Dünya birjalarında neftin qiymətinin ucuzlaşmaqda davam etməsinin milli valyutalara təsiri getdikcə aktuallaşır. Bir çox neft hasilatçılarında bu fonda milli valyutaların əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşması qeydə alınır. Məsələn, Rusiyada rubl dəyərdən düşür. Bu, həm də şimal qonşumuzun valyuta ehtiyatlarına təsir edir. Təkcə ötən həftə Rusiya Bankının valyuta ehtiyatları 29,8 milyard dollar, yaxud 5,1% azalıb. Son nəticədə qurumun valyuta ehtiyatları 581 milyard dollardan 551,2 milyard dollara düşüb. Bu, 2008-2009-cu illərdəki qlobal maliyyə böhranından bəri Rusiya Bankında ən böyük azalmadır. İran, Venesuela, eləcə də bir çox neft hasilatı ilə məşğul olan ölkələrdə eyni hal müşahidə olunur. Neft ucuzlaşdıqca prosesin daha da dərinləşməsi gözlənilir.
Dünya bazarlarında neft getdikcə dəyər itirir. Belə ki, London birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 1,43 dollar geriləyərək 23,5 dollar, Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,9 dollar ucuzlaşaraq 20,61 dollar təşkil edib. Belə vəziyyətdə neftin üzündən ölkələrin valyuta ehtiyatları daha da azalır. Azərbaycanda isə bu sahədə vziyyət hələ sabitdir. Strateji valyuta ehtiyatları, ötən il olduğu kimi, bu il də 52 milyard dollardır. Digər tərəfdən, hökumət tərəfindən atılan addımlar da manatı sabit səviyyədə saxlayır. Bu fonda "SP Global Ratings" beynəlxalq reytinq agentliyi, dəyişkən neft qiymətləri mühitinə baxmayaraq, Azərbaycan manatının məzənnəsinin ABŞ dollarına nisbətdə stabil qalaraq 1,7 səviyyəsində olacağını gözləyir. Bildirilir ki, bu stabillik Azərbaycanda valyuta bazarına müntəzəm olaraq dövlət müdaxilələrinin dəstəyi ilə təmin ediləcək. Agentliyin gözləntilərinə əsasən, neftin qiyməti uzun müddət aşağı olarsa, ölkə valyuta ehtiyatlarının 2015-ci ildəki kimi bənzər bir itkisinin qarşısını almaq üçün məzənnəni tənzimləməyə bilər. Qeyd edək ki, "SP" bundan əvvəlki qiymətləndirilməsində manatın məzənnəsini dövri fiksasiya ilə çevik məzənnə rejimi kim təsvir etmişdi. Bundan başqa, dollara tələbin azalması da manat məzənnəsinə indiki halda müsbət təsir edir. Azərbaycan Mərkəzi Bankında Dövlət Neft Fondunun iştirakı ilə növbədənkənar valyuta hərracı da bunu təsdiq edir. Bankın məlumatına görə, hərracda dollara tələb 137,2 milyon dollar və ya təxminən 2,3 dəfə azalaraq 106,5 milyon dollar təşkil edib və tam təmin olunub. Hərracda manatın ortaçəkili məzənnəsi 1,7000 səviyyəsində formalaşıb. Bu durumun koronavirus üzündən müəyyən müddət davam etməsi gözlənilir.
Daha bir məqam əhalinin indiki durumda manata inamının qalmasıdır. Bank əmanətləri ilə bağlı durum da bunun real göstəricisidir. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, fevral ayının 1-nə əhalinin banklardakı əmanətlərinin milli valyuta ekvivalentində məbləği əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 6,3 faiz artaraq 8 milyard 588,5 milyon manat təşkil edib. Əmanətlərin 51,1 faizi xarici, 48,9 faizi isə milli valyutada qoyulub. Milli valyutada olan əmanətlər ötən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 38,7 faiz artıb, xarici valyutada əmanətlər isə 13,1 faiz azalıb. Iqtisadiyyatda yeni vəziyyət və qeyri-neft sektoru ilə bağlı hal da valyuta tələbinin ödənilməsində hansısa problem olmayacağını göstərir. Xatırladaq ki, ötən il Azərbaycanda iqtisadi artım tempi 2,2%, qeyri-neft sektorunda artım tempi isə 2 dəfəyə qədər yüksələrək 3,5%-ə çatıb. Qeyri-neft ixracı 14% artaraq 2 milyard dollara çatıb. Cari ildə də bu göstəricinin yüksək olması gözlənilir. Dünya iqtisadiiyatında yaranan çətinliyə rəğmən, ölkəmizdə qeyri-neft sənayesi, bitkiçilik, informasiya və rabitə xidmətləri iqtisadi inkişafin əsas qüvvəsinə çevrilir. Bu arada, Azərbaycanın əhəmiyyətli valyuta ehtiyatlarını, güclü fiskal mövqeyini və aşağı xarici borc səviyyəsini əsas götürən “Standard and Poor's” agentliyi ölkəmizin beynəlxalq kredit reytinqini dəyişməyərək “BB+” səviyyəsində saxlayıb. Məhz bütün bunlar manatı sabit səviyyədə saxlamağa imkan verir.
Ramil QULİYEV
