, Çaddan gedir”.
Vidadi ORDAHALLI
